Μπορεί το ελαιόλαδο να συνδέεται με καλύτερο ύπνο; Η ελαιοκανθάλη και άλλες πολυφαινόλες του ελαιολάδου βρίσκονται στο επίκεντρο της έρευνας, με τα μέχρι σήμερα ευρήματα να δημιουργούν ενδιαφέρον για πιθανή επίδρασή τους στον ύπνο και την κόπωση. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν ακόμη να γίνει λόγος για θεραπεία της αϋπνίας.

«Η πρόκληση είναι να μετατραπεί η βιολογική υπόθεση σε κλινικά τεκμηριωμένη γνώση», τονίζει ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας κ. Γιώργος Σακκάς, επισημαίνοντας την ανάγκη για περισσότερα κλινικά δεδομένα στον άνθρωπο.

Τι είναι οι πολυφαινόλες του ελαιολάδου και γιατί ενδιαφέρουν την έρευνα για τον ύπνο;

Οι πολυφαινόλες είναι φυσικές βιοδραστικές ενώσεις που βρίσκονται στο ελαιόλαδο, ιδιαίτερα στο εξαιρετικά παρθένο. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η ελαιοκανθάλη, η ελαιασίνη και η υδροξυτυροσόλη.

Όπως εξηγεί ο καθηγητής στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, οι ενώσεις αυτές μελετώνται για την αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση τους, δηλαδή για την πιθανή επίδρασή τους σε μηχανισμούς κυτταρικής επιβάρυνσης και φλεγμονής.

Το ερώτημα είναι αν αυτές οι δράσεις μπορούν να συνδεθούν με καλύτερο ύπνο ή με περιορισμό των συνεπειών του κακού ύπνου. Πρόκειται, ωστόσο, για ερευνητική υπόθεση και όχι για απόδειξη υπνωτικής δράσης.

Παράλληλα, ο κ. Σακκάς διευκρινίζει ότι δεν περιέχουν όλα τα ελαιόλαδα τις ίδιες ποσότητες ή αναλογίες αυτών των ουσιών.

Τι έχουν δείξει μέχρι σήμερα οι έρευνες;

Ο κ. Σακκάς τονίζει ότι δύο μελέτες, που δημοσιεύθηκαν το 2023 και το 2025, εξέτασαν την ελαιοκανθάλη σε ποντίκια που χρησιμοποιούνται ως μοντέλα της νόσου Αλτσχάιμερ.

Οι μελέτες κατέγραψαν μεταβολές σε δείκτες ύπνου, με αποτελέσματα που διέφεραν ανάλογα με την ηλικία και τη δόση. Σημαντικό είναι ότι μελετήθηκε ο ίδιος ο ύπνος και όχι μόνο γενικοί δείκτες υγείας.

Χρειάζεται, όμως, προσοχή, καθώς ο ύπνος εκτιμήθηκε από περιόδους ακινησίας και όχι με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα. Επομένως, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αποδεδειγμένη βελτίωση του βαθύ ύπνου ούτε να μεταφέρουμε αυτόματα τα αποτελέσματα σε ανθρώπους με αϋπνία.

Επιπλέον, τα συγκεκριμένα ευρήματα αφορούν την ελαιοκανθάλη και όχι εξίσου κάθε πολυφαινόλη.

Τι δείχνουν τα κλινικά δεδομένα σε ανθρώπους;

Στο ερώτημα αν υπάρχουν και κλινικά δεδομένα από ανθρώπους, ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας σημειώνει:

«Ναι. Η μελέτη OleoMetS, που συνυπογράφουν ο Προκόπης Μαγιάτης από το Τμήμα Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ, ο Γεώργιος Σαμούτης και οι συνεργάτες τους, αποτελεί ένα ενδιαφέρον κλινικό παράδειγμα. Σε 102 ενήλικες με μεταβολικό σύνδρομο συγκρίθηκε, για 12 εβδομάδες, ένα εκχύλισμα πλούσιο σε ελαιοκανθάλη και ελαιασίνη με εικονικό σκεύασμα. Καταγράφηκε, μεταξύ άλλων, σημαντική μείωση της κόπωσης.

Η εργασία αυτή αναδεικνύει τη σημασία της έρευνας πάνω σε καθορισμένες φαινολικές ενώσεις του ελαιολάδου. Το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε και στοιχεία σχετικά με τον ύπνο, αλλά το αποτέλεσμα της κόπωσης δεν τεκμηριώνει από μόνο του ξεχωριστή βελτίωση της ποιότητας του ύπνου. Είναι εύρημα που αξίζει συνέχεια, όχι ακόμη απόδειξη θεραπείας της αϋπνίας».

