Το πνευμονογαστρικό νεύρο βρίσκεται τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας, καθώς ολοένα και περισσότερες μελέτες αναδεικνύουν τον καθοριστικό του ρόλο όχι μόνο στη λειτουργία ζωτικών οργάνων, αλλά και στη διαχείριση του στρες, της διάθεσης και της ψυχικής υγείας.

Γνωστό και ως το μεγαλύτερο κρανιακό νεύρο του ανθρώπινου σώματος, λειτουργεί σαν ένας «αυτοκινητόδρομος επικοινωνίας» μεταξύ εγκεφάλου και σώματος, μεταφέροντας συνεχώς πληροφορίες που βοηθούν τον οργανισμό να διατηρεί την ισορροπία του.

Τι είναι το πνευμονογαστρικό νεύρο

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος συνδέεται με το υπόλοιπο σώμα μέσω 12 ζευγών κρανιακών νεύρων. Ανάμεσά τους, το πνευμονογαστρικό νεύρο θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα, καθώς εκτείνεται από τον εγκέφαλο έως το παχύ έντερο, διακλαδιζόμενο προς την καρδιά, τους πνεύμονες, το ήπαρ, το στομάχι και το έντερο.

Αποτελεί τον βασικό άξονα του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, το οποίο ενεργοποιείται όταν ο οργανισμός βρίσκεται σε κατάσταση ηρεμίας και είναι υπεύθυνο για τις λειτουργίες «ξεκούρασης και πέψης» (rest and digest).

Σε αντίθεση με το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, που ενεργοποιεί την αντίδραση «μάχης ή φυγής» (fight or flight), το πνευμονογαστρικό νεύρο συμβάλλει στην επιβράδυνση του καρδιακού ρυθμού, στη χαλάρωση του οργανισμού και στην αποκατάσταση της ισορροπίας μετά από μια στρεσογόνο κατάσταση.

Ποιες λειτουργίες επηρεάζει

Η επίδρασή του είναι ιδιαίτερα εκτεταμένη, καθώς συμμετέχει στη ρύθμιση:

• της αναπνοής,
• του καρδιακού ρυθμού,
• της πέψης,
• της κατάποσης,
• της όρεξης,
• της λειτουργίας του ανοσοποιητικού,
• ορισμένων αντανακλαστικών, όπως το φτέρνισμα και ο εμετός,
• της λειτουργίας του εντέρου,
• ακόμη και της σεξουαλικής λειτουργίας.

Οι περισσότερες από τις περίπου 200.000 νευρικές ίνες του μεταφέρουν αισθητηριακές πληροφορίες από τα όργανα προς τον εγκέφαλο, ενημερώνοντάς τον διαρκώς για την κατάσταση του οργανισμού. Ένα μικρότερο ποσοστό μεταφέρει εντολές από τον εγκέφαλο προς τα όργανα, ρυθμίζοντας ζωτικές λειτουργίες.

Η σύνδεση με την ψυχική υγεία

Η σωστή λειτουργία του πνευμονογαστρικού νεύρου φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση του στρες και στη διατήρηση της ψυχικής ισορροπίας.

Όταν ο οργανισμός βιώνει έντονο άγχος, ενεργοποιείται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, προκαλώντας αύξηση των παλμών, ταχύτερη αναπνοή και έκκριση ορμονών του στρες.

Στη συνέχεια, το πνευμονογαστρικό νεύρο αναλαμβάνει να «φρενάρει» αυτή την αντίδραση, βοηθώντας τον οργανισμό να επιστρέψει σταδιακά σε κατάσταση ηρεμίας.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η χρόνια ενεργοποίηση του συμπαθητικού συστήματος, όπως συμβαίνει στο παρατεταμένο στρες, μπορεί να σχετίζεται με ψυχικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη και το άγχος.

Ο δείκτης της λειτουργίας του

Ένας από τους δείκτες που χρησιμοποιούνται στην έρευνα είναι η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού (Heart Rate Variability – HRV), δηλαδή οι μικρές φυσιολογικές διαφορές στον χρόνο που μεσολαβεί μεταξύ δύο διαδοχικών καρδιακών παλμών.

Μεγαλύτερη μεταβλητότητα θεωρείται γενικά ένδειξη καλύτερης προσαρμοστικότητας του οργανισμού και αποτελεσματικότερης λειτουργίας του παρασυμπαθητικού συστήματος. Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ο συγκεκριμένος δείκτης δεν πρέπει να ερμηνεύεται μεμονωμένα ούτε να αποτελεί λόγο υπερβολικής ανησυχίας.

