Το χρόνιο σωματικό ή ψυχολογικό στρες είναι γνωστό ότι επιβαρύνει σημαντικά την ψυχική υγεία. Ωστόσο, οι επιπτώσεις του δεν περιορίζονται στην ψυχολογία, καθώς οι φυσιολογικές αντιδράσεις του οργανισμού στο στρες μπορούν να προκαλέσουν ένα ευρύ φάσμα σωματικών συμπτωμάτων, επηρεάζοντας σχεδόν όλα τα συστήματα του σώματος.

Από τους μυϊκούς πόνους και τις ημικρανίες μέχρι τις διαταραχές του ύπνου, τα γαστρεντερικά προβλήματα και τις δερματικές παθήσεις, το χρόνιο στρες μπορεί να επιβαρύνει πολλαπλές λειτουργίες του οργανισμού.

Μυϊκή ένταση και σωματικοί πόνοι

Η δυσλειτουργική αντίδραση του οργανισμού στο στρες μπορεί να προκαλέσει ή να συντηρήσει καταστάσεις χρόνιου πόνου. Οι περιοχές που επηρεάζονται συχνότερα είναι η οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, οι ώμοι και η αυχενική μοίρα.

Ενδεικτικά, πιλοτική μελέτη σε νοσηλευτές ανέδειξε την παρουσία χρόνιου μυοσκελετικού πόνου, ο οποίος συνδεόταν με τον φόρτο εργασίας και το στρες.

Παράλληλα, η διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) έχει συσχετιστεί με τον χρόνιο πόνο. Σε ασθενείς με χρόνιο πόνο, η συνύπαρξη PTSD μπορεί να έχει κλινική σημασία, καθώς σχετίζεται με μεγαλύτερη επιβάρυνση από τα συμπτώματα και αυξημένη λειτουργική αναπηρία.

Ημικρανία

Το στρες αποτελεί συχνό παράγοντα που αναφέρουν τα άτομα με ημικρανία ως εκλυτικό αίτιο των κρίσεων. Σε σχετική μελέτη, το 70% των συμμετεχόντων ανέφερε ότι το στρες προκαλεί οξέα επεισόδια ημικρανίας.

Η χρόνια έκθεση στο στρες μπορεί να απορρυθμίσει τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (HPA) και το αυτόνομο νευρικό σύστημα. Οι μεταβολές αυτές ενδέχεται να αυξήσουν την ευαισθησία στον πόνο, να προκαλέσουν αγγειακές μεταβολές και νευροφλεγμονή, συμβάλλοντας στην εμφάνιση πονοκεφάλων.

Επιπλέον, το στρες μπορεί να επιδεινώσει προϋπάρχουσες καταστάσεις, να πυροδοτήσει πονοκεφάλους και να συμβάλει στη μετάβαση από επεισοδιακές σε χρόνιες μορφές κεφαλαλγίας.

Συσχέτιση υπάρχει και μεταξύ της Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες και των πονοκεφάλων. Μελέτη σε πρόσφυγες με διαταραχή μετατραυματικού στρες διαπίστωσε υψηλή συχνότητα σοβαρών πονοκεφάλων, ιδιαίτερα στις γυναίκες και στα άτομα μέσης ηλικίας.

Αϋπνία

Το στρες και ο ύπνος συνδέονται στενά και αμφίδρομα. Το στρες ενεργοποιεί τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αϋπνία.

Σύμφωνα με το μοντέλο των 3P του Spielman, τα στρεσογόνα γεγονότα μπορούν να πυροδοτήσουν οξεία αϋπνία, η οποία ενδέχεται στη συνέχεια να εξελιχθεί σε χρόνια αϋπνία και διαταραχή αϋπνίας.

Μελέτες έχουν δείξει ότι οι ιδιαίτερα στρεσογόνες ημέρες στην εργασία συχνά ακολουθούνται από δυσκολία στην έναρξη και τη διατήρηση του ύπνου. Παράλληλα, όσο αυξάνονται τα επίπεδα στρες, τόσο εντείνονται οι διαταραχές του ύπνου. Αντίστοιχα, η αϋπνία συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα στρες, επιβεβαιώνοντας την αμφίδρομη σχέση μεταξύ τους.

Αρρυθμίες

Το στρες και ο θυμός μπορούν να επηρεάσουν την εμφάνιση καρδιακών αρρυθμιών. Οι αντιδράσεις αυτές ενδέχεται να προκαλέσουν ενεργοποίηση των αιμοπεταλίων, αγγειοσύσπαση, στεφανιαία ισχαιμία και σημαντικές μεταβολές στην ηλεκτρική δραστηριότητα των κόλπων και των κοιλιών της καρδιάς.

Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει το αυτόνομο νευρικό σύστημα, το οποίο ρυθμίζει την αλληλεπίδραση μεταξύ εγκεφάλου και καρδιάς και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός αντιδρά σε διάφορα ερεθίσματα.

Το στρες οδηγεί στην απελευθέρωση κατεχολαμινών, στην αύξηση της δραστηριότητας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και στη μείωση του παρασυμπαθητικού τόνου. Όταν αυτές οι μεταβολές είναι χρόνιες, μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση αρρυθμιών τόσο στους κόλπους όσο και στις κοιλίες, επηρεάζοντας όχι μόνο τη συχνότητά τους αλλά και τη σοβαρότητά τους.

Πεπτικές διαταραχές

Το στρες διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις γαστρεντερικές διαταραχές. Έχει συσχετιστεί με εξάρσεις της φλεγμονώδους νόσου του εντέρου (IBD), ενώ σημαντικά γεγονότα της ζωής μπορούν επίσης να συνδέονται με επιδείνωση των συμπτωμάτων.

Ασθενείς με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου που αντιμετωπίζουν παράλληλα κατάθλιψη ή άγχος εμφανίζουν μικρότερο πλούτο και ποικιλία του εντερικού μικροβιώματος, καθώς και υψηλότερα επίπεδα δυνητικά παθογόνων βακτηρίων, σε σύγκριση με ασθενείς χωρίς αυτές τις συννοσηρότητες.

Παρόμοια ευρήματα έχουν καταγραφεί σε άτομα με ελκώδη κολίτιδα που βιώνουν έντονη ψυχολογική επιβάρυνση, καθώς παρατηρήθηκαν μεταβολές στο μικροβίωμα, στην ανοσολογική λειτουργία και στα προφίλ των χολικών οξέων.

Οι επιδράσεις του στρες στο έντερο παρατηρούνται και σε υγιή άτομα. Μελέτες σε στρατιωτικό προσωπικό και πεζοπόρους που διέσχισαν την Αρκτική κατέγραψαν αυξημένους δείκτες φλεγμονής, γαστρεντερικά συμπτώματα και μεταβολές στον μεταβολισμό και το εντερικό μικροβίωμα.

Εξασθένηση του ανοσοποιητικού συστήματος

Όταν ο οργανισμός εκτίθεται σε στρες, ο υποθάλαμος απελευθερώνει την ορμόνη απελευθέρωσης κορτικοτροπίνης, η οποία διεγείρει την υπόφυση να παράγει την αδρενοκορτικοτρόπο ορμόνη. Αυτή με τη σειρά της ενεργοποιεί τον φλοιό των επινεφριδίων για την παραγωγή κορτιζόλης.

Η χρόνια έκθεση σε υψηλά επίπεδα κορτιζόλης μπορεί να οδηγήσει σε ανοσοκαταστολή και απορρύθμιση της ανοσολογικής λειτουργίας, μειώνοντας τον πολλαπλασιασμό και τη δραστηριότητα των Τ-λεμφοκυττάρων και περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα της ανοσολογικής απόκρισης.

Παράλληλα, το στρες συνδέεται με την απελευθέρωση προφλεγμονωδών κυτταροκινών στην κυκλοφορία του αίματος. Η αύξησή τους μπορεί να συμβάλει στην ενεργοποίηση λανθανόντων ιών και να επηρεάσει τη δραστηριότητα των λεμφοκυττάρων μέσω των συμπαθητικών νευρικών ινών στον εγκέφαλο. Το χρόνιο στρες ενδέχεται επίσης να αυξήσει τον κίνδυνο λοιμώξεων.

Τριχόπτωση

Η σχέση μεταξύ στρες και τριχόπτωσης έχει αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής έρευνας. Το στρες μπορεί να επηρεάσει τα κύτταρα των θυλάκων των τριχών, προκαλώντας κυτταρική βλάβη και διαταραχή του φυσιολογικού κύκλου ανάπτυξης της τρίχας.

Το οξύ στρες μπορεί να επηρεάσει τους θύλακες των τριχών που βρίσκονται στην αναγενή φάση, μέσω της ενεργοποίησης των συμπαθητικών νευρώνων και των CD8+ Τ-λεμφοκυττάρων.

Αντίστοιχα, το χρόνιο στρες μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης, παρατείνοντας την τελογενή φάση του κύκλου της τρίχας. Η γυροειδής αλωπεκία, μια αυτοάνοση πάθηση, μπορεί σε ορισμένα άτομα να εμφανιστεί ή να υποτροπιάσει έπειτα από ένα στρεσογόνο γεγονός. Στενή σχέση με το στρες παρουσιάζει και η τελογενής τριχόπτωση.

