Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη έφερε ξανά στην επικαιρότητα ένα ζήτημα για το οποίο η επιστημονική κοινότητα έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα: τη χρήση και προβολή θεραπειών που παρουσιάζονται ως «αναγεννητικές», «αναζωογονητικές» ή «αντιγηραντικές», χωρίς να είναι πάντοτε σαφές εάν διαθέτουν την απαιτούμενη επιστημονική τεκμηρίωση, έγκριση και εποπτεία. Αλλά και η εφαρμογή τους σε μη αδειοδοτημένα κέντρα.

Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά τις αναφορές ότι ο 54χρονος τραγουδιστής φέρεται να είχε προγραμματίσει πλασμαφαίρεση σε ιδιωτικό ιατρείο. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχει διευκρινιστεί εάν η διαδικασία πραγματοποιήθηκε ή εάν συνδέεται με την καρδιακή ανακοπή που υπέστη.

{https://x.com/PGPapanikolaou/status/2097955407717102050}

Το τραγικό περιστατικό έδωσε, ωστόσο, την αφορμή στους ειδικούς να επαναφέρουν στο δημόσιο διάλογο τις προειδοποιήσεις τους για τις λεγόμενες αναγεννητικές και αντιγηραντικές θεραπείες, αλλά και την ανάγκη για αυστηρό έλεγχο, σαφή ενημέρωση των ασθενών και ένα ισχυρό κανονιστικό πλαίσιο.

Η Ελληνική Εταιρεία Γονιδιακής Θεραπείας και Αναγεννητικής Ιατρικής (ΕΕΓΘΑΙ) έχει ήδη τοποθετηθεί επανειλημμένα δημόσια για το θέμα. Μάλιστα, στις 27 Απριλίου 2026 διοργάνωσε στα Προπύλαια την ημερίδα «Αλήθειες και Μύθοι για τις Κυτταρικές Θεραπείες: Όσα πρέπει να γνωρίζουν οι ασθενείς», απευθυνόμενη στο κοινό και στους δημοσιογράφους, με στόχο να αναδείξει τους κινδύνους από μη εγκεκριμένες θεραπείες.

«Τα βλαστικά κύτταρα δεν είναι πανάκεια»

Οι κυτταρικές θεραπείες και τα φαρμακευτικά προϊόντα προηγμένων θεραπειών (Advanced Therapy Medicinal Products – ATMPs) αποτελούν ένα από τα πιο δυναμικά και ελπιδοφόρα πεδία της σύγχρονης Ιατρικής.

Όπως έχει επισημάνει σε συνέντευξη της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γονιδιακής Θεραπείας και Αναγεννητικής Ιατρικής, Μαρία Ρουμπελάκη, οι συγκεκριμένες θεραπείες βασίζονται στη χρήση κυττάρων, γονιδιακών τροποποιήσεων ή συνδυασμένων βιολογικών προϊόντων, με στόχο την αποκατάσταση ή τροποποίηση βιολογικών λειτουργιών.

{https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=10165754091006869&id=615496868&mibextid=wwXIfr&rdid=ZSUBzk801IJ8ZWdt#

Ιδιαίτερη θέση στο πεδίο αυτό κατέχουν τα βλαστικά κύτταρα, τα οποία έχουν την ικανότητα να αυτοανανεώνονται και να διαφοροποιούνται σε εξειδικευμένους κυτταρικούς τύπους, γεγονός που τα καθιστά πολύτιμο εργαλείο για την Αναγεννητική Ιατρική.

Η σημαντική πρόοδος, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε εφαρμογή που παρουσιάζεται ως «αναγεννητική» αποτελεί και αποδεδειγμένη θεραπεία.

«Η πρώτη μεγάλη αλήθεια είναι ότι τα βλαστικά κύτταρα δεν είναι πανάκεια», αναφέρει χαρακτηριστικά η κ. Ρουμπελάκη, εξηγώντας ότι δεν μπορούν να θεραπεύσουν κάθε νόσο και ότι δεν είναι όλες οι εφαρμογές που παρουσιάζονται ως «καινοτόμες» επιστημονικά τεκμηριωμένες ή ασφαλείς.

