Τις ιδιαίτερες ανάγκες των γυναικών σε κάθε στάδιο της ζωής τους, αλλά και την αντιμετώπιση των έμφυλων ανισοτήτων στην καρδιαγγειακή υγεία, θέτει μεταξύ των κεντρικών προτεραιοτήτων του το νέο Εθνικό Σχέδιο για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση των Καρδιαγγειακών Νόσων, που εκπόνησε η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία (ΕΚΕ).
Η ανάγκη αυτής της προσέγγισης αναδεικνύεται και από τα ευρήματα πρόσφατης πανελλήνιας έρευνας της ΕΚΕ, σύμφωνα με την οποία περισσότεροι από τους μισούς πολίτες (50,7%) εξακολουθούν να πιστεύουν ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα αφορούν κυρίως τους άνδρες. Πρόκειται για μια αντίληψη που υπογραμμίζει τη σημασία της ενημέρωσης και της αναγνώρισης του καρδιαγγειακού κινδύνου και στις γυναίκες.
Το Σχέδιο παρουσιάστηκε την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, στο πλαίσιο του Διεθνούς Συνεδρίου Καρδιολογίας της ΕΚΕ, και πρόκειται να υποβληθεί το επόμενο διάστημα στο υπουργείο Υγείας. Εκπονείται σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας Safe Hearts Plan, με στόχο τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης εθνικής πολιτικής για την καρδιαγγειακή υγεία.
Η έμφυλη διάσταση στην πρόληψη και τη φροντίδα
Η ιδιαίτερη μέριμνα για τις γυναίκες εντάσσεται στον πρώτο πυλώνα του Σχεδίου, που αφορά την πρόληψη και την προαγωγή της καρδιαγγειακής υγείας από τη σχολική ηλικία, με παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής και στους ψυχοκοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες κινδύνου.
Όπως εξήγησε ο καθηγητής Βιοστατιστικής και Επιδημιολογίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, Δημοσθένης Παναγιωτάκος, η πρόληψη «δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις ανάγκες των γυναικών σε κάθε στάδιο της ζωής τους και στις έμφυλες ανισότητες».
Η προσέγγιση αυτή δεν περιορίζεται στην ενημέρωση του πληθυσμού. Το Σχέδιο προβλέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη η διάσταση του φύλου στην επιστημονική έρευνα, στις κατευθυντήριες οδηγίες και στην καθημερινή κλινική πρακτική.
Παράλληλα, στις προτεινόμενες παρεμβάσεις περιλαμβάνονται ψηφιακές λύσεις που θα λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες ανά φύλο, καθώς και εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας στην έγκαιρη αναγνώριση ειδικών ομάδων κινδύνου.
Στο πεδίο της καθημερινής πρόληψης, η ΕΚΕ προτείνει, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία κινήτρων για την τακτική σωματική άσκηση των γυναικών, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση.
Η ενσωμάτωση αυτών των παρεμβάσεων στο Εθνικό Σχέδιο επιδιώκει να διασφαλίσει ότι οι διαφορές μεταξύ των φύλων θα λαμβάνονται υπόψη τόσο στον σχεδιασμό των πολιτικών πρόληψης όσο και στην παροχή καρδιαγγειακής φροντίδας.
Ένας θάνατος κάθε 12 λεπτά
Η ανάγκη για ένα οργανωμένο Εθνικό Σχέδιο αποτυπώνεται στα στοιχεία για την επιβάρυνση από τα καρδιαγγειακά νοσήματα στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ που παρουσίασε ο κ. Παναγιωτάκος, το 2023 καταγράφηκαν 40.812 θάνατοι από καρδιαγγειακά νοσήματα, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα τρίτο των συνολικών θανάτων στη χώρα. Κατά μέσο όρο, ένας άνθρωπος πεθαίνει από καρδιαγγειακή νόσο κάθε 12 λεπτά.
Την ίδια χρονιά, 8.324 άνθρωποι πέθαναν πρόωρα από καρδιαγγειακά νοσήματα, ενώ η πρόωρη θνησιμότητα από ισχαιμική καρδιοπάθεια ήταν περίπου 37% υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στους άνδρες, η διαφορά έφθανε το 42%.
Επιπλέον, τα ευρήματα της μελέτης ΑΤΤΙΚΗ, η οποία παρακολουθεί περίπου 3.000 άνδρες και γυναίκες επί δύο δεκαετίες, δείχνουν ότι οι συμμετέχοντες έχασαν κατά μέσο όρο 12,3 χρόνια ζωής λόγω πρόωρης καρδιαγγειακής νοσηρότητας.
Το οικονομικό κόστος των καρδιαγγειακών νοσημάτων στην Ελλάδα εκτιμάται σε 4,315 δισ. ευρώ, με σημαντική επιβάρυνση τόσο για το σύστημα υγείας όσο και για τις οικογένειες που αναλαμβάνουν τη φροντίδα των ασθενών.
