Η απώλεια βάρους αποτελεί βασικό θεραπευτικό στόχο για πολλούς ανθρώπους με παχυσαρκία και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, καθώς η ουσιαστική και διατηρήσιμη μείωση του περιττού λίπους βελτιώνει τη γλυκαιμική ρύθμιση και άλλους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου. Οι νεότερες φαρμακευτικές θεραπείες έχουν διευρύνει σημαντικά τις δυνατότητες αντιμετώπισης. Ωστόσο, η αξιολόγηση της επιτυχίας της απώλειας βάρους χρειάζεται να περιλαμβάνει τη σύσταση του σώματος και την ικανότητα του ανθρώπου να κινείται και να αυτοεξυπηρετείται. Η απώλεια βάρους πρέπει να έχει κυρίως ποιοτικά και λιγότερο ποσοτικά χαρακτηριστικά και να είναι βιώσιμη σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Αυτό σημαίνει μείωση του περιττού λίπους, με παράλληλη προσπάθεια προστασίας της μυϊκής μάζας και της αυτονομίας.

Τα παραπάνω επισημαίνει ο ενδοκρινολόγος και ακαδημαϊκός συνεργάτης του Εργαστηρίου Φαρμακολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ, Σπύρος Καρράς, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ με αφορμή την ανακοίνωσή του με θέμα «Στοχεύοντας στην ποιοτική απώλεια βάρους, περιορίζοντας την απώλεια της μυϊκής μάζας και λειτουργικότητας», στο 39ο Ετήσιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Έρευνας και Μελέτης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη.

«Οι σκελετικοί μύες συμμετέχουν στην κίνηση και στη ρύθμιση του μεταβολισμού, αποτελώντας σημαντικό ιστό για την αξιοποίηση της γλυκόζης. Η διατήρηση της μυϊκής δύναμης συνδέεται με την καθημερινή αυτονομία: να σηκωνόμαστε από μια καρέκλα, να ανεβαίνουμε σκάλες, να μεταφέρουμε ψώνια και να περπατάμε με ασφάλεια. Επομένως, η προστασία των μυών πρέπει να αποτελεί μέρος κάθε οργανωμένου προγράμματος απώλειας βάρους», σημειώνει ο κ. Καρράς.

Η συνύπαρξη παχυσαρκίας και σαρκοπενίας

Ιδιαίτερη σημασία, σύμφωνα με τον κ. Καρρά, έχει η σαρκοπενία, μια διαταραχή του σκελετικού μυός που χαρακτηρίζεται από χαμηλή μυϊκή δύναμη και επιβεβαιώνεται όταν συνυπάρχει μειωμένη μυϊκή μάζα. Όταν επηρεάζεται και η σωματική απόδοση, η κατάσταση θεωρείται σοβαρή. Η σαρκοπενία μπορεί να συνυπάρχει με την παχυσαρκία, καθώς το αυξημένο λίπος ενδέχεται να καλύπτει τη μυϊκή ανεπάρκεια, με αποτέλεσμα ένας άνθρωπος να έχει αυξημένο βάρος αλλά ταυτόχρονα μειωμένη μυϊκή αστάθεια.

Κατά την απώλεια βάρους, όπως εξηγεί, συνήθως μειώνεται μαζί με το λίπος και ένα μέρος της άλιπης μάζας, κάτι που παρατηρείται με διαφορετικές μεθόδους αδυνατίσματος και χρειάζεται σωστή ερμηνεία. Σε υπομελέτες σύστασης σώματος μετά από ενέσιμες θεραπείες σε άτομα με παχυσαρκία, περίπου τα τρία τέταρτα της απώλειας βάρους προέρχονταν από λίπος και το ένα τέταρτο από άλιπη μάζα. Η άλιπη μάζα περιλαμβάνει, εκτός από τους μυς, νερό και άλλους ιστούς, ενώ απεικονιστικές μελέτες έχουν δείξει μείωση της λιπώδους διήθησης των μυών. «Συνεπώς, η μείωσή της σε μια μέτρηση σύστασης σώματος δεν αρκεί για να διαγνωστεί σαρκοπενία», αναφέρει.

Ποια άτομα χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή

Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζονται οι ηλικιωμένοι, όσοι έχουν χρόνια νοσήματα, περιορισμένη κινητικότητα ή χαμηλή πρόσληψη τροφής, καθώς η σημαντική καταστολή της όρεξης μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης και ενέργειας. «Εάν ένας άνθρωπος χάνει κιλά αλλά αρχίζει να δυσκολεύεται στη σκάλα ή αισθάνεται αδυναμία στα χέρια, απαιτείται επανεκτίμηση», επισημαίνει ο κ. Καρράς, προσθέτοντας ότι η αλλαγή αυτή χρειάζεται διερεύνηση και προσαρμογή του θεραπευτικού σχεδίου.

