Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μια τάση γνωστή ως «tanmaxxing» ενθαρρύνει τους ανθρώπους να επιδιώκουν όλο και πιο βαθύ μαύρισμα, χρησιμοποιώντας μερικές φορές τις προβλέψεις του δείκτη UV για να αναζητούν την εντονότερη ηλιοφάνεια και αποφεύγοντας εντελώς το αντηλιακό.
Στο εργαστήριο, οι βλάβες που προκαλεί η υπεριώδης ακτινοβολία είναι μετρήσιμες. Ωστόσο, οι διαδικτυακές συζητήσεις μπορεί να δημιουργούν την εντύπωση ότι η αποφυγή του αντηλιακού αποτελεί την πιο υγιεινή επιλογή.
Τα ερωτήματα σχετικά με τα συστατικά των αντηλιακών απαιτούν τεκμηριωμένες απαντήσεις. Το ίδιο ισχύει και για τη βιταμίνη D. Ωστόσο, για να απαντηθούν, χρειάζεται να εξετάζουμε τα επιστημονικά δεδομένα, συμπεριλαμβανομένων των περιορισμών τους, και όχι να θεωρούμε ότι κάτι που χαρακτηρίζεται «φυσικό» είναι απαραίτητα ασφαλές.
Η ηλιακή ακτινοβολία που φτάνει στη Γη περιλαμβάνει δύο τύπους υπεριώδους ακτινοβολίας: την UVA και την UVB. Η UVB ευθύνεται για τα περισσότερα ηλιακά εγκαύματα και μπορεί να προκαλέσει άμεσες βλάβες στο DNA, δηλαδή στο γενετικό υλικό των κυττάρων. Η UVA διεισδύει βαθύτερα στο δέρμα και συμβάλλει στην πρόωρη γήρανσή του. Και οι δύο τύποι μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση καρκίνου του δέρματος. Οι επιστημονικές έρευνες σχετικά με τα αντηλιακά και τις δερματικές βλάβες επιβεβαιώνουν τη σημασία της προστασίας από αμφότερους τους τύπους ακτινοβολίας.
Το μαύρισμα μπορεί να δημιουργεί μια αίσθηση ασφάλειας, ιδιαίτερα εάν έχετε ακούσει ότι πρέπει να αποκτήσετε ένα «βασικό μαύρισμα» πριν από τις διακοπές σας. Ωστόσο, το χρώμα του δέρματος δεν σημαίνει ότι αυτό προστατεύεται επαρκώς.
Σε πειράματα που έγιναν σε ανθρώπινο δέρμα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το μαύρισμα που προκαλείται από την UVA ακτινοβολία δεν προσφέρει ουσιαστική προστασία από τις επακόλουθες βλάβες στο DNA. Αντίθετα, το μαύρισμα που προκαλείται από την UVB παρέχει μόνο περιορισμένη προστασία. Επομένως, η σκόπιμη έκθεση του δέρματος στην υπεριώδη ακτινοβολία, με στόχο την προετοιμασία του για μεγαλύτερη έκθεση στον ήλιο, προκαλεί από μόνη της βλάβες.
Σολάριουμ
Τα σολάριουμ αποτελούν μια επιπλέον πηγή έκθεσης στην υπεριώδη ακτινοβολία. Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση συσχέτισε τη χρήση τεχνητού μαυρίσματος σε εσωτερικούς χώρους με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης μελανώματος και άλλων μορφών καρκίνου του δέρματος. Η έναρξη της χρήσης σε νεαρή ηλικία και η συχνή χρήση σολάριουμ συνδέθηκαν με μεγαλύτερους κινδύνους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι χρησιμοποίησαν σολάριουμ στην εφηβεία τους θα εμφανίσουν καρκίνο. Η αύξηση του κινδύνου δεν αποτελεί ασφαλή και σαφή πρόβλεψη για το μέλλον, παρ' όλα αυτά, καλό είναι να αποφεύγεται η περαιτέρω έκθεση.
