Τη μετάβαση σε ένα νέο παραγωγικό περιβάλλον, όπου οι παραδοσιακοί τρόποι προστασίας των εργαζομένων δεν επαρκούν πλέον, αναδεικνύει το Ελληνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΕΛΙΝΥΑΕ), θέτοντας στο επίκεντρο την αξιόπιστη καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων, την εκπαίδευση, την ασφάλιση του επαγγελματικού κινδύνου και την αξιοποίηση των ψηφιακών δεδομένων.

Η σημασία των νέων προκλήσεων

Με αφορμή το 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία, που διοργανώνει το ΕΛΙΝΥΑΕ στις 23 και 24 Νοεμβρίου 2026 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, η Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου, Ρένα Μπαρδάνη, υπογράμμισε, στο πλαίσιο συνάντησης με δημοσιογράφους, τη σημασία των νέων προκλήσεων που διαμορφώνονται στον κόσμο της εργασίας και την ανάγκη αναπροσαρμογής των πολιτικών πρόληψης και προστασίας των εργαζομένων.

Όπως δήλωσε η κυρία Μπαρδάνη, «η Υγεία και η Ασφάλεια στην Εργασία βρίσκονται σήμερα σε ένα σημείο καμπής. Οι παραδοσιακοί επαγγελματικοί κίνδυνοι εξακολουθούν να υπάρχουν, ενώ, ταυτόχρονα, αναδύονται νέες προκλήσεις, όπως οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και οι συνεχείς μεταβολές στον τρόπο οργάνωσης της εργασίας. Η αποτελεσματική διαχείρισή τους απαιτεί έγκαιρη πρόληψη, αξιοποίηση αξιόπιστων δεδομένων και ενίσχυση της ανθεκτικότητας επιχειρήσεων και εργαζομένων».

«Σε αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, η ψηφιοποίηση, η τεχνητή νοημοσύνη, η τηλεργασία, η κλιματική αλλαγή, η γήρανση του εργατικού δυναμικού και η εξάπλωση των νέων μορφών απασχόλησης μεταβάλλουν ριζικά το τοπίο της εργασίας, δημιουργώντας νέες απαιτήσεις για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων. Οι κίνδυνοι δεν είναι απαραίτητα καινούργιοι. Εκείνο που έχει αλλάξει είναι η κλίμακα, η ταχύτητα και η πολυπλοκότητα με την οποία εμφανίζονται, σε ένα παραγωγικό σύστημα, που πλέον δεν περιορίζεται στα στενά όρια μίας επιχείρησης».

Στη νέα αυτή πραγματικότητα και στις προκλήσεις που δημιουργεί εστιάζει το ΕΛΙΝΥΑΕ, στο πλαίσιο του επικείμενου συνεδρίου.

Από την πλευρά του, ο υπεύθυνος σχεδιασμού και συντονισμού του ΕΛΙΝΥΑΕ, Αντώνης Ταργουτζίδης, παρουσίασε τις σημαντικότερες προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει σήμερα ο κόσμος της εργασίας, επισημαίνοντας ότι απαιτείται μία διαφορετική προσέγγιση στην πρόληψη και στη διαχείριση των επαγγελματικών κινδύνων.

Από το εργοστάσιο στο διασυνδεδεμένο παραγωγικό περιβάλλον

Σύμφωνα με τον κ. Ταργουτζίδη, «για πολλές δεκαετίες, η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία αντιμετωπίζονταν κυρίως ως τεχνικό ζήτημα, με επίκεντρο την πρόληψη ατυχημάτων σε συγκεκριμένους και σχετικά ελεγχόμενους χώρους παραγωγής. Το σημερινό εργασιακό περιβάλλον, ωστόσο, έχει αλλάξει σημαντικά. Η τηλεργασία, η εξ αποστάσεως απασχόληση, οι ψηφιακές πλατφόρμες, η εκτεταμένη χρήση εργολαβιών και τα δίκτυα συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων έχουν δημιουργήσει ένα πολύ πιο σύνθετο παραγωγικό μοντέλο. Οι εργαζόμενοι δεν βρίσκονται πλέον απαραίτητα σε έναν σταθερό χώρο εργασίας, ενώ οι επιχειρησιακές λειτουργίες εκτελούνται συχνά από διαφορετικούς συνεργάτες, με εξοπλισμό και συστήματα που ανταλλάσσουν διαρκώς δεδομένα».

«Δεν έχουμε τόσο πολύ νέους κινδύνους, νέα φαινόμενα που εμφανίστηκαν από το πουθενά, αλλά έχουμε έναν χώρο εργασίας, ένα παραγωγικό σύστημα, του οποίου η δομή έχει αλλάξει και είναι αυτό που επιταχύνει και μεγεθύνει τις συνέπειες», σημείωσε ο κ. Ταργουτζίδης.

Όπως είπε, «στο νέο αυτό περιβάλλον, εμφανίζονται και νέοι κίνδυνοι, όπως είναι οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι, το εργασιακό στρες, το burnout, η βία και η παρενόχληση στην εργασία. Παράλληλα, η αυξημένη κινητικότητα των εργαζομένων δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα τροχαία ατυχήματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, από τα εργατικά ατυχήματα τα οποία καταγράφει η ΕΛΣΤΑΤ, ένα στα πέντε είναι τροχαίο. Στις προκλήσεις εντάσσονται οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία, οι δημογραφικές μεταβολές, αλλά και οι κυβερνοαπειλές που μπορούν να επηρεάσουν κρίσιμες λειτουργίες επιχειρήσεων και υποδομών».

Ψηφιακά δεδομένα για αποτελεσματικότερη πρόληψη

Μία από τις βασικές θέσεις που διατυπώνει το ΕΛΙΝΥΑΕ αφορά την ανάγκη εκσυγχρονισμού του μηχανισμού ελέγχου και παρακολούθησης των συνθηκών εργασίας.

