Σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις λαμβάνει η επιδείνωση της ψυχικής υγείας των νέων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με νέα μελέτη της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (European Parliamentary Research Service - EPRS). Η έκθεση εκτιμά ότι, εάν η σημερινή πορεία δεν αναστραφεί, το συνολικό κόστος της ψυχικής νόσου σε παιδιά, εφήβους και νέους ηλικίας 10-24 ετών θα φθάσει τα 1,68 τρισ. ευρώ την περίοδο 2024-2033.

Οι ερευνητές συνδέουν την αυξανόμενη επιβάρυνση της ψυχικής υγείας με τις κοινωνικές πιέσεις, την ανεπαρκή έγκαιρη παρέμβαση των συστημάτων υγείας και τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι αλληλεπιδρούν με το σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον.

Σχεδόν ένας στους πέντε νέους αντιμετωπίζει ψυχική διαταραχή

Σύμφωνα με τη μελέτη:

• σχεδόν 1 στους 5 νέους στην Ευρώπη ζει με διαγνώσιμη ψυχική διαταραχή, με εκτιμώμενο επιπολασμό 15,5%,
• περίπου 13,6 εκατομμύρια νέοι ηλικίας 10-24 ετών στην Ευρώπη πάσχουν από κάποια ψυχική διαταραχή,
• οι πιο συχνές διαγνώσεις είναι οι αγχώδεις διαταραχές, ακολουθούμενες από τη ΔΕΠΥ, τις διαταραχές διαγωγής και την κατάθλιψη.

Παράλληλα, σχεδόν οι μισοί Ευρωπαίοι ηλικίας 15-24 ετών δηλώνουν ότι οι ανάγκες τους για υπηρεσίες ψυχικής υγείας δεν καλύπτονται.

Άγχος και λύπη

Τα προβλήματα δεν περιορίζονται στις επίσημες διαγνώσεις.

Τα στοιχεία της έρευνας PISA 2022 δείχνουν ότι:

• σχεδόν οι μισοί 15χρονοι δηλώνουν ότι αισθάνονται λυπημένοι ή καταθλιπτικοί τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα,
• περισσότεροι από τους μισούς αναφέρουν συμπτώματα άγχους.

Επιπλέον, το ποσοστό των 15χρονων στην Ευρωπαϊκή Ένωση που παρουσιάζουν πολλαπλά ψυχοσωματικά συμπτώματα – όπως ευερεθιστότητα, κακή διάθεση και προβλήματα ύπνου – αυξήθηκε από 42% το 2018 σε 52% το 2022.

Τα κορίτσια επηρεάζονται περισσότερο

Η έκθεση αναδεικνύει έντονες διαφορές μεταξύ των φύλων.

Συγκεκριμένα:

• το 60% των κοριτσιών ηλικίας 15 ετών δηλώνει ότι βιώνει αισθήματα κατάθλιψης, έναντι 35% των αγοριών,
• το 65% των κοριτσιών αναφέρει άγχος, έναντι 41% των αγοριών.

Παράλληλα, οι διατροφικές διαταραχές εμφανίζονται πολύ συχνότερα στις νεαρές γυναίκες. Στην ηλικιακή ομάδα 17-19 ετών, καταγράφονται στο 20,8% των κοριτσιών, έναντι μόλις 5,1% των αγοριών.

Οι πιο ευάλωτες ομάδες

Η μελέτη επισημαίνει ότι ορισμένες ομάδες νέων αντιμετωπίζουν δυσανάλογα υψηλότερο κίνδυνο για προβλήματα ψυχικής υγείας.

Σε αυτές περιλαμβάνονται:

• παιδιά και νέοι που ζουν σε συνθήκες φτώχειας,
• νέοι από οικογένειες με συγκρούσεις ή αστάθεια,
• άτομα της κοινότητας LGBTQIA+,
• μετανάστες και πρόσφυγες,
• παιδιά που βρίσκονται σε δομές εναλλακτικής φροντίδας,
• νέοι που έχουν βιώσει τραύμα ή διακρίσεις.

Οι ερευνητές κάνουν λόγο για ένα φαινόμενο «διπλής ευαλωτότητας», καθώς οι νέοι αυτοί εισέρχονται στον ψηφιακό κόσμο με ήδη αυξημένο ψυχολογικό φορτίο και λιγότερους υποστηρικτικούς μηχανισμούς, ενώ είναι περισσότερο εκτεθειμένοι σε διαδικτυακό εκφοβισμό, επιβλαβές περιεχόμενο και κοινότητες που ενισχύουν επικίνδυνες συμπεριφορές.

Τα συστήματα υγείας παρεμβαίνουν πολύ αργά

Η έκθεση διαπιστώνει ότι οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να επικεντρώνονται στη διαχείριση της κρίσης και όχι στην πρόληψη.

