Η παχυσαρκία αποτελεί έναν από τους πιο συχνούς και επικίνδυνους παράγοντες κινδύνου παγκοσμίως επηρεάζεται από ποικίλους παράγοντες όπως γενετικούς, περιβαλλοντικούς, συμπεριφορικούς και κοινωνικοπολιτικούς και η αντιμετώπιση της είναι σύνθετη και πολυπαραγοντική εξίσωση.

Η αλλαγή στον τρόπο ζωής αποτελεί τον βασικό τρόπο απώλειας και διαχείρισης του βάρους. Ωστόσο, αυτό δεν ανταποκρίνεται σε όλους τους ασθενείς και πολλές φορές είναι δύσκολο να επιτευχθεί. Τα φάρμακα αδυνατίσματος λοιπόν αποτελούν μία συμπληρωματική θεραπεία, σύμφωνα με την κυρία Σταματία Διακάκη, Διαιτολόγο-Διατροφολόγο με μεταπτυχιακές σπουδές στην Κλινική Διατροφή και εκπαιδευμένη στην αντιμετώπιση Διατροφικών Διαταραχών.

Τι ακριβώς είναι τα φάρμακα αδυνατίσματος

Τα φάρμακα αδυνατίσματος οδηγούν σε απώλεια σωματικού βάρους και κυρίως του λίπους, τροποποιώντας κάποιες από τις διεργασίες του ανθρώπινου οργανισμού, μειώνοντας την όρεξη και αυξάνοντας την ενεργειακή δαπάνη.

Σύμφωνα με τον FDA (οργανισμό τροφίμων και φαρμάκων των ΗΠΑ), ένα φάρμακο αδυνατίσματος θα πρέπει να έχει αποτελεσματικότητα άνω του 5% μέσης απώλειας βάρους σε τουλάχιστον 35% του πληθυσμού που θα το λάβει για χρονικό διάστημα ενός έτους. Το φάρμακο αυτό επίσης είναι αναγκαίο να βελτιώνει την καρδιομεταβολική υγεία, τον γλυκαιμικό έλεγχο, την αρτηριακή πίεση και το λιπιδαιμικό προφίλ.

Τα φάρμακα αδυνατίσματος που βρίσκονται διαθέσιμα είναι : η ορλιστάτη, η λορκασερίνη, ο συνδυασμός φεντερμίνης και τοπιραμάτης, η ναλτρεξόνη παρατεταμένης αποδέσμευσης (ER)/βουπροπιόνη ER, και τα GLP 1 ανάλογα.

Συνταγογραφούνται σε ενήλικες ασθενείς με παχυσαρκία (ΔΜΣ μεγαλύτερος ή ίσος 30 kg / m2) ή υπέρβαρους (ΔΜΣ 27,0–29,9 kg/m2) με τουλάχιστον μία επιπλοκή ή παράγοντα κινδύνου που σχετίζεται με το βάρος.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων έχει εγκρίνει μόνο την ορλιστάτη, τη ναλτρεξόνη ER/βουπροπιόνη ER και τη λιραγλουτίδη για μακροχρόνια χρήση.

Ορλιστάτη

Η ορλιστάτη μειώνει την απορρόφηση λίπους και κατά συνέπεια και του βάρους. Η συνιστώμενη δόση είναι 120mg 3 φορές/ημέρα.

Φαίνεται να είναι μία αποτελεσματική μέθοδος για την μείωση και τη διατήρηση του βάρους όμως παρατηρούνται και ορισμένες ανεπιθύμητες παρενέργειες όπως:

• Μειώνεται η απορρόφηση των λιποδιαλυτών βιταμινών A,D,E,K.
• Παρατηρούνται προβλήματα στο γαστρεντερικό σύστημα, όπως μετεωρισμός, κοιλιακό άλγος, διάρροια, ακράτεια κοπράνων, λιπαρά κόπρανα
• Πιθανή αύξηση στο οξαλικό οξύ με αποτέλεσμα πέτρες στα νεφρά
• Μόνο μία μικρή ποσότητα ορλιστάτης απορροφάται από τον οργανισμό. Θεωρείται ως το πιο ασφαλές φάρμακο αδυνατίσματος και μπορεί να χορηγηθεί και σε εφήβους. Ωστόσο η ασφάλεια του φαρμάκου για ηλικιωμένους ή άτομα με ηπατικά ή νεφρικά προβλήματα δεν έχει εξακριβωθεί ακόμα.

Οι ασθενείς είναι απαραίτητο με την πάροδο του χρόνου να τροποποιήσουν την διατροφή τους μειώνοντας κατά 30% την πρόσληψη λίπους έτσι ώστε να περιοριστούν οι παρενέργειες.

