Ο άνθρωπος μπορεί να αντιληφθεί περισσότερες από ένα τρισεκατομμύριο διαφορετικές οσμές. Ωστόσο, δύο άνθρωποι δεν πρόκειται να αντιδράσουν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο στην ίδια μυρωδιά.

Και εδώ μπαίνει το κεφάλαιο "γραφείο", ένας χώρος διαρκούς πάλης για ζητήματα από τη θερμοκρασία μέχρι και τη μυρωδιά. Η ρύθμιση στον κλιματισμό που ανακουφίζει κάποιους εργαζομένους, μπορεί να κάνει τους άλλους είτε να ιδρώνουν είτε να τουρτουρίζουν. Με τον ίδιο τρόπο, το άρωμα που κάνει αυτόν που το φοράει να νιώθει φροντισμένος και ελκυστικός, μπορεί να κάνει κάποιους από αυτούς που βρίσκονται γύρω του να νιώθουν στο όριο του στομαχικού ιλίγγου!

Ενώ υπάρχουν οσμές που σχεδόν όλοι θεωρούμε δυσάρεστες – όπως η μυρωδιά από διαλυτικό μπογιάς ή από χαλασμένο φαγητό – η αντίδρασή μας σε πολλές άλλες μυρωδιές, βλέπε άρωμα, είναι πολύ πιο προσωπική.

Για κάποιον η έντονη, λουλουδάτη μυρωδιά ενός αρώματος μπορεί να είναι ευχάριστη, ενώ για κάποιον άλλον μπορεί να προκαλέσει ακόμη και πονοκέφαλο.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους μια έντονη μυρωδιά μπορεί να προκαλέσει σωματική αντίδραση. Τρεις από τους συχνότερους είναι οι εξής:

Συναισθήματα

Από όλες τις αισθήσεις μας, η όσφρηση έχει μια ιδιαίτερα άμεση σύνδεση με το συναισθηματικό μας σύστημα. Ένας από τους λόγους θεωρείται ότι είναι η εξελικτική της ιστορία: η όσφρηση ήταν μία από τις πρώτες αισθήσεις που αναπτύχθηκαν.

Αυτό σημαίνει ότι δεν αντιλαμβανόμαστε μια μυρωδιά μόνο με βάση τα χημικά μόρια που φτάνουν στη μύτη μας. Την επεξεργαζόμαστε μαζί με τις αναμνήσεις που έχουμε συνδέσει με αυτήν, τα συναισθήματα που μας προκαλεί, τις προηγούμενες εμπειρίες μας αλλά και την ψυχολογική μας κατάσταση τη δεδομένη στιγμή.

Ας υποθέσουμε, για παράδειγμα, ότι μυρίζετε κάτι που συνδέεται στο μυαλό σας με μια αρνητική εμπειρία. Μπορεί να είναι η μυρωδιά των καθαριστικών που χρησιμοποιούνται σε ένα νοσοκομείο ή ένα άρωμα που φορούσε ένας πρώην σύντροφος. Μία μόνο εισπνοή μπορεί να επαναφέρει έντονα τα αρνητικά συναισθήματα που συνδέονται με αυτή την ανάμνηση και να ενεργοποιήσει στον οργανισμό την αντίδραση «μάχης ή φυγής».

Η αντίδραση «μάχης ή φυγής» είναι ο τρόπος με τον οποίο το σώμα ανταποκρίνεται στο στρες, το άγχος ή μια απειλή. Προκαλεί μια σειρά από σωματικές αλλαγές, καθώς ο εγκέφαλος περνά σε κατάσταση αυξημένης εγρήγορσης.

Μία από τις αλλαγές που μπορεί να παρατηρήσει κανείς είναι η ένταση στην περιοχή του κεφαλιού και του αυχένα. Η αγγειοδιαστολή, δηλαδή η διεύρυνση των αιμοφόρων αγγείων, μπορεί να συμβάλει σε αυτές τις αλλαγές. Όταν επηρεάζονται αγγεία στην περιοχή του κεφαλιού και του αυχένα, η ενεργοποίηση αισθητηριακών υποδοχέων μπορεί να γίνει αντιληπτή ως πόνος στο κεφάλι.

Η αντίδραση μπορεί να ενεργοποιείται ακόμη και από μυρωδιές που δεν συνειδητοποιούμε ότι αντιλαμβανόμαστε ή από μια αντίδραση που δεν αντιλαμβανόμαστε άμεσα. Εάν, επομένως, παρατηρείτε ότι οι πονοκέφαλοι εμφανίζονται κυρίως όταν εκτίθεστε σε συγκεκριμένες μυρωδιές, ένας πιθανός παράγοντας μπορεί να είναι η αρνητική σύνδεση που έχει δημιουργηθεί με αυτές.

Προβλήματα στους κόλπους της μύτης

Οι χημικές ουσίες που ενεργοποιούν τα σήματα της όσφρησης στον εγκέφαλο, γνωστές ως οσμηρές ουσίες, μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να ερεθίσουν τους παραρρίνιους κόλπους.

Ο καπνός, τα αρώματα και το χλώριο είναι μερικές από τις συχνότερες ουσίες που μπορούν να προκαλέσουν ερεθισμό.

