Τον περασμένο Μάρτιο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βίωσαν αυτό που πολλοί αναλυτές αποκαλούν τη δική τους «στιγμή Big Tobacco», όταν δικαστήριο στην Καλιφόρνια έκρινε ότι ο εθιστικός σχεδιασμός των πλατφορμών συνέβαλε στα προβλήματα ψυχικής υγείας μιας νεαρής γυναίκας.

Την ίδια ώρα, διάφορες χώρες σε όλο τον κόσμο, καθώς και η Ευρωπαϊκή Ένωση, εξετάζουν την αύξηση του ελάχιστου ορίου ηλικίας για την πρόσβαση στις ψηφιακές πλατφόρμες, επικαλούμενες κινδύνους που εκτείνονται από το doomscrolling έως την έκθεση σε επικίνδυνο περιεχόμενο. Το φλέγον αυτό ζήτημα αναλύθηκε σε πάνελ που συντόνισε ο κ. Μάνος Τσακίρης, Καθηγητής Ψυχολογίας στο Royal Holloway και Διευθυντής του Center for the Politics of Feelings στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, στο πλαίσιο του Athens Democracy Forum, το οποίο διοργανώνεται από το Democracy & Culture Foundation σε συνεργασία με τους The New York Times από τις 29 Σεπτεμβρίου έως την 1η Οκτωβρίου.

Ζωτικό κανάλι επικοινωνίας

Τον λόγο πήραν πρώτα οι ίδιοι οι νέοι. Η 16χρονη Αλεξία Κάδογλου, Μαθήτρια και Εκπρόσωπος του Teens for Democracy, σημείωσε ότι η χρήση των social media αποτελεί σε έναν βαθμό επιλογή των εφήβων, ωστόσο οι πλατφόρμες είναι σχεδιασμένες με τέτοιο τρόπο ώστε να αιχμαλωτίζουν την προσοχή για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα, με αποτέλεσμα ο χρόνος που τελικά αφιερώνουν σε αυτές να μην αποτελεί πάντα συνειδητή επιλογή. Για την ίδια, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν ένα ζωτικό κανάλι επικοινωνίας και σύνδεσης με τους φίλους της. «Κατανοώ τις ανησυχίες και την ανάγκη προστασίας των εφήβων, αλλά πρέπει να διαχωρίζουμε την προστασία από τον αποκλεισμό», υπογράμμισε, εξηγώντας ότι αντί για καθολικές απαγορεύσεις, οφείλουμε να βοηθήσουμε τους νέους να χρησιμοποιούν την τεχνολογία υπεύθυνα, αναγνωρίζοντας τους κινδύνους και αντιμετωπίζοντας το εθιστικό περιβάλλον που δημιουργεί ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός των πλατφορμών.

«Όχι στο παθητικό scrolling»

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο 18χρονος Nate Wilbourne, Youth and Nature Advocate, στάθηκε στη δυνατότητα των social media να μετατρέπουν το παθητικό scrolling σε ενεργή συμμετοχή και δράση, ιδίως σε κρίσιμα ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή. Τα Reels και το TikTok, όπως ανέφερε, μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλεία ενημέρωσης, εκπαίδευσης και κινητοποίησης των νέων γύρω από την πολιτική, το περιβάλλον και τη συμμετοχή στα κοινά, ενθαρρύνοντάς τους ακόμη και να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα.

Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ της διαχείρισης των κινδύνων αντί του αποκλεισμού των νέων χρηστών: «Όπως δεν θα απαγορεύαμε την είσοδο των παιδιών σε μια παιδική χαρά επειδή ελλοχεύουν κίνδυνοι, αλλά θα φροντίζαμε να κάνουμε τον χώρο ασφαλέστερο, έτσι και στα social media πρέπει να επικεντρωθούμε στη μείωση της βλάβης», επεσήμανε, καταλήγοντας ότι «δεν μπορούμε να απαλλαγούμε από τα social media, αλλά πρέπει να μάθουμε να ζούμε μαζί τους και να τα χρησιμοποιούμε υπεύθυνα».

Τα ηλικιακά όρια στη χρήση

Η Madeleine de Cock Buning, Chair, Advisory Council, European Digital Media Observatory, έθεσε το ερώτημα εάν θα πρέπει να επικεντρωνόμαστε στην ηλικία των χρηστών ή στον ίδιο τον σχεδιασμό των πλατφορμών. Όπως σημείωσε, η επιβολή αυστηρότερων ηλικιακών ορίων δεν αποτελεί απαραίτητα την πιο αποτελεσματική λύση, καθώς το ποια ηλικία θεωρείται «κατάλληλη» για την πρόσβαση στον ψηφιακό κόσμο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αυθαίρετο. «Κάθε πλευρά, οι πλατφόρμες, οι κυβερνήσεις, οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και οι ίδιοι οι χρήστες, φέρει το δικό της μερίδιο ευθύνης», τόνισε, υπογραμμίζοντας τη σημασία του ψηφιακού εγγραμματισμού. Σύμφωνα με την ίδια, περίπου το 70% των νέων στην Ε.Ε. διαθέτει ήδη βασικές δεξιότητες στο πως να χειρίζεται τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ρύθμιση, επομένως, θα πρέπει να εστιάσει περισσότερο στον σχεδιασμό, στα φίλτρα και στους μηχανισμούς που προσελκύουν και διατηρούν την προσοχή και λιγότερο στον περιορισμό του περιεχομένου. Συμπλήρωσε, επίσης, ότι χρειάζεται ουσιαστική εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και πρόσθετη προστασία των παιδιών, με μια προσέγγιση όχι πατερναλιστική, αλλά «kids-savvy», που να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές ανάγκες και εμπειρίες τους.

Ανάγκη προετοιμασίας των νέων

Τέλος, ο Peter G. Kirchschläger, Professor of Ethics, University of Lucerne and Visiting Professor, ETH Zurich, αναφέρθηκε στην ηθική διάσταση του EU Kids Act, υποστηρίζοντας ότι απαιτείται ένας συνδυασμός διαφορετικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης για την αντιμετώπιση της προβληματικής ή εθιστικής χρήσης. Σχετικά με τα ηλικιακά όρια, πρότεινε να αξιοποιηθούν τα διδάγματα από τη ρύθμιση άλλων εθιστικών προϊόντων, όπως ο καπνός, το αλκοόλ και τα τυχερά παιχνίδια. Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη προετοιμασίας των νέων ώστε να είναι σε θέση να χρησιμοποιούν την τεχνολογία με υπευθυνότητα όταν φτάσουν στην κατάλληλη ηλικία. Η εκπαίδευση αυτή, κατέληξε, πρέπει να περιλαμβάνει και τους γονείς, ενώ η Ευρώπη μπορεί να αντλήσει πολύτιμα συμπεράσματα από τις σχετικές πρωτοβουλίες και τα μέτρα που εφαρμόζει ήδη η Αυστραλία.