H αύξηση βάρους κατά τη διάρκεια των εορτών αποτελεί σχεδόν μέρος της εορταστικής παράδοσης. Ωστόσο, έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και σύντομες περίοδοι υπερβολικής κατανάλωσης τροφής μπορούν να προκαλέσουν μετρήσιμες αλλαγές στο σώμα.

Επιστήμονες που εξέτασαν τις επιπτώσεις της μέτριας αύξησης βάρους που προκαλείται από πιο πλούσια σε λιπαρά διατροφή για αρκετές εβδομάδες, διαπίστωσαν ότι μπορεί να επηρεάσει την καρδιά, να διαταράξει το ανοσοποιητικό σύστημα και να αλλάξει την ισορροπία των βακτηρίων στο έντερο.

Έρευνα στη Βρετανία έδειξε ότι ο μέσος Βρετανός προβλέπεται να καταναλώσει περίπου 6.000 θερμίδες μόνο την ημέρα των Χριστουγέννων – περισσότερο από το διπλάσιο της συνιστώμενης ημερήσιας πρόσληψης για τους άνδρες και περίπου το τριπλάσιο της συνιστώμενης για τις γυναίκες.

Παρά την ετήσια ανησυχία για τις γιορτινές υπερβολές, ωστόσο, είναι πολύ λίγες οι μελέτες υψηλής ποιότητας που να έχουν εξετάσει πόσο αυξάνεται πραγματικά το βάρος τα Χριστούγεννα – και εκείνες που το έχουν κάνει αναφέρουν αντικρουόμενα αποτελέσματα.

Το πολύ φαγητό δεν "γράφει" το ίδιο σε όλους

Οι ειδικοί λένε ότι η απόλαυση διατροφικής ελευθερίας για λίγες μέρες μπορεί να οδηγήσει σε προσωρινή αύξηση βάρους, αλλά είναι απίθανο να προκαλέσει δραματικές ή μόνιμες αλλαγές μόλις επανέλθουν οι κανονικές συνήθειες.

Μεγάλο μέρος της μετατόπισης της βελόνας της ζυγαριάς προς τα επάνω οφείλεται στην κατακράτηση υγρών και στην αποθήκευση επιπλέον υδατανθράκων από τον οργανισμό, καθώς και στην ύπαρξη περισσότερης τροφής στο πεπτικό σύστημα – η οποία δεν έχει προλάβει να μεταγραπεί σε συσσώρευση σωματικού λίπους.

Καθώς οι διατροφικές συνήθειες και τα επίπεδα δραστηριότητας επανέρχονται στο φυσιολογικό, αυτό το βάρος συνήθως μειώνεται από μόνο του.

Ο Βρετανός διαιτολόγος Duane Mellor εξηγεί στη Daily Mail ότι οι επικρατούσες υποθέσεις σχετικά με την πρόσληψη θερμίδων και την αύξηση βάρους είναι υπερβολικά απλοϊκές.

«Για πολλά χρόνια πιστευόταν ότι η κατανάλωση 3.500 επιπλέον θερμίδων θα οδηγούσε αυτόματα σε αύξηση βάρους περίπου ενός κιλού», είπε.

«Οι έρευνες δείχνουν τώρα ότι αυτό δεν ισχύει απαραίτητα για όλους».

Ο Δρ Mellor εξήγησε ότι το πόσο εύκολα κάποιος αυξάνει το βάρος του εξαρτάται από μια σειρά παραγόντων, όπως το φύλο, το μέγεθος του σώματος, η μυϊκή μάζα, η ηλικία και τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας.

«Γενικά, οι άνδρες τείνουν να παίρνουν βάρος λιγότερο εύκολα από τις γυναίκες, εν μέρει λόγω των διαφορών στη σύνθεση του σώματος και στον τρόπο αποθήκευσης του λίπους», είπε.

«Τα γονίδια και ορισμένες παθήσεις, όπως η υπολειτουργία του θυρεοειδούς, μπορούν επίσης να διαδραματίσουν κάποιο ρόλο».