Οι παραρρίνιοι κόλποι είναι τέσσερις διαφορετικές κοιλότητες γεμάτες αέρα, οι οποίες βρίσκονται στα οστά του προσώπου. Το εσωτερικό τους καλύπτεται από βλεννογόνο που παράγει βλέννα. Η βλέννα παγιδεύει σωματίδια και μικροοργανισμούς που εισέρχονται από τη μύτη και το στόμα.

Όταν όμως ο οργανισμός προσπαθεί να απομακρύνει παγιδευμένα σωματίδια ή ουσίες που προκαλούν ερεθισμό, μπορεί να αυξηθεί η παραγωγή βλέννας. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε συμπτώματα που μοιάζουν με αλλεργία και να ενεργοποιήσει την ανοσολογική απόκριση.

Η διαδικασία αυτή μπορεί να συνοδεύεται από φλεγμονή και αγγειοδιαστολή και, σε ορισμένους ανθρώπους, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι πονοκέφαλος.

Ορισμένες οσμές μπορούν επίσης να επηρεάσουν άμεσα τη νευρική οδό που μεταφέρει τα αισθητηριακά σήματα στον εγκέφαλο.

Πρόκειται για το τρίδυμο νεύρο και τη λεγόμενη τριδυμική οδό, η οποία μεταφέρει στον εγκέφαλο μεγάλο μέρος των αισθητηριακών σημάτων από την περιοχή του κεφαλιού.

Όταν αυτή η οδός διεγείρεται, μπορεί να ενεργοποιηθούν μηχανισμοί που σχετίζονται με φλεγμονή και την αντίληψη ερεθισμού. Ορισμένες χημικές οσμές, όπως η φορμαλδεΰδη, συγκεκριμένα καθαριστικά και ο καπνός του τσιγάρου, έχουν συσχετιστεί με διέγερση της τριδυμικής οδού.

Δυσανεξία στις οσμές

Ο όρος «οσμοφοβία» χρησιμοποιείται για να περιγράψει την έντονη δυσανεξία ή ευαισθησία στις οσμές. Αν και μπορεί να εμφανιστεί και από μόνη της, παρατηρείται συχνά σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν χρόνιους πονοκεφάλους.

Ιδιαίτερα ευαίσθητοι στις οσμές μπορεί να είναι οι άνθρωποι που πάσχουν από ημικρανία. Έρευνες έχουν δείξει ότι η παρατεταμένη έκθεση σε έντονες μυρωδιές μπορεί να προκαλέσει κρίση ημικρανίας σε ένα μέρος των ασθενών.

Ο καπνός του τσιγάρου, τα αρώματα, τα καυσαέρια των αυτοκινήτων και τα προϊόντα καθαρισμού συγκαταλέγονται στις συχνότερα αναφερόμενες οσμές που μπορεί να λειτουργήσουν ως εκλυτικοί παράγοντες.

Το νευρικό σύστημα ενός ανθρώπου που εμφανίζει ημικρανίες μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο σε ορισμένα αισθητηριακά ερεθίσματα της καθημερινότητας. Κατά την πρόδρομη φάση της ημικρανίας – την πρώτη από τις τέσσερις διακριτές φάσεις της, η οποία μπορεί να εμφανιστεί από μερικές ημέρες έως λίγες ώρες πριν από την κρίση – η ευαισθησία αυτή μπορεί να αυξηθεί ακόμη περισσότερο.

Ανάμεσα στα σημάδια που μπορεί να προειδοποιούν ότι πλησιάζει μια κρίση είναι το συχνότερο χασμουρητό και η επιθυμία για συγκεκριμένες τροφές. Παράλληλα, μυρωδιές που υπό φυσιολογικές συνθήκες δεν ενοχλούν το άτομο μπορεί ξαφνικά να του προκαλέσουν έντονη δυσφορία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί επίσης να εμφανιστούν «φανταστικές» οσμές, δηλαδή η αντίληψη μιας μυρωδιάς που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει. Μία από τις συχνότερα αναφερόμενες είναι η μυρωδιά καμένου.

Σε αυτή την περίπτωση, επομένως, η μυρωδιά δεν αποτελεί απαραίτητα την αιτία της ημικρανίας, αλλά μπορεί να αποτελεί ένα από τα σημάδια ότι πλησιάζει μια κρίση.

Η επιστήμη δεν έχει ακόμη βρει έναν αποτελεσματικό τρόπο για να εξαλείψει πλήρως αυτή την ευαισθησία στις οσμές. Για όσους διαπιστώνουν ότι συγκεκριμένες μυρωδιές τους προκαλούν πονοκέφαλο, η αποφυγή των συγκεκριμένων ερεθισμάτων, όταν αυτό είναι εφικτό, μπορεί να βοηθήσει.

Όταν ένας πονοκέφαλος έχει ήδη εμφανιστεί, η απομάκρυνση από την πηγή της οσμής και ο καθαρός αέρας μπορεί να προσφέρουν ανακούφιση. Ανάλογα με την αιτία και το είδος του πονοκεφάλου, μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθούν κατάλληλα παυσίπονα, σύμφωνα με τις οδηγίες επαγγελματία υγείας.

Πηγή: The Conversation