Οι έξι άξονες του Εθνικού Σχεδίου
Το Εθνικό Σχέδιο οργανώνεται γύρω από έξι στρατηγικούς άξονες, με στόχο τη μετάβαση από την αποσπασματική αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νοσημάτων σε μια συνεκτική πολιτική πρόληψης και φροντίδας.
Πέρα από την πρόληψη, με ιδιαίτερη έμφαση στις γυναίκες, προβλέπει την καθολική εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου στους ενήλικες, τον προσυμπτωματικό έλεγχο και την έγκαιρη διάγνωση.
Σημαντική θέση καταλαμβάνει η ισότιμη πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες καρδιαγγειακής φροντίδας, ιδιαίτερα για τους κατοίκους νησιωτικών, ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών.
Στον τομέα της οργάνωσης και της αξιολόγησης των υπηρεσιών, προτείνεται η δημιουργία Εθνικού Παρατηρητηρίου Καρδιαγγειακής Υγείας, με εθνικά μητρώα διασυνδεδεμένα με τον ηλεκτρονικό φάκελο υγείας, δείκτες ποιότητας και αποτελεσματικότητας, καθώς και αξιοποίηση της τηλεϊατρικής και της τεχνητής νοημοσύνης.
Το Σχέδιο περιλαμβάνει ακόμη την ενίσχυση της εκπαίδευσης και της έρευνας, τη συμμετοχή των συλλόγων ασθενών και τη θεσμοθέτηση της Προληπτικής Καρδιολογίας ως επίσημης εξειδίκευσης ή δομημένης μετεκπαίδευσης.
Για την υλοποίησή του προβλέπονται εθνικοί δείκτες παρακολούθησης, επαρκής χρηματοδότηση και περιοδική αξιολόγηση. Ο μακροπρόθεσμος στρατηγικός στόχος που θέτει η ΕΚΕ για το 2050 είναι η μείωση των εμφραγμάτων και των εγκεφαλικών επεισοδίων κατά 20% και των πρόωρων καρδιαγγειακών θανάτων κατά 50%.
Από την ενημέρωση στην πρόληψη
Ένα από τα βασικά προβλήματα που επιδιώκει να αντιμετωπίσει η ΕΚΕ είναι το χάσμα ανάμεσα στη γνώση των πολιτών και στην υιοθέτηση πρακτικών πρόληψης.
Η πανελλήνια έρευνα που πραγματοποίησε τον Σεπτέμβριο του 2026 έδειξε ότι μόλις το 25,1% των πολιτών γνωρίζει πως τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου. Παρότι το 77,9% έχει υποβληθεί σε προληπτικό έλεγχο, το 39,9% δεν έχει συζητήσει ποτέ τον προσωπικό του καρδιαγγειακό κίνδυνο με γιατρό.
«Ο πολίτης ξέρει. Αυτό που του λείπει δεν είναι κυρίως η πληροφορία, αλλά το κίνητρο και τα εργαλεία για να πράξει», επισήμανε ο αντιπρόεδρος της ΕΚΕ, καθηγητής Καρδιολογίας Λάμπρος Μιχάλης.
Στο πλαίσιο της στρατηγικής της για την περίοδο 2027–2030, η ΕΚΕ σχεδιάζει εκπαιδευτικές παρεμβάσεις από τη σχολική ηλικία, ενίσχυση της εκπαίδευσης στην καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση, δράσεις για την υγιεινή διατροφή και την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, καθώς και προγράμματα άσκησης στους χώρους εργασίας.
Παράλληλα, προτείνει την αξιοποίηση ψηφιακών εφαρμογών και φορετών συσκευών παρακολούθησης της υγείας, αλλά και τη δημιουργία Κέντρων Αποκατάστασης Καρδιοπαθών με τη συμμετοχή επαγγελματιών διαφορετικών ειδικοτήτων.
Στο υπουργείο Υγείας το επόμενο διάστημα
Το Εθνικό Σχέδιο αποτελεί πρόταση της επιστημονικής κοινότητας, η οποία θα τεθεί υπόψη της Πολιτείας, και όχι ήδη θεσμοθετημένη κυβερνητική στρατηγική.
Η ΕΚΕ επιδιώκει να αναλάβει ρόλο επιστημονικού συμβούλου της Πολιτείας, αξιοποιώντας τόσο το ευρωπαϊκό Safe Hearts Plan όσο και την Ελληνική Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης το δεύτερο εξάμηνο του 2027, προκειμένου η καρδιαγγειακή υγεία να αναδειχθεί σε προτεραιότητα.
«Το Εθνικό Σχέδιο Καρδιαγγειακής Υγείας δεν είναι απλώς ένα ακόμη πρόγραμμα υγείας. Είναι μια μακροπρόθεσμη εθνική επένδυση στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στην αποτελεσματική θεραπεία», ανέφερε ο πρόεδρος της ΕΚΕ, καθηγητής Καρδιολογίας Κωνσταντίνος Τούτουζας.