Η αποτελεσματικότητα των αντηλιακών υποστηρίζεται από επιστημονικά δεδομένα, αν και κανένα προϊόν δεν προσφέρει απόλυτη προστασία. Σε μακροχρόνια παρακολούθηση μιας τυχαιοποιημένης μελέτης που πραγματοποιήθηκε στην Αυστραλία, οι ερευνητές κατέγραψαν λιγότερα περιστατικά μελανώματος μεταξύ των ατόμων που είχαν ενταχθεί στην ομάδα καθημερινής χρήσης αντηλιακού, σε σύγκριση με εκείνους που χρησιμοποιούσαν αντηλιακό κατά την προσωπική τους κρίση. Ο συνολικός αριθμός των περιστατικών ήταν μικρός, γεγονός που καθιστά την εκτίμηση αβέβαιη, ωστόσο τα ευρήματα υποστήριξαν την προστατευτική δράση του αντηλιακού.
Οι ανησυχίες σχετικά με τα συστατικά των αντηλιακών εξακολουθούν να χρήζουν διερεύνησης. Κλινική μελέτη διαπίστωσε ότι ορισμένα συστατικά αντηλιακών μπορούν να εισέλθουν επιθετικά στην κυκλοφορία του αίματος. Ωστόσο, αυτή η διαπίστωση δεν αποδεικνύει ότι τα συγκεκριμένα συστατικά προκαλούν βλάβες. Οι ίδιοι οι ερευνητές διευκρίνισαν ρητά ότι τα ευρήματά τους δεν αποτελούν λόγο διακοπής της χρήσης αντηλιακών.
Η παρασκευή σπιτικού αντηλιακού δημιουργεί διαφορετικής τάξεως πρόβλημα δεν είναι καθόλου απλή υπόθεση να αξιολογηθεί την προστατευτική του ικανότητα από την εμφάνιση ή τον κατάλογο των συστατικών του που θα επιλέξετε. Σε εργαστηριακή μελέτη 15 συνταγών για σπιτικά αντηλιακά που εντοπίστηκαν στο διαδίκτυο, καμία δεν παρείχε επαρκή προστασία. Τρεις δεν περιείχαν καθόλου φίλτρα υπεριώδους ακτινοβολίας, ενώ τα υπόλοιπα παρασκευάσματα εμφάνισαν δείκτη αντηλιακής προστασίας (SPF), ο οποίος μετρά την αποτελεσματικότητα ενός αντηλιακού έναντι της ακτινοβολίας UVB, μικρότερο του 6.
Η προσθήκη οξειδίου του ψευδαργύρου σε ένα μείγμα ελαίων δεν εγγυάται συγκεκριμένο ή αξιόπιστο δείκτη SPF. Το τελικό προϊόν χρειάζεται εργαστηριακό έλεγχο, μεταξύ άλλων και για να διαπιστωθεί εάν προστατεύει ομοιόμορφα το δέρμα.
Βιταμίνη D
Τα ζητήματα που αφορούν τη βιταμίνη D απαιτούν μια πιο σύνθετη απάντηση από εκείνη που συχνά δίνεται από οποιαδήποτε πλευρά της αντιπαράθεσης σχετικά με τη χρήση αντηλιακών.
Το δέρμα χρησιμοποιεί την ακτινοβολία UVB για να παράξει βιταμίνη D, η οποία επιτελεί σημαντικές λειτουργίες στον οργανισμό, από τη διατήρηση της υγείας των οστών έως την υποστήριξη της λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος. Αυτό σημαίνει ότι η μείωση της έκθεσης στην UVB μέσω της χρήσης αντηλιακού μπορεί να επηρεάσει την παραγωγή της βιταμίνης.
Μελέτη του 2019, η οποία πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια διακοπών, διαπίστωσε ότι η σωστή εφαρμογή αντηλιακού με δείκτη SPF15 επέτρεψε την αύξηση των επιπέδων βιταμίνης D, αποτρέποντας παράλληλα τα ηλιακά εγκαύματα. Ωστόσο, μια τυχαιοποιημένη αυστραλιανή μελέτη του 2025 έδειξε ότι η συστηματική χρήση αντηλιακού SPF50+ για περίπου έναν χρόνο οδήγησε σε χαμηλότερα επίπεδα βιταμίνης D σε σύγκριση με την περιστασιακή χρήση αντηλιακού. Οι δύο μελέτες εξέτασαν διαφορετικά προϊόντα και συνθήκες.