Λορκασερίνη

Η λορκασερίνη αναστέλλει τα σήματα πείνας στον εγκέφαλο και συνεπώς δημιουργείται το αίσθημα του κορεσμού με μικρότερη ποσότητα τροφής. Χορηγούνται δόσεις της τάξεως των 10 mg/ 12 ώρες.

Η θεραπεία με λορκασερίνη διακόπτεται σε περίπτωση που δεν έχει επιτευχθεί απώλεια βάρους μεγαλύτερη ή ίση με 5% σε 3 μήνες χορήγησης. Οι πιο συχνές παρενέργειες της λορκασερίνης είναι :

Κεφαλαλγία, ζάλη, κόπωση, ναυτία, ξηροστομία, δυσκοιλιότητα, πιθανή συμφορητική μυοκαρδιοπάθεια, βαλβιδοπάθεια, βραδυκαρδία και πνευμονική υπέρταση, πιθανή απότομη αλλαγή στην διάθεση και αυτοκτονικές τάσεις.

Ο FDA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα οφέλη δεν υπερτερούν των ενδείξεων υπερβολικά μεγάλου κινδύνου για εμφάνιση καρκίνου για οποιονδήποτε αναγνωρίσιμο πληθυσμό ασθενών.

Συνδυασμός Φεντερμίνης-Τοπιραμλάτης παρατεταμένης αποδέσμευσης

Χορηγείται σε μορφή κάψουλας σε 3 δοσολογίες 3.75/23 mg, 7.5/46 mg και 15/92 mg.

Η φεντερμίνη προκαλεί μείωση της όρεξης επιδρώντας στα κέντρα κορεσμού του υποθαλάμου. Η τοπιραμάτη επιδρά στην απώλεια βάρους όμως κατά κύριο λόγο χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της επιληψίας και της ημικρανίας.

Ο συνδυασμός τους έδειξε σημαντικά αποτελέσματα στην απώλεια βάρους σε συνδυασμό με βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ αλλά και της αρτηριακής πίεσης. Οι παρενέργειες που δημιουργούνται είναι οι εξής:

Παραισθησία, ξηροστομία, δυσκοιλιότητα, διαταραχές στον ύπνο, γνωστική δυσλειτουργία, καταθλιπτικά συμπτώματα και αυτοκτονικές τάσεις (σε μεγάλη δόση του φαρμάκου), κίνδυνος εμφάνισης καρδιαγγειακών επεισοδίων και αύξηση του καρδιακού ρυθμού.

Επίσης, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος για δυσμορφίες όπως λαγόχειλο και λυκόστομα σε βρέφη που γεννήθηκαν από μητέρες οι οποίες έκαναν θεραπεία με τοπιραμάτη.

GLP1 ανάλογα (Λιραγλουτίδη, Σεμαγλουτίδη)

Τα GLP1 ανάλογα δρουν στο πεπτικό σύστημα επιβραδύνοντας την γαστρική κένωση και στον υποθάλαμο μειώνοντας την όρεξη. Χορηγούνται επίσης σαν θεραπεία έναντι του διαβήτη τύπου 2.

Λιραγλουρίδη

Η λιραγλουτίδη 3,0 mg είναι ανάλογο του πεπτιδίου-1 που μοιάζει με γλυκογόνο (ανάλογο GLP-1) και χορηγείται ως καθημερινές υποδόριες ενέσεις.

Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ναυτία και εμετός (συνήθως στις πρώτες εβδομάδες θεραπείας), διάρροια, δυσκοιλιότητα, δυσπεψία, κοιλιακό άλγος, κίνδυνος παγκρεατίτιδας. Αντενδείκνυται σε εγκύους.

Έχουν σημειωθεί θετικά αποτελέσματα της δεδομένης θεραπείας σε ασθενείς με παχυσαρκία και σοβαρές ψυχικές ασθένειες. Η λιραγλουτίδη 3,0 mg μπορεί επίσης να συνταγογραφηθεί σε εφήβους ≥ 12 ετών με παχυσαρκία και σωματικό βάρος > 60 kg.

Σεμαγλουτίδη

Η Σεμαγλουτίδη χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και της παχυσαρκίας. Έγινε ευρέως γνωστό από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δρουν στο κέντρο της όρεξης και φέρνουν μεγαλύτερο κορεσμό.

Χρησιμοποιήθηκε ως εναλλακτική λύση στη Λιραγλουτίδη. Τα πιο γνωστά φάρμακα Σεμαγλουτίδης είναι:

• το Ozempic με μέγιστη δοσολογία το 1 mg
• το Wegovy (στα 2,4 mg)
• Χορηγούνται μία φορά την εβδομάδα σε ενέσιμη μορφή.

