Μια πρωτοποριακή εξατομικευμένη γονιδιακή θεραπεία έφερε ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε δύο παιδιά με μια εξαιρετικά σπάνια και σοβαρή μορφή παιδικής επιληψίας, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες θεραπείες που στοχεύουν την ίδια τη γενετική αιτία της νόσου.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine, πραγματοποιήθηκε από διεθνή ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο (UC San Diego) και το Rady Children's Institute for Genomic Medicine.

Τι είναι η SCN2A-σχετιζόμενη αναπτυξιακή επιληπτική εγκεφαλοπάθεια

Η SCN2A-σχετιζόμενη αναπτυξιακή επιληπτική εγκεφαλοπάθεια αποτελεί μία από τις σοβαρότερες μορφές παιδικής επιληψίας και συγκαταλέγεται στις συχνότερες μονογονιδιακές αιτίες αυτισμού.

Η πάθηση προκαλείται από μεταλλάξεις στο γονίδιο SCN2A, το οποίο ρυθμίζει τη λειτουργία των διαύλων νατρίου στα νευρικά κύτταρα. Οι μεταλλάξεις αυτές οδηγούν σε υπερδιέγερση του εγκεφάλου, προκαλώντας επιληπτικές κρίσεις, αναπτυξιακή καθυστέρηση, διαταραχές του φάσματος του αυτισμού, κινητικά προβλήματα και γαστρεντερικές διαταραχές.

Στις περισσότερες περιπτώσεις οι μεταλλάξεις εμφανίζονται αυθόρμητα (de novo) και δεν κληρονομούνται από τους γονείς.

Η θεραπεία στοχεύει τη γενετική αιτία

Τα συμβατικά αντιεπιληπτικά φάρμακα συχνά αποτυγχάνουν να ελέγξουν αποτελεσματικά τις κρίσεις, καθώς δεν αντιμετωπίζουν τη γενετική αιτία της νόσου.

Οι ερευνητές ανέπτυξαν εξατομικευμένα αντινοηματικά ολιγονουκλεοτίδια (antisense oligonucleotides – ASOs), μικρά συνθετικά μόρια DNA σχεδιασμένα ώστε να αναγνωρίζουν τη συγκεκριμένη μετάλλαξη κάθε παιδιού.

Η θεραπεία στοχεύει αποκλειστικά το μεταλλαγμένο αντίγραφο του γονιδίου SCN2A, «σιωπώντας» τη δράση του, ενώ αφήνει ανεπηρέαστο το φυσιολογικό αντίγραφο ώστε να συνεχίσει να λειτουργεί κανονικά.

Τα ASOs χορηγήθηκαν απευθείας στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό μέσω οσφυονωτιαίας παρακέντησης υπό αναισθησία και επαναλαμβάνονταν κάθε δύο έως τρεις μήνες.

«Η θεραπεία έχει σχεδιαστεί σκόπιμα ώστε να στοχεύει τη μοναδική γενετική διάγνωση κάθε ασθενούς. Το ASO τροποποιεί την έκφραση του γονιδίου και, κατά συνέπεια, τις πρωτεΐνες που παράγονται», δήλωσε η επικεφαλής της μελέτης Δρ Olivia Kim-McManus, αναπληρώτρια καθηγήτρια Νευροεπιστημών στην Ιατρική Σχολή του UC San Diego και διευθύντρια του Προγράμματος Precision Therapeutics Neuro-Interventional στο Rady Children's Hospital.

Θεαματικά αποτελέσματα σε δύο παιδιά

Στη μελέτη συμμετείχαν δύο παιδιά, ηλικίας 9 και 14 ετών κατά την έναρξη της θεραπείας, τα οποία παρακολουθήθηκαν επί δύο χρόνια.