Στις εγκεκριμένες εφαρμογές περιλαμβάνεται η μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων, η οποία εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες στην αντιμετώπιση σοβαρών αιματολογικών νοσημάτων. Παράλληλα, σημαντική πρόοδος έχει καταγραφεί με τις θεραπείες CAR-T, που έχουν αλλάξει τα δεδομένα για ορισμένες μορφές καρκίνου.

Πολλές άλλες εφαρμογές, ωστόσο, βρίσκονται ακόμη σε στάδιο έρευνας ή κλινικών δοκιμών.

Η «γκρίζα ζώνη» των μη τεκμηριωμένων θεραπειών

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και μία από τις βασικές ανησυχίες των ειδικών: στη σύγχυση ανάμεσα στις εγκεκριμένες κυτταρικές και γονιδιακές θεραπείες και σε πρακτικές που δεν διαθέτουν επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση.

Διεθνώς έχει αναπτυχθεί το φαινόμενο των ατεκμηρίωτων θεραπειών με βλαστικά κύτταρα και του λεγόμενου «βλαστοκυτταρικού τουρισμού», όπου ασθενείς ταξιδεύουν σε άλλες χώρες αναζητώντας υποσχόμενες αλλά μη εγκεκριμένες θεραπείες.

«Θεραπείες προβάλλονται ως εξατομικευμένες και καινοτόμες χωρίς να έχουν αξιολογηθεί μέσα από τις απαραίτητες κλινικές δοκιμές και χωρίς έγκριση από αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές όπως ο EMA, ο FDA ή ο ΕΟΦ», έχει επισημάνει η κα. Ρουμπελάκη.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό όταν οι συγκεκριμένες υποσχέσεις απευθύνονται σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν σοβαρές ή ανίατες νόσους και είναι περισσότερο ευάλωτοι απέναντι σε υποσχέσεις για «θεραπείες-θαύματα».

Τι ισχύει με την πλασμαφαίρεση

Μέσα σε αυτή τη συζήτηση, η πλασμαφαίρεση βρέθηκε στο επίκεντρο λόγω των αναφορών που ακολούθησαν τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη.

Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση (therapeutic plasma exchange – TPE), ωστόσο, είναι συγκεκριμένη ιατρική διαδικασία και δεν αποτελεί από μόνη της συνώνυμο των αόριστα αποκαλούμενων «αναγεννητικών» ή «αντιγηραντικών» θεραπειών.

Κατά τη διαδικασία, το αίμα του ασθενούς περνά μέσα από ειδική συσκευή, η οποία διαχωρίζει και αφαιρεί το πλάσμα, ενώ τα κυτταρικά στοιχεία του αίματος επιστρέφουν στον οργανισμό. Το αφαιρούμενο πλάσμα αντικαθίσταται με υγρό αντικατάστασης, συνήθως αλβουμίνη 5% ή/και φυσιολογικό ορό και, σε ειδικές περιπτώσεις, φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα.

Στόχος είναι η αφαίρεση παθογόνων παραγόντων που κυκλοφορούν στο πλάσμα, όπως αυτοαντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα, κρυοσφαιρίνες, παθολογικές πρωτεΐνες, τοξίνες και λιπίδια, ενώ σε ορισμένες νόσους επιδιώκεται και η αναπλήρωση παραγόντων μέσω του υγρού αντικατάστασης.

Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση έχει συγκεκριμένες διεθνώς καταγεγραμμένες ενδείξεις. Στις Κατηγορίες I και II περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα, το σύνδρομο υπεργλοιότητας, η μυασθένεια gravis, το σύνδρομο Guillain-Barré, η χρόνια φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυνευροπάθεια, ορισμένες νεφρολογικές και αγγειιτιδικές παθήσεις, συγκεκριμένες περιπτώσεις μεταμοσχεύσεων, καθώς και άλλες καταστάσεις.

