Ο παγκοσμίου φήμης τραγουδιστής, Ρόμπι Γουίλιαμς, αποκάλυψε πρόσφατα ότι πάσχει από το σύνδρομο Tourette, ένα γεγονός το οποίο πυροδοτεί τον φόβο του να εμφανιστεί σε περιοδείες. Ταυτόχρονα, αναφέρθηκε στη δυσκολία που αντιμετωπίζει στην καθημερινότητά του, καθώς και το πώς εκδηλώνονται οι «παρεμβατικές σκέψεις». Τι είναι όμως, το σύνδρομο Tourette και τα λεγόμενα τικς που το χαρακτηρίζουν; Η κυρία Άρτεμις Γκίκα, Παιδονευρολόγος, Επιστημονική Συνεργάτις Τμήματος Παιδονευρολογίας Παίδων ΜΗΤΕΡΑ δίνει όλες τις απαντήσεις.

{https://twitter.com/DailyMailCeleb/status/1973312328285278487}

Τα τικς είναι απότομες, επαναλαμβανόμενες, άρρυθμες, στερεότυπες κινήσεις ή/και ήχοι, τα οποία διακρίνονται σε κινητικά και φωνητικά, απλά και σύνθετα. Τα απλά τικς είναι σύντομα σε διάρκεια και, συνήθως, περιλαμβάνουν μία μόνο ομάδα μυών. Τα σύνθετα τικς έχουν μεγαλύτερη διάρκεια και περιλαμβάνουν συνδυασμό κινήσεων, οι οποίες συχνά δίνουν την εντύπωση ότι έχουν συγκεκριμένο σκοπό. Παρόλο που υπάρχει μεγάλη ποικιλία διαφορετικών τικς, κάποια παραδείγματα είναι τα εξής:

• Απλά κινητικά τικς: Ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων, ανασήκωμα των φρυδιών, τίναγμα του κεφαλιού, τέντωμα του λαιμού, ανασήκωμα των ώμων, σούφρωμα των χειλιών, διάφορες γκριμάτσες
• Σύνθετα κινητικά τικς: Αναπήδημα, αγγίγματα ή μικρά χτυπηματάκια σε αντικείμενα ή άλλα άτομα, τράβηγμα των ρούχων
• Απλά φωνητικά τικς: Οποιοσδήποτε ήχος (ξερόβηχας, ρούφηγμα της μύτης, καθάρισμα του λαιμού, αναστεναγμός)
• Σύνθετα φωνητικά τικς: Ήχοι ζώων, φωνές, ηχολαλία (άμεση επανάληψη λέξεων που έχει πει κάποιος άλλος), παλιλαλία (άμεση επανάληψη λέξεων που έχει πει το ίδιο το άτομο), κοπρολαλία (μη κοινωνικά αποδεκτές λέξεις ή φράσεις που εκφράζονται αυτόματα και χωρίς εκλυτικό παράγοντα).

Τα τικς είναι ακούσια. Πολλές φορές και κυρίως όσον αφορά στα σύνθετα τικς, ακόμα και πολύ οικεία άτομα, έχουν δυσκολία να πιστέψουν ότι γίνονται παρά τη θέλησή του ατόμου. Ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να καταφέρουν καταστείλουν τα τικς για μικρό χρονικό διάστημα εάν τους ζητηθεί -μετά το τέλος του διαστήματος αυτού, όμως, τα τικς επανέρχονται.

Κληρονομική νευρολογική διαταραχή

Το σύνδρομο Tourette είναι κληρονομική νευρολογική διαταραχή, κύριο σύμπτωμα της οποίας είναι τα τικς. Στο σύνδρομο Tourette, τα τικς είναι χρόνια. Συγκεκριμένα, για να τεθεί η διάγνωση του συνδρόμου, θα πρέπει κάποιος να παρουσιάζει πολλαπλά κινητικά και τουλάχιστον ένα φωνητικό τικ για διάστημα τουλάχιστον ενός έτους, με την προϋπόθεση ότι, στο διάστημα αυτό, δεν παρέμεινε χωρίς τικς για διάστημα μεγαλύτερο των 3 μηνών. Υπολογίζεται ότι περίπου 1 στα 100 παιδιά σχολικής ηλικίας εμφανίζει σύνδρομο Tourette.

Τα απλά, μεμονωμένα, παροδικά τικς, αυτά, δηλαδή, που ξεκινούν, σταματούν και ενδεχομένως επανεμφανίζονται, χωρίς όμως να πληρούν τις προϋποθέσεις για τη διάγνωση συνδρόμου Tourette είναι πολύ πιο συχνά και υπολογίζεται ότι εμφανίζονται τουλάχιστον στο 20% των παιδιών σχολικής ηλικίας. Το σύνδρομο Tourette είναι συχνότερο στα αγόρια. Τα πρώτα τικς εμφανίζονται συνήθως σε παιδιά ηλικίας 5-7 χρόνων, ενώ οι ηλικίες στις οποίες παρατηρούνται συνήθως με τη μεγαλύτερη ένταση και συχνότητα είναι μεταξύ 10 και 12 χρόνων.