Ως αποτέλεσμα, δύο άτομα που καταναλώνουν τον ίδιο αριθμό επιπλέον θερμίδων κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων μπορεί να παρουσιάσουν πολύ διαφορετικές αλλαγές στη ζυγαριά.

Οι παχύσαρκοι εμφανίζουν τις μεγαλύτερες μεταβολές

Μια αμερικανική μελέτη του 2009 που παρακολούθησε 195 ενήλικες κατά τη διάρκεια της περιόδου των χειμερινών διακοπών, διάρκειας έξι έως οκτώ εβδομάδων, διαπίστωσε μια μέση αύξηση βάρους μόλις 370 γραμμάρια.

Μια παρόμοια μελέτη στη Σουηδία ανέφερε αύξηση περίπου μισό κιλό σε μη παχύσαρκους ενήλικες κατά τη διάρκεια των διακοπών των Χριστουγέννων, που διήρκεσαν δύο έως τρεις εβδομάδες.

Ωστόσο, μεταξύ των παχύσαρκων συμμετεχόντων, οι αλλαγές ήταν πολύ πιο "χτυπητές" και κυμαίνονταν από αύξηση άνω των 6,1 κιλών έως σημαντική απώλεια βάρους κατά την ίδια περίοδο.

Πιο πρόσφατη βρετανική έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο PLOS One το 2020, παρακολούθησε περισσότερους από 3.500 ανθρώπους από τα τέλη Νοεμβρίου έως τα τέλη Ιανουαρίου και διαπίστωσε μέση αύξηση βάρους 1,35% – που ισοδυναμεί με περίπου 1,2 κιλά.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι το βάρος άρχισε να μειώνεται ξανά μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου, γεγονός που δείχνει ότι μεγάλο μέρος της εορταστικής αύξησης ήταν προσωρινό.

Άλλες μελέτες διαπίστωσαν μικρή ή καθόλου αλλαγή στο συνολικό σωματικό βάρος, αλλά μικρές αυξήσεις στο σωματικό λίπος – ενώ ορισμένες δεν ανέφεραν καμία μετρήσιμη αλλαγή ούτε στο βάρος ούτε στο λίπος, παρά τις αλλαγές στη διατροφή και τη σωματική δραστηριότητα.

Έξυπνοι χειρισμοί

Ο Δρ Mellor είπε ότι οι άνθρωποι που αισθάνονται ότι το έχουν παρακάνει με το φαγητό πρέπει να αντισταθούν στην παρόρμηση να βιαστούν να πάρουν ακραίες αποφάσεις για το νέο έτος.

«Θα ενθάρρυνα μικρές, ρεαλιστικές αλλαγές στη διατροφή και τη σωματική δραστηριότητα που είναι εύκολο να τηρηθούν», είπε.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι ακόμη και απλές παρεμβάσεις μπορούν να βοηθήσουν στην αποφυγή της μόνιμης αύξησης βάρους κατά τη διάρκεια των εορτών.

Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο British Medical Journal, ερευνητές από τα πανεπιστήμια του Birmigham και του Loughborough παρακολούθησαν 272 εθελοντές κατά τη διάρκεια δύο περιόδων Χριστουγέννων.

Στους μισούς δόθηκαν βασικές συμβουλές, τους ενθάρρυναν να ζυγίζονται δύο φορές την εβδομάδα και τους έδειξαν πόση άσκηση θα χρειαζόταν για να κάψουν τις θερμίδες από τις δημοφιλείς γιορτινές λιχουδιές. Στους υπόλοιπους ζητήθηκε να συνεχίσουν κανονικά.

Όσοι δεν έλαβαν καμία καθοδήγηση πήραν κατά μέσο όρο 370 γραμμάρια μεταξύ Νοεμβρίου και Ιανουαρίου.Αντίθετα, όσοι έλαβαν συμβουλές έχασαν περίπου 130 γραμμάρια.