Η πρακτική λύση είναι η αντιμετώπιση της πιθανής έλλειψης βιταμίνης D χωρίς να προκαλούνται σκόπιμα βλάβες στο δέρμα. Οι οδηγίες του Εθνικού Συστήματος Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS) συνιστούν στους ενήλικες να εξετάζουν το ενδεχόμενο καθημερινής λήψης συμπληρώματος 10 μικρογραμμαρίων κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου και του χειμώνα. Ορισμένες ομάδες, μεταξύ των οποίων τα άτομα με σκουρόχρωμο δέρμα ή περιορισμένη έκθεση στον ήλιο, θα πρέπει να εξετάζουν το ενδεχόμενο λήψης συμπληρώματος καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.
Η ερευνήτρια φαρμακολογίας Charareh Pourzand σε επιστημονική εργασία της εξετάζει τις βλάβες που προκαλούνται στο εσωτερικό των δερματικών κυττάρων έπειτα από την έκθεση στην ακτινοβολία UVA. Σε έρευνα με ανθρώπινα δερματικά κύτταρα, η ίδια και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι η UVA μπορεί να απελευθερώσει σίδηρο από τη φερριτίνη, μια πρωτεΐνη που αποθηκεύει τον σίδηρο. Ο διαθέσιμος πλέον σίδηρος μπορεί να συμβάλει στην ενεργοποίηση χημικών αντιδράσεων που προκαλούν βλάβες στα κυτταρικά συστατικά. Είναι σαφές ότι η έκθεση στον ήλιο δεν αποτελεί θεραπεία για την έλλειψη σιδήρου.
Τα ευρήματα αυτά έχουν οδηγήσει σε έρευνες σχετικά με τα αντιοξειδωτικά και τις ενώσεις που δεσμεύουν τον σίδηρο, οι οποίες ενδέχεται να περιορίζουν αυτές τις βλάβες. Στόχος είναι η βελτίωση της προστασίας του δέρματος. Ωστόσο, τα εργαστηριακά ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι οποιαδήποτε κρέμα περιέχει αντιοξειδωτικά μπορεί να αποτρέψει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του δέρματος ή να αντισταθμίσει την ανεπαρκή χρήση αντηλιακού.
Προς το παρόν, οι βασικές συστάσεις για την προστασία του δέρματος είναι σαφείς. Οι επιστημονικές οδηγίες συνιστούν τη χρήση αντηλιακού με δείκτη SPF30 ή υψηλότερο και προστασία UVA τουλάχιστον τεσσάρων αστέρων. Το κυκλικό σύμβολο UVA στη συσκευασία υποδηλώνει ότι το προϊόν πληροί το σχετικό ευρωπαϊκό πρότυπο προστασίας από την ακτινοβολία UVA.
Εφαρμόζετε γενναιόδωρη ποσότητα αντηλιακού σε όλες τις εκτεθειμένες περιοχές του δέρματος. Για την κάλυψη ολόκληρου του σώματος ενός ενήλικα απαιτούνται περίπου έξι έως οκτώ κουταλάκια του γλυκού αντηλιακού. Η εφαρμογή πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε δύο ώρες κατά τη διάρκεια της έκθεσης στον ήλιο, καθώς και μετά το κολύμπι ή το σκούπισμα με πετσέτα. Παράλληλα, χρησιμοποιείτε προστατευτικά ρούχα και αναζητάτε σκιά, ιδιαίτερα τις μεσημεριανές ώρες.
Ένα αντηλιακό που μπορείτε να αγοράσετε οικονομικά και να χρησιμοποιείτε άνετα σε επαρκή ποσότητα είναι πιο χρήσιμο από ένα ακριβό προϊόν που εφαρμόζεται με φειδώ.
Η απόλαυση του χρόνου σε εξωτερικούς χώρους και η προστασία του δέρματος είναι απολύτως συμβατές. Το μαύρισμα δεν αποτελεί προϋπόθεση για κανένα από τα δύο.
Πηγή: THE CONVERSATION.COM