Πρόγνωση

Η πρόγνωση για τα παιδιά με τικς και σύνδρομο Tourette είναι καλή. Σε 1/3 των παιδιών τα τικς εξαφανίζονται πλήρως μετά την εφηβεία, σε 1/3 μειώνονται σε πολύ μεγάλο βαθμό και μόνο 1/3 των παιδιών συνεχίζει να έχει σημαντικά τικς μετά την ηλικία των 15-18 χρόνων. Σε ορισμένα παιδιά, το σύνδρομο Tourette συνυπάρχει και με άλλες διαταραχές, όπως είναι οι εμμονές και η υπερκινητικότητα/ διάσπαση προσοχής, οι οποίες συχνά αποτελούν σημαντικότερο πρόβλημα για το παιδί και το περιβάλλον του απ’ ότι τα ίδια τα τικς.

Που οφείλεται

Ο ακριβής παθοφυσιολογικός μηχανισμός που οδηγεί στην ανάπτυξη των τικς και του συνδρόμου Tourette δεν είναι γνωστός. Είναι, όμως, σήμερα γνωστό ότι, αντίθετα με τις θεωρίες που επικρατούσαν στο παρελθόν, τα τικς δεν είναι ψυχολογική/ψυχιατρική αλλά αμιγώς νευρολογική διαταραχή. Παρόλο, δηλαδή που σε ορισμένες περιπτώσεις επιδεινώνονται από καταστάσεις όπως το άγχος, η βάση τους είναι οργανική και συγκεκριμένα σχετίζεται με διαταραχές νευρομεταβιβαστών, όπως είναι η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη, ουσιών, δηλαδή, που χρησιμοποιούν τα νευρικά κύτταρα για να επικοινωνούν μεταξύ τους. Οι περιοχές του εγκεφάλου που φαίνεται ότι ενέχονται στην ανάπτυξη των τικς είναι τα βασικά γάγγλια και ο μετωπιαίος λοβός.

Όπως, ήδη, αναφέρθηκε τα τικς και το σύνδρομο Tourette είναι κληρονομικές διαταραχές. Περιβαλλοντικά αίτια ενδέχεται, επίσης, να παίζουν ρόλο σε ορισμένες περιπτώσεις. Η πιο γνωστή θεωρία που συνδέει περιβαλλοντικά αίτια με την ανάπτυξη τικς είναι αυτή που αφορά στο ρόλο των στρεπτοκοκκικών λοιμώξεων.

Πως αντιμετωπίζεται

Η αντιμετώπιση των τικς και του συνδρόμου Tourette είναι πολυπαραγοντική. Πρώτο βήμα, το οποίο είναι και αρκετό σε περιπτώσεις απλών, παροδικών τικς, είναι η ενημέρωση και πληροφόρηση των γονιών, του ίδιου του παιδιού αλλά και ατόμων του περιβάλλοντός του (εκπαιδευτικών, φίλων κλπ.) για τη φύση της διαταραχής, την καλή πρόγνωση αλλά και την αντιμετώπιση της. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της συζήτησης με ειδικούς (παιδιάτρους, παιδονευρολόγους κλπ.) αλλά και μέσω του διαδικτύου.

Σε περιπτώσεις που τα τικς επιμένουν, η ψυχολογική υποστήριξη έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ψυχολογική υποστήριξη έχει ως στόχο την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης του παιδιού και την εύρεση τρόπων χαλάρωσης του stress. Με τη βοήθεια συμπεριφορικού τύπου παρέμβασης, τα παιδιά μαθαίνουν να αντικαθιστούν τα τικς με περισσότερο κοινωνικά αποδεκτές συμπεριφορές και επιβραβεύονται για τις συμπεριφορές αυτές όταν τις επιτυγχάνουν. Επίσης, τους δίνεται η δυνατότητα να έχουν “διαλείμματα” (time-outs) κατά τα οποία τους επιτρέπεται να εκδηλώνουν τα τικς. Η μεγάλη πλειοψηφία ελέγχονται καλά με τις μεθόδους που αναφέρθηκαν, χωρίς να χρειαστεί η λήψη φαρμάκων. Παρόλαυτα σε κάποιες περιπτώσεις τα τικς επιμένουν και επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του παιδιού. Στις περιπτώσεις αυτές είναι δυνατή η φαρμακευτική καταστολή των τικς. Φάρμακα πρώτης γραμμής είναι η κλονιδίνη και η κλοναζεπάμη, ενώ εάν και αυτά δεν ελέγξουν τα τικς, χρησιμοποιούνται σε δεύτερη φάση νευροληπτικά φάρμακα, όπως η ρισπεριδόνη.