Για εκατομμύρια ανθρώπους που έχουν χάσει δόντια ή αντιμετωπίζουν συνεχώς προβλήματα τερηδόνας, οι σημερινές λύσεις της οδοντιατρικής παραμένουν σε μεγάλο βαθμό προσωρινές: σφραγίσματα, στεφάνες και εμφυτεύματα που επιδιορθώνουν τη ζημιά, αλλά δεν αποκαθιστούν πραγματικά τη φυσική λειτουργία του δοντιού.

Τι θα γινόταν όμως αν, αντί να επισκευάζουμε ή να αντικαθιστούμε τα κατεστραμμένα δόντια, μπορούσαμε να τα αναγεννήσουμε;

Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα της αναγεννητικής οδοντιατρικής, ενός νέου πεδίου έρευνας που προσπαθεί να αξιοποιήσει τα βλαστοκύτταρα και τους φυσικούς μηχανισμούς του οργανισμού για τη δημιουργία νέων οδοντικών ιστών – ακόμη και ολόκληρων δοντιών.

«Όταν ξεκινήσαμε την έρευνα, ένα πράγμα έγινε ξεκάθαρο για μένα: οι άνθρωποι είναι έτοιμοι για κάτι νέο στην οδοντιατρική», λέει η βιοχημικός Χανέλε Ρουοχόλα-Μπέικερ, αναπληρώτρια διευθύντρια του Ινστιτούτου Αναγεννητικής Ιατρικής και Βλαστοκυττάρων του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον.

Τα δόντια είναι κάτι περισσότερο από ένα χαμόγελο

Η στοματική υγεία συνδέεται πολύ πιο στενά με τη γενικότερη υγεία απ’ όσο πίστευαν παλαιότερα οι επιστήμονες.

«Τα δόντια είναι το παράθυρό σας προς τον κόσμο», αναφέρει η Πάμελα Γέλικ, καθηγήτρια στην Οδοντιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Tufts στις ΗΠΑ. «Αν φοβάστε να ανοίξετε το στόμα σας ή δεν μπορείτε να φάτε σωστά, αυτό οδηγεί σε μια πολύ αρνητική πορεία.»

Οι ειδικοί γνωρίζουν πλέον ότι προβλήματα όπως τα βακτήρια από την ουλίτιδα μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων και λοιμώξεων του αναπνευστικού, ενώ η απώλεια δοντιών έχει συσχετιστεί με περισσότερα προβλήματα υγείας, χειρότερη ποιότητα ζωής και αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου.

Η απώλεια δοντιών επηρεάζει όχι μόνο τη μάσηση αλλά και την κοινωνική και ψυχολογική ευεξία, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και από την παιδική ηλικία.

Τα σημερινά σφραγίσματα δεν είναι τέλεια λύση

Η σύγχρονη οδοντιατρική διαθέτει αποτελεσματικά εργαλεία για την αντιμετώπιση των προβλημάτων. Οι τερηδόνες αντιμετωπίζονται με την αφαίρεση του κατεστραμμένου τμήματος του δοντιού και την τοποθέτηση υλικών όπως οι σύνθετες ρητίνες.

Ωστόσο, τα υλικά αυτά δεν αποτελούν πραγματική αναγέννηση.

«Οι σημερινές λύσεις επικεντρώνονται κυρίως στην αποκατάσταση της βλάβης και όχι στην αποκατάσταση της βιολογικής λειτουργίας», εξηγεί η Άννα Τζορτζ, καθηγήτρια Στοματικής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι στο Σικάγο.

«Η αναγεννητική οδοντιατρική μπορεί να αποτελέσει μια αλλαγή παραδείγματος. Δίνει έμφαση στην επούλωση», προσθέτει.

Τα σφραγίσματα μπορεί να διαρκέσουν από περίπου πέντε έως 20 χρόνια, ανάλογα με την περίπτωση, και συχνά απαιτούνται επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις.

«Ζωντανά σφραγίσματα» που επιδιορθώνουν μόνα τους το δόντι

Ένας από τους βασικούς στόχους της έρευνας είναι η δημιουργία «ζωντανών σφραγισμάτων», τα οποία δεν θα καλύπτουν απλώς την τρύπα αλλά θα ενεργοποιούν τις φυσικές διαδικασίες επιδιόρθωσης του δοντιού.

Η Άννα Τζορτζ μελετά τις πρωτεΐνες που βοηθούν την οδοντίνη – το στρώμα κάτω από το σμάλτο – να αναπτύσσεται, να μεταλλοποιείται και να επιδιορθώνεται.

Η ερευνητική της ομάδα έχει μελετήσει γονίδια που εμπλέκονται στη δημιουργία της οδοντίνης, με στόχο την ανάπτυξη θεραπειών που θα επιτρέπουν στα κατεστραμμένα δόντια να αναπλάθουν μόνα τους μέρος της δομής τους.