Όπως τονίζει, απαραίτητη είναι η κλινική εξέταση για ενδεχόμενη μείωση της μυϊκής δύναμης, καθώς και η λήψη λεπτομερούς ιστορικού για την ανίχνευση τυχόν δυσκολιών στις καθημερινές δραστηριότητες. Η καταγραφή της μυϊκής δύναμης και των διατροφικών συνηθειών επιτρέπει να αναγνωριστούν όσοι χρειάζονται ενισχυμένη υποστήριξη. Παράλληλα, συνεκτιμώνται η γενική κατάσταση, οι στόχοι του ασθενούς και η δυνατότητα ασφαλούς συμμετοχής σε πρόγραμμα άσκησης, ώστε η παρέμβαση να σχεδιάζεται έγκαιρα, με σαφείς θεραπευτικούς στόχους και μετρήσιμα κριτήρια.

Ο έλεγχος μπορεί να ξεκινήσει με απλές δοκιμασίες στο ιατρείο, όπως η μέτρηση της δύναμης λαβής με δυναμόμετρο και οι επαναλαμβανόμενες εγέρσεις από καρέκλα, ενώ η ταχύτητα βάδισης προσφέρει επιπλέον πληροφορίες για τη σωματική απόδοση. Όταν υπάρχουν ενδείξεις, η αξιολόγηση συμπληρώνεται με μέτρηση της μυϊκής μάζας με κατάλληλες μεθόδους, όπως η απορροφησιομετρία διπλής ενέργειας ή η βιοηλεκτρική εμπέδηση, ενώ τα αποτελέσματα ερμηνεύονται σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα.

Διατροφή και άσκηση

Η διατροφική παρέμβαση, εξηγεί ο κ. Καρράς, χρειάζεται να εξασφαλίζει επαρκή θρέψη μέσα στο απαραίτητο ενεργειακό έλλειμμα. Πρακτικά, βοηθά η παρουσία πηγής πρωτεΐνης στα κύρια γεύματα, με επιλογές όπως ψάρι, αυγά, γιαούρτι, όσπρια και άπαχο κρέας. Η ποσότητα καθορίζεται εξατομικευμένα, ανάλογα με την ηλικία, τη σύσταση σώματος, τη δραστηριότητα και τα συνοδά νοσήματα. Στη χρόνια νεφρική νόσο, ειδικά, οι γενικές συμβουλές για αυξημένη πρωτεΐνη χρειάζονται προσαρμογή από την ομάδα που παρακολουθεί τον ασθενή. Όταν η όρεξη είναι περιορισμένη, μικρότερα και θρεπτικά γεύματα μπορούν να διευκολύνουν την επαρκή πρόσληψη, ενώ τα συμπληρώματα εξετάζονται όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη και εντάσσονται στο διατροφικό σχέδιο με καθοδήγηση επαγγελματία υγείας.

Εξίσου ουσιαστική χαρακτηρίζει την άσκηση με αντιστάσεις, προσαρμοσμένη στις δυνατότητες κάθε ανθρώπου, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει βάρη, ελαστικούς ιμάντες ή ασκήσεις με το βάρος του σώματος, αρχικά με κατάλληλη καθοδήγηση. Δύο έως τρεις συνεδρίες την εβδομάδα αποτελούν συχνά μια πρακτική βάση. Το περπάτημα και η αερόβια δραστηριότητα προσφέρουν συμπληρωματικά οφέλη, ενώ στους μεγαλύτερους ανθρώπους χρειάζονται και ασκήσεις ισορροπίας. «Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης και η ενδυνάμωση υποστηρίζουν τη διατήρηση των μυών», σημειώνει.

Συνεχής παρακολούθηση

Η παρακολούθηση, σύμφωνα με τον κ. Καρρά, πρέπει να συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της θεραπείας και στη φάση διατήρησης του βάρους. Μαζί με το βάρος και την περίμετρο μέσης, αξιολογούνται η πρόσληψη τροφής, η μυϊκή δύναμη και η λειτουργικότητα, ενώ η έντονη κόπωση, οι πτώσεις ή η δυσκολία στην κίνηση αποτελούν λόγους επανεκτίμησης. Η συνεργασία του θεράποντος ιατρού με διαιτολόγο και επαγγελματία άσκησης βοηθά να μετατραπούν οι γενικές οδηγίες σε εφαρμόσιμο πρόγραμμα.

«Η φαρμακευτική πρόοδος προσφέρει σημαντικές δυνατότητες στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, οι οποίες αξιοποιούνται πληρέστερα με σωστή διατροφή, κατάλληλη άσκηση και συστηματική παρακολούθηση. Το ουσιαστικό όφελος αποτυπώνεται τελικά στην υγεία και στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου», υπογραμμίζει ο κ. Καρράς.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