Σε πολλά κράτη-μέλη, οι χρόνοι αναμονής για εξειδικευμένες υπηρεσίες παιδοψυχιατρικής και εφηβικής ψυχικής υγείας φθάνουν τους μήνες ή ακόμη και τα χρόνια, με αποτέλεσμα πολλά παιδιά και έφηβοι να καταλήγουν στα νοσοκομεία ή στα τμήματα επειγόντων περιστατικών όταν η κατάσταση έχει ήδη επιδεινωθεί.

Ο ρόλος του ψηφιακού περιβάλλοντος

Η μελέτη δεν αποδίδει αποκλειστικά στις ψηφιακές τεχνολογίες την αύξηση των προβλημάτων ψυχικής υγείας, αναγνωρίζοντας ότι το διαδίκτυο μπορεί να προσφέρει υποστήριξη, ενημέρωση και κοινωνική σύνδεση, ιδιαίτερα σε νέους που βιώνουν απομόνωση.

Ωστόσο, εντοπίζει τρεις βασικές κατηγορίες κινδύνου:

• Υπερβολική χρήση των ψηφιακών πλατφορμών, που ενισχύεται από λειτουργίες όπως το ατελείωτο scroll, η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου, οι συνεχείς ειδοποιήσεις και οι μηχανισμοί που ενθαρρύνουν τη διαρκή επιστροφή του χρήστη.
• Έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο, όπως υλικό που σχετίζεται με αυτοτραυματισμό, διατροφικές διαταραχές, ρητορική μίσους ή εξτρεμισμό.
• Αλληλεπίδραση με chatbots και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, που προσομοιώνουν ενσυναίσθηση και προσωπικές σχέσεις.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα λεγόμενα AI companions, τα οποία ενδέχεται να μειώνουν προσωρινά το αίσθημα μοναξιάς, αλλά μπορεί επίσης να δημιουργούν συναισθηματική εξάρτηση ή ακόμη και να ενισχύουν επικίνδυνες σκέψεις σε περιόδους ψυχολογικής κρίσης.

Το οικονομικό κόστος της αδράνειας

Η μελέτη υπολογίζει ότι το ετήσιο κόστος της ψυχικής νόσου στους νέους ηλικίας 10-24 ετών ανέρχεται ήδη σε περίπου 177 δισ. ευρώ.

Εάν δεν υπάρξουν ουσιαστικές παρεμβάσεις, το συνολικό κόστος την επόμενη δεκαετία θα φθάσει τα 1,68 τρισ. ευρώ, με πιθανό εύρος από 1,28 έως 2,02 τρισ. ευρώ.

Το οικονομικό βάρος κατανέμεται σε πολλούς τομείς:

• 554 δισ. ευρώ αφορούν δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης,
• περίπου 504 δισ. ευρώ σχετίζονται με κοινωνική προστασία,
• άλλα 504 δισ. ευρώ οφείλονται σε απώλειες παραγωγικότητας,
• 118 δισ. ευρώ συνδέονται με την εκπαίδευση, λόγω πρόσθετης εκπαιδευτικής υποστήριξης, επανάληψης τάξεων και πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου.

Οι αγχώδεις διαταραχές αποτελούν τη μεγαλύτερη επιβάρυνση, με εκτιμώμενο κόστος 853 δισ. ευρώ στη δεκαετία, υπερτριπλάσιο από το αντίστοιχο της κατάθλιψης (242 δισ. ευρώ).

Οι προτάσεις της έκθεσης

Η Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προτείνει έξι βασικές κατευθύνσεις πολιτικής σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης:

• ενίσχυση των προγραμμάτων ψυχικής υγείας και ψηφιακής ευεξίας στα σχολεία,
• δημιουργία εύκολα προσβάσιμων υπηρεσιών έγκαιρης παρέμβασης για νέους,
• ανάπτυξη κοινοτικών παρεμβάσεων μέσω αθλητισμού, πολιτισμού και εθελοντισμού,
• καθιέρωση ευρωπαϊκού πλαισίου ποιότητας για τις ψηφιακές εφαρμογές ψυχικής υγείας,
• αυστηρότερη εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τις ψηφιακές υπηρεσίες και την τεχνητή νοημοσύνη με επίκεντρο την προστασία των ανηλίκων,
• βελτίωση της συλλογής δεδομένων και της παρακολούθησης της ψυχικής υγείας των νέων.

Σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης, τα ισχυρότερα επιστημονικά δεδομένα υποστηρίζουν τις σχολικές παρεμβάσεις και τις υπηρεσίες έγκαιρης αντιμετώπισης, οι οποίες μπορούν να προλάβουν την επιδείνωση των ψυχικών διαταραχών πριν αυτές εξελιχθούν σε σοβαρές κρίσεις.

Η έκθεση καταλήγει ότι η ψυχική υγεία των νέων δεν αποτελεί μόνο ζήτημα υγειονομικής περίθαλψης, αλλά επηρεάζει την εκπαίδευση, την αγορά εργασίας, την κοινωνική συνοχή, τα δικαιώματα του παιδιού και τη βιωσιμότητα των δημόσιων συστημάτων, καθιστώντας την μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση τα επόμενα χρόνια.

Πηγή: 2eu.brussels