Η διαδικασία απαιτεί εξειδικευμένο προσωπικό, κατάλληλο εξοπλισμό και συνεχή παρακολούθηση του ασθενούς. Μεταξύ των ανεπιθύμητων ενεργειών περιλαμβάνονται αντιδράσεις στα κιτρικά, πτώση της αρτηριακής πίεσης, κόπωση και αιμάτωμα, ενώ σπανιότερα μπορεί να εμφανιστούν αλλεργικές ή αναφυλακτικές αντιδράσεις, λοίμωξη καθετήρα, αιμορραγία και αρρυθμίες.

Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να υπάρχει καινοτομία, αλλά με ποιους κανόνες

Η συζήτηση για τις αναγεννητικές θεραπείες δεν αφορά την αμφισβήτηση της ίδιας της επιστημονικής προόδου.

Αντίθετα, οι κυτταρικές και γονιδιακές θεραπείες αποτελούν ένα πεδίο στο οποίο έχουν ήδη καταγραφεί σημαντικές θεραπευτικές εξελίξεις. Το ζητούμενο είναι να διασφαλιστεί ότι η καινοτομία προχωρά με κανόνες, διαφάνεια και προστασία των ασθενών.

Η κα. Ρουμπελάκη εκτιμά ότι η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο αλλά σημαντικό μεταβατικό στάδιο στον τομέα των προηγμένων θεραπειών. Η δημόσια συζήτηση έχει ανοίξει τόσο σε επιστημονικό όσο και σε θεσμικό επίπεδο.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στο άρθρο 32 του υπό διαβούλευση νομοσχεδίου, το οποίο εισάγει τη δυνατότητα παραγωγής και χορήγησης ATMPs στην Ελλάδα μέσω της λεγόμενης «νοσοκομειακής εξαίρεσης».

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη, όπως εξηγεί, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις, με σαφή επιστημονική τεκμηρίωση, παραγωγή σε πιστοποιημένες μονάδες, πλήρη ιχνηλασιμότητα και μακροχρόνια παρακολούθηση των ασθενών.

Παράλληλα, καθοριστικός είναι ο ρόλος του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ), του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ) και του Υπουργείου Υγείας στην αξιολόγηση, αδειοδότηση και εποπτεία αυτών των θεραπειών.

«Η καινοτομία χρειάζεται κανόνες και διαφάνεια»

Η συγκυρία επανέφερε ένα θέμα που οι ειδικοί είχαν ήδη θέσει δημόσια: η Αναγεννητική Ιατρική μπορεί να δημιουργεί πραγματικές θεραπευτικές προοπτικές, αλλά δεν μπορεί να αποτελεί πεδίο ανεξέλεγκτων υποσχέσεων.

Η σωστή ενημέρωση είναι καθοριστική. Ο ασθενής θα πρέπει να γνωρίζει εάν μια θεραπεία είναι επίσημα εγκεκριμένη, για ποια ένδειξη χορηγείται, ποιος φορέας την έχει αξιολογήσει και εάν παρέχεται σε πιστοποιημένο νοσοκομειακό περιβάλλον.

Παράλληλα, η Πολιτεία καλείται να διασφαλίσει ότι οι νέες θεραπείες εντάσσονται σε ένα σαφές κανονιστικό πλαίσιο, με ελεγκτικούς μηχανισμούς, πιστοποιημένες μονάδες παραγωγής, ιχνηλασιμότητα και παρακολούθηση των ασθενών.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να ανακοπεί η καινοτομία, αλλά να προστατευθεί.

Γιατί, όπως καταλήγει η κα. Ρουμπελάκη, «η πραγματική πρόοδος δεν θα έρθει μέσα από υπερβολικές υποσχέσεις ή “θεραπείες-θαύματα”, αλλά μέσα από τεκμηρίωση, υπευθυνότητα και θεσμική θωράκιση».