Τα οστά μπορεί να μοιάζουν με το πιο σταθερό και μόνιμο μέρος του σώματός σας, καθώς είναι σκληρά, συμπαγή και ολοκληρωμένα. Στην πραγματικότητα, όμως, βρίσκονται σε μια διαδικασία συνεχούς ανανέωσης. Κάθε μέρα, μικρές ομάδες κυττάρων απομακρύνουν παλιό οστικό ιστό και δημιουργούν νέο στη θέση του.

Σε όλη τη διάρκεια της ζωής, τα οστά ανανεώνονται συνεχώς μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται «οστική αναδιαμόρφωση» (remodelling). Τα κύτταρα που είναι υπεύθυνα γι’ αυτή τη διαδικασία διαθέτουν τους δικούς τους βιολογικούς ρυθμούς, παρόμοιους με εκείνους που βοηθούν στη ρύθμιση του ύπνου, της πείνας και αμέτρητων άλλων καθημερινών λειτουργιών.

Οστεοκλάστες και οστεοβλάστες

Δύο είναι οι τύποι κυττάρων διατηρούν αυτή τη διαδικασία σε λειτουργία. Οι οστεοκλάστες που απομακρύνουν τον παλιό ή κατεστραμμένο ιστό, και οι οστεοβλάστες που με τη σειρά τους δημιουργούν νέο οστικό ιστό προκειμένου να αντικαταστήσουν αυτόν που χάθηκε.

Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι αυτός ο κύκλος ακολουθεί έναν καθημερινό βιολογικό ρυθμό, με την αποδόμηση του οστού να είναι γενικά εντονότερη νωρίτερα μέσα στην ημέρα, ενώ ο σχηματισμός νέου οστού τείνει να κορυφώνεται αργότερα. Ο κιρκάδιος ρυθμός που βρίσκεται μέσα στα οστικά κύτταρα φαίνεται να διατηρεί αυτές τις δύο φάσεις διαχωρισμένες, εξασφαλίζοντας ότι κάθε διαδικασία πραγματοποιείται την καταλληλότερη χρονική στιγμή.

Ένα από τα σήματα που βοηθούν στον συντονισμό αυτού του ρυθμού είναι η ύπαρξη μελατονίνης στον οργανισμό. Συχνά περιγράφεται ως «ορμόνη του ύπνου», στην πραγματικότητα όμως είναι κάτι περισσότερο από μια ορμόνη του σκοταδιού. Καθώς το φως μειώνεται το βράδυ, τα επίπεδα της μελατονίνης αυξάνονται, ενημερώνοντας τον οργανισμό ότι έχει έρθει η νύχτα, είτε κοιμάστε είτε όχι.

Στα οστά, η μελατονίνη φαίνεται να περιορίζει τη δραστηριότητα των οστεοκλαστών, ενώ παράλληλα υποστηρίζει τη δράση των οστεοβλαστών. Τόσο τα επίπεδα της μελατονίνης όσο και οι δείκτες σχηματισμού νέου οστού φτάνουν στα υψηλότερα επίπεδά τους κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Αυτό υποδηλώνει ότι συνήθειες που παρεμβαίνουν στη φυσιολογική άνοδο και πτώση της μελατονίνης –όπως η χρήση οθονών αργά τη νύχτα, ο ακανόνιστος ύπνος ή η κατανάλωση φαγητού αργά το βράδυ– ενδέχεται επίσης να διαταράσσουν τα σήματα που συμβάλλουν στη διατήρηση υγιών οστών.

Καθώς μεγαλώνουμε, αυτοί οι καθημερινοί ρυθμοί γίνονται όλο και λιγότερο έντονοι. Οι ερευνητές θεωρούν ότι η εξασθένηση των σημάτων του κιρκάδιου ρυθμού μπορεί να αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους η απώλεια οστικής μάζας, η οστεοπόρωση και τα κατάγματα γίνονται συχνότερα όσο μεγαλώνουμε.

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής, με το τεχνητό φως και τα ακανόνιστα ωράρια, μπορεί να αποσυντονίζει ακόμη περισσότερο αυτούς τους ρυθμούς, θέτοντας το ερώτημα κατά πόσο η επαναφορά τους σε σωστό συγχρονισμό θα μπορούσε να συμβάλει στην προστασία της υγείας των οστών.

Αντιμετωπίζοντας το βιολογικό ρολόι

Αυτή η ιδέα βρίσκεται στο επίκεντρο της ιατρικής του κιρκάδιου ρυθμού (circadian medicine): της προσέγγισης που αντιμετωπίζει τις ασθένειες λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο ποια θεραπεία ή φάρμακα λαμβάνει ένας άνθρωπος, αλλά και πότε τα λαμβάνει.

Υπάρχουν ήδη ορισμένες ενδείξεις ότι ο χρόνος χορήγησης μπορεί να έχει σημασία. Σε μια μελέτη σε ζώα, τα συμπληρώματα μελατονίνης προστάτευσαν τα οστά πιο αποτελεσματικά όταν χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια της ημέρας παρά τη νύχτα –ένα απρόσμενο αποτέλεσμα για μια ορμόνη που συνδέεται συνήθως με το σκοτάδι.

Πρόκειται, ωστόσο, μόνο για ένα πρώιμο εύρημα, το οποίο βέβαια αναδεικνύει ότι έχουμε πολλά ακόμα να μάθουμε σχετικά με τον εσωτερικό χρονισμό του οργανισμού.

Ευτυχώς, οι ίδιες συνήθειες που υποστηρίζουν συνολικά την υγεία του κιρκάδιου ρυθμού είναι πιθανό να ωφελούν και τον σκελετό. Η διατήρηση σταθερών ωρών ύπνου και αφύπνισης, η έκθεση στο φυσικό φως νωρίς μέσα στην ημέρα, η κατανάλωση φαγητού νωρίτερα αντί για αργά το βράδυ και η τήρηση μιας σταθερής καθημερινής ρουτίνας συμβάλλουν στη διατήρηση του συγχρονισμού των βιολογικών ρολογιών του οργανισμού.

Οι εργαζόμενοι σε βάρδιες, των οποίων τα ωράρια έρχονται συχνά σε σύγκρουση με αυτούς τους φυσικούς ρυθμούς, ενδέχεται να έχουν και τα περισσότερα να κερδίσουν από την καλύτερη ευθυγράμμισή τους.

Η άσκηση μπορεί επίσης να είναι μια σημαντική παράμετρος σωστού χρονισμού. Τα οστά φαίνεται να ανταποκρίνονται πιο έντονα στη μηχανική φόρτιση στη φάση κατά την οποία ο οργανισμός βρίσκεται σε δραστηριότητα, γεγονός που δημιουργεί την πιθανότητα ότι το πότε γυμναζόμαστε μπορεί να επηρεάζει το πόσο ωφελείται ο σκελετός μας από την άσκηση.

Τα οστά σας δεν είναι κάτι που αντιλαμβάνεστε από τη μία μέρα στην άλλη. Προσαρμόζονται μέσα στα χρόνια, ανταποκρινόμενα στις επιλογές και τις καθημερινές συνήθειες που διαμορφώνουν συνολικά την υγεία σας.

Ο ύπνος, το φως και ο χρονισμός μπορεί να φαίνονται άσχετα με τον σκελετό σας, όμως τα οστά σας καταγράφουν τον καθημερινό σας ρυθμό όλο αυτό το διάστημα.

Πηγή: THE CONVERSATION.COM