Παράλληλα, η ομάδα της Ρουοχόλα-Μπέικερ εργάζεται πάνω σε μια πιο φιλόδοξη προσέγγιση: τη δημιουργία ιστών που μπορούν να παράγουν σμάλτο.

Οι ερευνητές κατάφεραν να μετατρέψουν βλαστοκύτταρα σε κύτταρα που παράγουν σμάλτο (αδαμαντινοβλάστες) και σε κύτταρα που παράγουν οδοντίνη (οδοντοβλάστες). Όταν τα συνδύασαν στο εργαστήριο, δημιούργησαν ένα μικρό «οργανοειδές δοντιού» που άρχισε να παράγει πρωτεΐνες σμάλτου.

Ο μακροπρόθεσμος στόχος της επιστήμονα είναι η δημιουργία ενός πλήρους εργαστηριακού δοντιού.

«Θέλουμε τελικά να ενσωματώσουμε τα κατάλληλα κύτταρα που μπορούν να δημιουργήσουν ένα δόντι μέσα στο στόμα του ασθενούς και να αφήσουμε τη φύση να κάνει τα υπόλοιπα», λέει.

Από τα εμφυτεύματα στα βιολογικά δόντια

Όταν ένα δόντι έχει καταστραφεί σοβαρά, η συνηθέστερη λύση σήμερα είναι η εξαγωγή και η τοποθέτηση εμφυτεύματος.

Ωστόσο, τα εμφυτεύματα έχουν περιορισμούς. Δεν διαθέτουν νεύρα, επομένως ο ασθενής δεν αισθάνεται την πίεση κατά τη μάσηση, ενώ μπορούν να συσσωρεύσουν βακτήρια και να προκαλέσουν προβλήματα στους γύρω ιστούς. Επιπλέον, οι στεφάνες χρειάζονται συχνά αντικατάσταση μετά από περίπου 15 χρόνια και το κόστος τους μπορεί να είναι υψηλό.

Η Άνα Αντζέλοβα Βολπόνι, διευθύντρια Αναγεννητικής Οδοντιατρικής στο King's College London, πιστεύει ότι τα βιολογικά δόντια θα μπορούσαν στο μέλλον να αποτελέσουν πιο ανθεκτική λύση.

«Αντί απλώς να προσπαθούμε να επιδιορθώσουμε αυτό που έχει καταστραφεί, θα μπορούσαμε να καταφύγουμε σε μια βιολογική αντικατάσταση», αναφέρει.

Η ομάδα της έχει δημιουργήσει δομές που μοιάζουν με δόντια, χρησιμοποιώντας ανθρώπινα κύτταρα των ούλων σε συνδυασμό με κύτταρα που σχηματίζουν δόντια.

Γιατί οι άνθρωποι δεν ξαναβγάζουν δόντια;

Σε αντίθεση με ζώα όπως οι καρχαρίες, που ανανεώνουν συνεχώς τα δόντια τους, οι άνθρωποι διαθέτουν μόνο δύο σειρές δοντιών στη ζωή τους.

Οι επιστήμονες μελετούν ζώα που έχουν διαφορετική ικανότητα αναγέννησης. Οι χοίροι, για παράδειγμα, διαθέτουν οδοντικά φύτρα στη γνάθο τους που δεν έχουν ξεφυτρώσει.

Η Πάμελα Γέλικ χρησιμοποίησε κύτταρα ανθρώπινων δοντιών και κύτταρα από δόντια χοίρων για να δημιουργήσει δομές που έμοιαζαν με αναπτυσσόμενα δόντια σε χοίρους μινιατούρες.

Τα αποτελέσματα αποτέλεσαν απόδειξη ότι η ιδέα μπορεί να λειτουργήσει, αν και χρειάζεται ακόμη πολλή έρευνα.

Πότε θα φτάσει η τεχνολογία στον οδοντίατρο;

Παρά τον ενθουσιασμό, οι ειδικοί τονίζουν ότι η αναγεννητική οδοντιατρική βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο.

Πριν ξεκινήσουν δοκιμές σε ανθρώπους, απαιτούνται περισσότερες μελέτες, μεταξύ άλλων σε πρωτεύοντα θηλαστικά.

«Πριν μπορέσουμε να μιλήσουμε για μελέτες σε ανθρώπους, πρέπει να πραγματοποιηθούν πειράματα σε μη ανθρώπινα πρωτεύοντα», λέει η Ρουοχόλα-Μπέικερ.

Η ίδια η έρευνα, ωστόσο, μπορεί να βοηθήσει όχι μόνο την οδοντιατρική αλλά και τη γενικότερη αναγεννητική ιατρική, καθώς τα δόντια είναι ιδιαίτερα σύνθετα όργανα που συνδυάζουν σκληρούς και μαλακούς ιστούς.

Η Βολπόνι εμφανίζεται αισιόδοξη για το μέλλον:

«Εκεί βλέπω το μέλλον. Δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο, αλλά είναι ελπιδοφόρο.»

Πηγή: BBC Health