Τι συμβαίνει όταν το πνευμονογαστρικό νεύρο υποστεί βλάβη

Η βλάβη του πνευμονογαστρικού νεύρου μπορεί να προκαλέσει διαφορετικά προβλήματα, ανάλογα με το σημείο όπου εντοπίζεται.

Σε ορισμένες περιπτώσεις σχετίζεται με γαστροπάρεση, μια διαταραχή κατά την οποία το στομάχι αδυνατεί να προωθήσει φυσιολογικά την τροφή προς το έντερο. Η κατάσταση αυτή μπορεί να εμφανιστεί σε άτομα με διαβήτη ή μετά από λοιμώξεις και λήψη ορισμένων φαρμάκων.

Εάν η βλάβη εντοπιστεί ψηλότερα, μπορεί να εμφανιστούν δυσκολίες στην κατάποση, διαταραχές της φωνής ή προβλήματα στην αναπνοή.

Παράλληλα, πρώιμες ερευνητικές ενδείξεις υποδηλώνουν ότι ορισμένα συμπτώματα της μακράς COVID (Long COVID), όπως η δύσπνοια, οι διαταραχές της φωνής και τα προβλήματα του γαστρεντερικού, ενδέχεται να σχετίζονται με δυσλειτουργία του πνευμονογαστρικού νεύρου.

Μπορεί να διεγερθεί;

Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται το ενδιαφέρον για τη διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου (Vagus Nerve Stimulation - VNS), μια τεχνική που εφαρμόζεται ήδη σε ορισμένους ασθενείς με ανθεκτική επιληψία και σοβαρή κατάθλιψη.

Η μέθοδος μπορεί να πραγματοποιηθεί με εμφυτεύσιμες συσκευές, αλλά και με εξωτερικές συσκευές που εφαρμόζονται στο αυτί ή στον λαιμό.

Παράλληλα, αρκετές μη φαρμακευτικές πρακτικές φαίνεται να ενεργοποιούν το παρασυμπαθητικό σύστημα, όπως:

• οι ασκήσεις βαθιάς αναπνοής,
• ο διαλογισμός,
• η γιόγκα,
• η υπνοθεραπεία,
• η έκθεση σε κρύο νερό ή ακόμη και το πλύσιμο του προσώπου με κρύο νερό.

Παρότι οι διαθέσιμες μελέτες δείχνουν ότι οι συσκευές διέγερσης του πνευμονογαστρικού νεύρου είναι γενικά ασφαλείς, οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτούνται περισσότερα δεδομένα, ιδιαίτερα για τη χρήση τους στο σπίτι χωρίς ιατρική παρακολούθηση.

Η έρευνα συνεχίζεται

Το επιστημονικό ενδιαφέρον για το πνευμονογαστρικό νεύρο αυξάνεται διαρκώς. Κλινικές μελέτες εξετάζουν ήδη κατά πόσο η διέγερσή του μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση παθήσεων όπως η παχυσαρκία, η υπέρταση, η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η νόσος Αλτσχάιμερ, οι εμβοές και το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου.

Αν και τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι χρειάζονται μεγαλύτερες και πιο ποιοτικές κλινικές μελέτες πριν η μέθοδος εφαρμοστεί ευρέως.

Πέντε ενδιαφέροντα στοιχεία για το πνευμονογαστρικό νεύρο

• Είναι το μεγαλύτερο κρανιακό νεύρο του ανθρώπινου σώματος και εκτείνεται από τον εγκέφαλο έως το παχύ έντερο.
• Περιέχει περίπου 200.000 αισθητήριες νευρικές ίνες.
• Τα αυτιά είναι το μοναδικό σημείο όπου οι ίνες του φτάνουν στην επιφάνεια του σώματος.
• Η υπερδιέγερσή του μπορεί να προκαλέσει αγγειοπαρασυμπαθητική συγκοπή , οδηγώντας σε απότομη πτώση της αρτηριακής πίεσης και των καρδιακών παλμών.
• Η διέγερσή του αποτελεί αντικείμενο ερευνών για ένα ευρύ φάσμα νευρολογικών, ψυχιατρικών και χρόνιων παθήσεων.

Πηγή: BBC The Science Focus