Δερματικά προβλήματα

Το ψυχολογικό στρες μπορεί να επηρεάσει νευροενδοκρινικές, αυτόνομες και ανοσολογικές οδούς που σχετίζονται με τη λειτουργία του δερματικού φραγμού, τη φλεγμονή, τον κνησμό και την αντίληψη του πόνου.

Οι μεταβολές στην επικοινωνία μεταξύ νευρικού και ανοσοποιητικού συστήματος, καθώς και στη δραστηριότητα της κορτιζόλης και των νευροπεπτιδίων, ενδέχεται να διαταράξουν την ισορροπία και την προστατευτική λειτουργία του δέρματος.

Το στρες έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερη επιβάρυνση των συμπτωμάτων και εξάρσεις ορισμένων χρόνιων φλεγμονωδών δερματικών παθήσεων, κυρίως της ατοπικής δερματίτιδας και της ψωρίασης. Στους πιθανούς μηχανισμούς περιλαμβάνονται η νευροανοσολογική σηματοδότηση, η ενεργοποίηση των μαστοκυττάρων και οι μεταβολές στις κυτταροκίνες. Ωστόσο, η συσχέτιση αυτή δεν σημαίνει ότι το στρες προκαλεί υποχρεωτικά την εμφάνιση ή την επιδείνωση των συγκεκριμένων παθήσεων σε κάθε ασθενή.

Ζάλη

Ψυχολογικοί παράγοντες, όπως το στρες, το άγχος, η κατάθλιψη, ο κακός ύπνος και η λειτουργική επιβάρυνση, έχουν συσχετιστεί με την οξεία και χρόνια ζάλη.

Το άγχος και το στρες μπορεί να συνυπάρχουν με την επίμονη αντιληπτική-ορθοστατική ζάλη, μια χρόνια λειτουργική διαταραχή του αιθουσαίου συστήματος, και να ενισχύουν τα συμπτώματα.

Ωστόσο, η ζάλη χρειάζεται κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση, καθώς μπορεί να σχετίζεται και με αιθουσαίες, νευρολογικές, καρδιαγγειακές ή μεταβολικές διαταραχές, καθώς και με τη λήψη φαρμάκων.

Σε μελέτη που αφορούσε άτομα με νόσο Ménière, τα υψηλότερα επίπεδα αυτοαναφερόμενου στρες και τα ασυνήθιστα γεγονότα ζωής συσχετίστηκαν με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης κρίσεων και σοβαρότερα συμπτώματα.

Ξηροστομία

Το άγχος και η κατάθλιψη έχουν συσχετιστεί με την ξηροστομία, δηλαδή την αίσθηση ξηρότητας στο στόμα. Οι ψυχολογικές αυτές καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν την έκκριση σάλιου μέσω νευρικών οδών που περιλαμβάνουν την αμυγδαλή, τον υποθάλαμο και το εγκεφαλικό στέλεχος.

Τόσο το οξύ όσο και το χρόνιο στρες επηρεάζουν την παραγωγή σάλιου, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Στο οξύ στρες, η μεταβολή της σιελόρροιας εξαρτάται από τον τρόπο αντίδρασης του ατόμου: η ενεργητική αντιμετώπιση μιας στρεσογόνου κατάστασης μπορεί να μειώσει τη ροή του σάλιου, ενώ η παθητική αντιμετώπιση μπορεί να την αυξήσει.

Βρουξισμός

Ο βρουξισμός κατά τη διάρκεια του ύπνου είναι μια επαναλαμβανόμενη δραστηριότητα των μασητήριων μυών, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει τρίξιμο ή σφίξιμο των δοντιών.

Το στρες, το άγχος, ο κακός ύπνος και ο πόνος στις κροταφογναθικές αρθρώσεις μπορεί να συνυπάρχουν με τον βρουξισμό τόσο κατά τη διάρκεια της εγρήγορσης όσο και στον ύπνο. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα δεν αποδεικνύουν ότι το στρες αποτελεί άμεση αιτία του.

Σε μελέτη σε άτομα που λάμβαναν θεραπεία για Μετατραυματικό Στρες, ο αυτοαναφερόμενος βρουξισμός κατά την εγρήγορση και τον ύπνο, καθώς και ο πόνος στις κροταφογναθικές αρθρώσεις, παρουσίασαν θετική συσχέτιση. Επιπλέον, έρευνα σε φοιτητές Ιατρικής και Οδοντιατρικής έδειξε ότι το στρες που προκαλούσαν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες στον εαυτό τους συνδεόταν με τον βρουξισμό.

Τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν τη σύνθετη σχέση μεταξύ ψυχολογικής επιβάρυνσης και σωματικών συμπτωμάτων, χωρίς ωστόσο να τεκμηριώνουν σχέση αιτίας και αποτελέσματος.

Πηγή: Medscape