Μείωση των επιληπτικών κρίσεων

• Το 9χρονο παιδί, που εμφάνιζε σχεδόν καθημερινές κρίσεις, παρουσίασε μείωση της συχνότητάς τους κατά 26%.
• Το 14χρονο παιδί πέτυχε 90% μείωση των επιληπτικών κρίσεων, φτάνοντας ακόμη και σε περιόδους χωρίς καμία κρίση.

Παράλληλα, και οι δύο ασθενείς κατάφεραν να μειώσουν ή να διακόψουν ορισμένα από τα αντιεπιληπτικά φάρμακα που λάμβαναν.

Βελτιώσεις πέρα από τις κρίσεις

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα οφέλη της θεραπείας δεν περιορίστηκαν μόνο στη μείωση των κρίσεων.

Και τα δύο παιδιά εμφάνισαν βελτίωση:

• στην ανάπτυξη του λόγου,
• στις κινητικές δεξιότητες,
• στην αισθητηριακή επεξεργασία,
• στην καθημερινή λειτουργικότητα,
• καθώς και μείωση συμπεριφορών που σχετίζονται με τον αυτισμό.

Το μεγαλύτερο παιδί κατάφερε μάλιστα να περπατήσει αυτόνομα για πρώτη φορά στην ηλικία των 15 ετών, ενώ παρουσίασε σημαντική βελτίωση και στα χρόνια γαστρεντερικά προβλήματα που αντιμετώπιζε.

«Παρατηρήσαμε αλλαγές σε όλους τους τομείς, γεγονός που δείχνει ότι η στόχευση της γενετικής αιτίας της νόσου μπορεί να οδηγήσει σε μετρήσιμη κλινική βελτίωση», ανέφερε η Δρ Kim-McManus.

Η θεραπεία προσαρμόστηκε στις ανάγκες του ασθενούς

Επειδή η θεραπεία επηρεάζει την έκφραση του γονιδίου χωρίς να αλλάζει μόνιμα το DNA, απαιτείται επαναλαμβανόμενη χορήγηση.

Κατά τη διάρκεια της μελέτης, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι λίγο πριν από την επόμενη δόση μειωνόταν η ικανότητα του μεγαλύτερου παιδιού να περπατά ανεξάρτητα. Έπειτα από έγκριση του Αμερικανικού Οργανισμού Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), η συχνότητα χορήγησης τροποποιήθηκε.

«Από τότε περπατά ξανά μόνος του. Όταν μιλάμε πραγματικά για ιατρική ακριβείας, δεν μπορεί να υπάρξει πιο εξατομικευμένη προσέγγιση από αυτή», σχολίασε η ερευνήτρια.

Ασφαλής η θεραπεία στα πρώτα στάδια

Κατά τη διάρκεια της διετούς παρακολούθησης δεν καταγράφηκαν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες που να σχετίζονται με τη θεραπεία.

Οι εργαστηριακές εξετάσεις, τα ηλεκτροκαρδιογραφήματα και τα ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα παρέμειναν σταθερά, ενισχύοντας την αισιοδοξία για την ασφάλεια της μεθόδου.

Ελπίδα για πολλές ακόμη γενετικές παθήσεις

Παρότι η θεραπεία παραμένει σε ερευνητικό στάδιο, οι επιστήμονες θεωρούν ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για την ανάπτυξη θεραπειών σε πολλές ακόμη ασθένειες που προκαλούνται από μεταλλάξεις ενός και μόνο γονιδίου.

«Παλαιότερα αυτή η ιδέα έμοιαζε βγαλμένη από ταινία επιστημονικής φαντασίας, σαν το Star Trek. Τώρα όμως έχουμε στοιχεία για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά της. Η προσέγγιση αυτή αρχίζει να υιοθετείται όχι μόνο από την ακαδημαϊκή κοινότητα αλλά και από τη φαρμακευτική και τη βιοτεχνολογική βιομηχανία, με σημαντικό αντίκτυπο», κατέληξε η Δρ Olivia Kim-McManus.

Πηγή: Medical Xpress