Γιατί είναι σημαντικό να διακρίνουμε τον καλύτερο ύπνο από τη λιγότερη κόπωση;

Ο ίδιος επιμένει στη διάκριση ανάμεσα στον καλύτερο ύπνο και στη λιγότερη κόπωση, εξηγώντας:

«Επειδή δεν είναι το ίδιο πράγμα. Κάποιος μπορεί να αισθάνεται περισσότερη ενέργεια χωρίς να έχουν αλλάξει οι νυχτερινές αφυπνίσεις του. Αντίστοιχα, μια αλλαγή στη διάρκεια του ύπνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αισθάνεται πιο ξεκούραστος την επόμενη ημέρα.

Χρειαζόμαστε ξεχωριστές μετρήσεις για τον ύπνο, την κόπωση και την καθημερινή λειτουργικότητα. Χρειάζεται επίσης να ξεχωρίζουμε τις περιστασιακές ή επίμονες δυσκολίες ύπνου από τη διαγνωσμένη αϋπνία. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος να παρουσιάσουμε ένα θετικό εύρημα ως απάντηση σε ερώτημα που η μελέτη δεν εξέτασε».

Μπορεί μια κουταλιά ελαιόλαδο πριν από τον ύπνο να βοηθήσει;

Στο ερώτημα αν μία κουταλιά ελαιόλαδο πριν από τον ύπνο θα μπορούσε να βοηθήσει, ο κ. Σακκάς απαντά:

«Δεν έχουμε επαρκή στοιχεία για να δώσουμε τέτοια σύσταση ή να ορίσουμε ποσότητα και ώρα λήψης για τη βελτίωση του ύπνου. Άλλο το ελαιόλαδο ως τρόφιμο και άλλο ένα συμπυκνωμένο εκχύλισμα με συγκεκριμένη σύσταση. Δεν μπορούμε να μετατρέπουμε μια πειραματική δόση σε κουταλιές ελαιολάδου.

Ούτε το «φυσικό» σημαίνει αυτομάτως ακίνδυνο: σε μία από τις μελέτες σε ζώα εμφανίστηκαν ηπατικές αλλοιώσεις στην υψηλότερη δόση ελαιοκανθάλης. Αυτό δεν μεταφράζεται σε κίνδυνο από τη συνήθη διατροφική χρήση, αλλά υπογραμμίζει ότι τα συμπυκνωμένα σκευάσματα χρειάζονται ξεχωριστό έλεγχο ασφάλειας».

Ποιο είναι το επόμενο βήμα της έρευνας;

Όσον αφορά το επόμενο βήμα της δικής του ερευνητικής προσπάθειας, ο κ. Σακκάς τονίζει:

«Σχεδιάζουμε μια ελεγχόμενη κλινική μελέτη σε ανθρώπους με επίμονες δυσκολίες ύπνου, ώστε να αξιολογήσουμε συνδυασμό καθορισμένων πολυφαινολών ελαιολάδου. Προβλέπεται σύγκριση με εικονικό σκεύασμα για οκτώ εβδομάδες, με καταγραφή τόσο των πιθανών ωφελειών όσο και των ανεπιθύμητων ενεργειών».

«Δεν πρόκειται για ένα “μαγικό” βοήθημα ύπνου»

Ο καθηγητής καταλήγει, αναφερόμενος στο μήνυμα που θα ήθελε να κρατήσει το κοινό:

«Ότι υπάρχει μια σοβαρή ερευνητική προοπτική, όχι ένα «μαγικό» βοήθημα ύπνου. Δεν συστήνουμε αυτοθεραπεία με εκχυλίσματα ή διακοπή μιας υπάρχουσας αγωγής. Όταν οι δυσκολίες επιμένουν, χρειάζεται αξιολόγηση της αιτίας τους.

Για τη χρόνια αϋπνία, η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ειδικά για την αϋπνία παραμένει η θεραπεία πρώτης επιλογής. Η έρευνα για τις πολυφαινόλες μπορεί να αναδείξει νέες δυνατότητες, αρκεί να μην προηγούνται οι υποσχέσεις των αποδείξεων. Το ελαιόλαδο αξίζει να μελετάται με την ίδια αυστηρότητα που απαιτούμε από κάθε παρέμβαση για την υγεία».

Πηγή: ΑΠΕ -ΜΠΕ