Η πρόταση που καταθέτει το Ινστιτούτο είναι η συστηματική συλλογή και η αξιοποίηση ψηφιακών δεδομένων από τις επιχειρήσεις, καθώς και η άμεση και οργανωμένη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ επιχειρήσεων και κρατικών αρχών.

Καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων και ασφάλιση του επαγγελματικού κινδύνου

Επιπλέον, το ΕΛΙΝΥΑΕ αναδεικνύει την ανάγκη βελτίωσης του συστήματος καταγραφής εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών, καθώς και τη σημασία της ανάπτυξης ενός ολοκληρωμένου πλαισίου διαχείρισης του επαγγελματικού κινδύνου στη χώρα μας. Η αξιόπιστη αποτύπωση των δεδομένων αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη χάραξη αποτελεσματικών πολιτικών πρόληψης και προστασίας των εργαζομένων.

Συγκεκριμένα, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο ζήτημα της αξιόπιστης καταγραφής των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών.

«Όταν δεν υπάρχει αξιόπιστη καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων, δεν μπορεί να υπάρξει συστηματική έρευνα», υποστήριξε ο κ. Ταργουτζίδης, τονίζοντας ότι η έλλειψη ενιαίας και αξιόπιστης εικόνας περιορίζει τόσο την επιστημονική έρευνα όσο και τη δυνατότητα σχεδιασμού αποτελεσματικών πολιτικών πρόληψης.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε και η ασφάλιση του επαγγελματικού κινδύνου.

Σύμφωνα με το ΕΛΙΝΥΑΕ, για την ανάπτυξη ενός συστήματος ασφάλισης του επαγγελματικού κινδύνου απαιτούνται τρεις βασικές προϋποθέσεις: καθολική εργοδοτική εισφορά, οργανωμένος μηχανισμός αναγνώρισης των επαγγελματικών ασθενειών και αξιόπιστη καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών νόσων.

Η εκπαίδευση ως βασικό εργαλείο προστασίας

Σημαντικό ρόλο στην πρόληψη διαδραματίζει και η εκπαίδευση, η οποία αναδείχθηκε από την έρευνα του Ινστιτούτου ως το σημαντικότερο ζήτημα για την προστασία των εργαζομένων, σύμφωνα με τις απαντήσεις των συμμετεχόντων.

Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε, η εκπαίδευση δεν μπορεί να περιορίζεται σε γενικές ενημερωτικές παρουσιάσεις ή σε τυπικά προγράμματα παρακολούθησης. Πρέπει να είναι σύντομη, στοχευμένη στις πραγματικές ανάγκες κάθε εργαζομένου, ευέλικτη, μετρήσιμη και πιστοποιημένη.

Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΛΙΝΥΑΕ αναπτύσσει εκπαιδευτικές δράσεις για τεχνικούς ασφάλειας και εργαζόμενους που απασχολούνται με αμίαντο, εξειδικευμένα προγράμματα σε συνεργασία με άλλους φορείς, καθώς και προγράμματα ηλεκτρονικής μάθησης. Ταυτόχρονα, σε συνεργασία με τη NextEra Group, έχει αναπτύξει το Safety Pass, ένα εργαλείο πιστοποίησης της ελάχιστης απαιτούμενης γνώσης των εργαζομένων σε θέματα υγείας και ασφάλειας στην εργασία.

«Η εκπαίδευση αποτελεί τον ισχυρότερο μηχανισμό πρόληψης. Οι εργαζόμενοι πρέπει να διαθέτουν τις βασικές γνώσεις που απαιτούνται, για να αναγνωρίζουν τους κινδύνους και να συμβάλουν ενεργά στη δημιουργία ασφαλών χώρων εργασίας. Η διά βίου μάθηση και η αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων εκπαίδευσης είναι απαραίτητα στοιχεία της νέας εποχής για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία», σημείωσε η κυρία Μπαρδάνη.

Πρόληψη και ανθεκτικότητα στο νέο εργασιακό περιβάλλον

Το κεντρικό μήνυμα του ΕΛΙΝΥΑΕ είναι ότι η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται με εργαλεία και αντιλήψεις που σχεδιάστηκαν για ένα διαφορετικό παραγωγικό μοντέλο.

Η πρόληψη παραμένει η βάση, ωστόσο δεν αρκεί από μόνη της. Απαιτείται και ανθεκτικότητα, δηλαδή η δυνατότητα των επιχειρήσεων και των εργαζομένων να προστατεύονται και να συνεχίζουν να λειτουργούν ακόμη και απέναντι σε κινδύνους που δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν πλήρως.

Για να επιτευχθεί αυτό, χρειάζονται αξιόπιστα δεδομένα, επιστημονική γνώση και, κυρίως, συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων.

Προαγωγή του διαλόγου

Το 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία του ΕΛΙΝΥΑΕ δεν είναι απλώς μία ευκαιρία ανταλλαγής των πλέον πρόσφατων επιστημονικών γνώσεων και εξελίξεων, αλλά επιδιώκει την προαγωγή του διαλόγου και την ανάπτυξη πρωτοβουλιών για ένα υγιέστερο και πιο βιώσιμο εργασιακό περιβάλλον.

Το ΕΛΙΝΥΑΕ, στο πλαίσιο του 5ου Πανελλήνιου Συνεδρίου, διοργανώνει φοιτητικό διαγωνισμό με τίτλο «Στρατηγική Διαχείριση Ζητημάτων Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΥΑΕ)». Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η ανάδειξη δεξιοτήτων αξιολόγησης κινδύνων και λήψης αποφάσεων.