Για πολλούς ανθρώπους, η σχέση με το φαγητό είναι περίπλοκη και συχνά φορτισμένη, καθώς μετατρέπεται σε έναν μηχανισμό διαχείρισης δύσκολων συναισθημάτων. Το άγχος, η μοναξιά, ο θυμός και η κόπωση συχνά «μεταφράζονται» εσφαλμένα από τον εγκέφαλο ως σωματική ανάγκη για φαγητό. Αυτό το φαινόμενο, γνωστό ως συναισθηματική υπερφαγία, αποτελεί συχνά τη βασική αιτία που μπλοκάρει κάθε προσπάθεια για ουσιαστική απώλεια βάρους και ισορροπία.

Όπως επισημαίνει η Δρ. Ιωάννα Μαρία Καραγκούνη, μοριακή βιολόγος και Διαιτολόγος-Διατροφολόγος της DNA Care, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η στροφή στο φαγητό για παρηγοριά δεν υποδηλώνει έλλειψη πειθαρχίας. Έχει τις ρίζες της στο πώς μάθαμε να φροντίζουμε τον εαυτό μας. Από την παιδική ηλικία, η διατροφή συνδέεται άρρηκτα με την ασφάλεια και την αγάπη -ένα γλυκό ως επιβράβευση ή ένα φαγητό ως παρηγοριά. Έτσι, ο εγκέφαλος εκπαιδεύεται να αναζητά τροφές πλούσιες σε ζάχαρη ή λιπαρά για να λάβει μια γρήγορη δόση ντοπαμίνης και προσωρινής ανακούφισης σε στιγμές πίεσης.

Το πρόβλημα ξεκινά όταν η διατροφή παύει να λειτουργεί ως καύσιμο και γίνεται το αποκλειστικό μέσο διαχείρισης συναισθημάτων. Αυτή η διαδικασία δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο. Το δυσάρεστο συναίσθημα οδηγεί στην κατανάλωση, η οποία φέρνει μια βραχύβια ηρεμία, για να ακολουθήσουν σχεδόν αμέσως η ενοχή και η απογοήτευση. Σε αυτό το σημείο, πολλοί άνθρωποι πιστεύουν λανθασμένα ότι απέτυχαν στην προσπάθειά τους για απώλεια βάρους, ενώ στην πραγματικότητα το ζήτημα δεν είναι σωματικό αλλά συναισθηματικό. Η αποσύνδεση από τα φυσικά σήματα πείνας και κορεσμού οδηγεί σε απώλεια ελέγχου, απομακρύνοντας το άτομο από την πραγματική αιτία του προβλήματος, που είναι τα «θαμμένα» συναισθήματα.

Που βρίσκεται η λύση

Η λύση, σύμφωνα με τη Δρ. Καραγκούνη, δεν βρίσκεται στην αυστηρότητα ή στις απαγορεύσεις. Όσο πιο «απαγορευμένη» θεωρείται μια τροφή στο πλαίσιο μιας δίαιτας, τόσο μεγαλύτερη δύναμη αποκτά στο μυαλό μας. Μια ισορροπημένη διατροφή και μια επιτυχημένη πορεία προς την απώλεια βάρους βασίζονται στην αποδοχή και την επίγνωση, όχι στον φόβο. Αντί να καταφεύγουμε στο φαγητό, μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας σε νέους τρόπους φροντίδας, όπως η σωματική κίνηση, οι βαθιές αναπνοές, η ξεκούραση ή η επικοινωνία με έναν άνθρωπο εμπιστοσύνης.

Η συναισθηματική κατανάλωση τροφής είναι μια στρατηγική που κάποτε λειτούργησε ως άμυνα, αλλά πλέον μπορούμε να την αντικαταστήσουμε με πιο ουσιαστικούς τρόπους στήριξης του εαυτού μας. Στόχος πρέπει να είναι η τροφή να ξαναγίνει μέσο θρέψης, απόλαυσης και σύνδεσης και όχι ως η μοναδική απάντηση στον πόνο. Μόνο τότε η απώλεια βάρους μπορεί να γίνει μια φυσική και βιώσιμη διαδικασία, απαλλαγμένη από το ψυχολογικό βάρος της ενοχής.