Έχει γίνει παρερμήνευση για τη χορήγηση αυτού του φαρμάκου καθώς δεν είναι φάρμακο για απώλεια βάρους στον κοινό πληθυσμό. Απευθύνεται σε διαβητικούς ασθενείς που μπορεί να οδηγήσει έμμεσα σε απώλεια βάρους.

Οι πιο συχνές παρενέργειες είναι οι εξής:

• Γαστρεντερικά προβλήματα
• Αυξημένος κίνδυνος χολολιθίασης
• Φλεγμονή στο πάγκρεας (παγκρεατίτιδα)
• Οφθαλμικές διαταραχές
• Υπογλυκαιμία, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται με άλλα από του στόματος αντιδιαβητικά φάρμακα
• Νεφρική ανεπάρκεια
• Σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις

Χρειάζεται προσοχή στη χρήση από άτομα με παγκρεατίτιδα και άτομα κάτω των 18 ετών
Ένα νέο επίσης αποτελεσματικό φάρμακο είναι η Τιρζεπατίδη. Παρουσιάζει παρενέργειες στο γαστρεντερικό σύστημα όπως ναυτίες, εμετούς και διάρροια.

Ναλτρεξόνη ER/ Βουνοπρονιόνη ER

Η Βουπροπιόνη επιδρά στον υποθάλαμο και μειώνει την όρεξη. Συνήθως όμως χρησιμοποιείται για την θεραπεία της κατάθλιψης και τη διακοπή του καπνίσματος.

Η Ναλτρεξόνη χρησιμοποιείται κυρίως για την θεραπεία εξάρτησης από οπιοειδή και αλκοόλ και αναστέλλει τις επιδράσεις της β-ενδορφίνης που ενισχύει την όρεξη.

Ο συνδυασμός της Ναλτρεξόνης και Βουπροπιόνης καταστέλλει την όρεξη, συνεπώς βοηθάει στην απώλεια βάρους αλλά και στην γλυκαιμική ρύθμιση και στην βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ. Επίσης, ενισχύει την ψυχική υγεία του ασθενούς.

Χορηγείται σε δισκίο που περιέχει 8 mg υδροχλωρικής Ναλτρεξόνης και 90 mg υδροχλωρικής Βουπροπιόνης. Στην αρχή χορηγείται ένα δισκίο την ημέρα και έπειτα αυξάνεται η δόση. Οι παρενέργειες που παρουσιάζει το συγκεκριμένο φάρμακο είναι :

• Σοβαρή ναυτία που οδηγεί πολλές φορές σε διακοπή της αγωγής
• Πιθανότητα για επιληπτικές κρίσεις
• Αϋπνία

Αντενδείκνυται σε άτομα άνω των 75 ετών, σε άτομα με σπασμούς ή διπολική διαταραχή, σε άτομα που λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά φάρμακα και άτομα με ηπατική ή νεφρική δυσλειτουργία τελικού σταδίου. Αν είναι σε πρώιμο στάδιο μπορεί να χορηγηθεί, όμως χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην δοσολογία του φαρμάκου.

Επίσης ιδιαίτερη προσοχή σε άτομα με ψυχολογικές διαταραχές γιατί μπορεί να προκύψει αυτοκτονικός ιδεασμός.

Μεγάλη προσοχή στη χρήση

Η παχυσαρκία αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα δημόσιας υγείας και αναγνωρίζεται ως νόσημα από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Αποτελεί έναν από τους πιο βασικούς παράγοντες κινδύνου και είναι αιτία εμφάνισης πληθώρας ασθενειών όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, υπερλιπιδαιμίες, καρδιαγγειακά νοσήματα, διάφορες μορφές καρκίνου, υπέρταση. Αποτελεί συνεπώς επιτακτική ανάγκη η αντιμετώπιση της ειδικά όταν υπάρχει και συννοσηρότητα.

Για τον σκοπό αυτό λοιπόν χορηγούνται τα φάρμακα αδυνατίσματος. Χρειάζεται ωστόσο προσοχή στη χρήση τους καθώς μπορεί να προκύψουν σοβαρές παρενέργειες. Είναι επίσης σημαντικό να γίνει κατανοητό πως τα φάρμακα αδυνατίσματος δεν είναι αποτελεσματικά χωρίς την ταυτόχρονη αλλαγή στον τρόπο ζωής και διατροφής.

Για την απώλεια βάρους και την μακροχρόνια διατήρηση του, είναι απαραίτητη η παρουσία Διατροφολόγου ο οποίος θα μπορεί να καθοδηγεί σωστά τον ασθενή και να τον προστατεύει από κινδύνους που μπορεί να δημιουργηθούν από την μεμονωμένη χρήση φαρμάκων.