Μια νέα στοχευμένη θεραπεία έρχεται να προσθέσει ένα σημαντικό «όπλο» στη μάχη κατά του ορμονοευαίσθητου, HER2-αρνητικού καρκίνου του μαστού, του συχνότερου βιολογικού τύπου της νόσου.
Πρόκειται για το gedatolisib, το οποίο στις 14 Ιουλίου 2026 έλαβε έγκριση από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) σε συνδυασμό με το fulvestrant, με ή χωρίς το palbociclib. Η θεραπεία αφορά ενήλικες με τοπικά προχωρημένο ή μεταστατικό καρκίνο του μαστού, χωρίς μετάλλαξη στο γονίδιο PIK3CA, όταν η νόσος έχει προχωρήσει παρά την προηγούμενη ορμονική θεραπεία.
Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος – Ογκολόγος, και Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας και Διευθυντής της Κλινικής, εξηγούν ότι η νέα προσέγγιση στοχεύει έναν σημαντικό μηχανισμό μέσα στα καρκινικά κύτταρα.
Η έγκριση βασίστηκε στη μελέτη φάσης IIIVIKTORIA-1, η οποία αξιολόγησε μία διαφορετική προσέγγιση αναστολής της σηματοδοτικής οδού PI3K/AKT/mTOR. Το gedatolisib είναι ένας ισχυρός pan-PI3K/mTOR αναστολέας, ο οποίος αναστέλλει και τις τέσσερις ισομορφές της PI3K καθώς και τα συμπλέγματα mTORC1 και mTORC2. Η ευρεία αυτή αναστολή παρουσιάζει ιδιαίτερο βιολογικό ενδιαφέρον, καθώς η ενεργοποίηση της συγκεκριμένης οδού αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς ανάπτυξης αντοχής στην ενδοκρινική θεραπεία.
Στο PIK3CAwild-type σκέλος της VIKTORIA-1 συμμετείχαν 392 ασθενείς με HR+/HER2− προχωρημένο καρκίνο μαστού, οι οποίοι είχαν παρουσιάσει πρόοδο μετά από προηγούμενη θεραπεία με CDK4/6 αναστολέα και μη στεροειδή αναστολέα αρωματάσης. Οι ασθενείς τυχαιοποιήθηκαν σε gedatolisib–fulvestrant–palbociclib, gedatolisib–fulvestrant ή fulvestrant.
Ο τριπλός συνδυασμός πέτυχε διάμεση επιβίωση χωρίς εξέλιξη της νόσου (PFS) 9,3 μηνών έναντι 2,0 μηνών με fulvestrant, μειώνοντας κατά 76% τον κίνδυνο εξέλιξης ή θανάτου. Αντίστοιχα, ο συνδυασμός gedatolisib–fulvestrant πέτυχε διάμεσο PFS 7,4 μηνών, με μείωση του κινδύνου κατά 67% έναντι της fulvestrant. Τα ποσοστά αντικειμενικής ανταπόκρισης ήταν 31,5% και 28,3%, αντίστοιχα, έναντι μόλις 1% με fulvestrant.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η δραστικότητα του gedatolisib δεν φαίνεται να περιορίζεται στους PIK3CAwild-type όγκους. Στο ξεχωριστό PIK3CA-mutatedcohort της VIKTORIA-1, τα αποτελέσματα που παρουσιάστηκαν το 2026 έδειξαν επίσης σημαντική αποτελεσματικότητα έναντι του καθιερωμένου συνδυασμού alpelisib–fulvestrant. Το tripletgedatolisib–fulvestrant–palbociclib πέτυχε διάμεσο PFS 11,1 έναντι 5,6 μηνών, μειώνοντας κατά 50% τον κίνδυνο εξέλιξης ή θανάτου. Παρόμοια αποτελεσματικότητα καταγράφηκε και με το doubletgedatolisib–fulvestrant, με διάμεσο PFS 11,3 μηνών έναντι 5,6 μηνών με alpelisib–fulvestrant. Τα δεδομένα αυτά είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, αν και η τρέχουσα έγκριση του FDA αφορά αποκλειστικά ασθενείς χωρίς ανιχνεύσιμη PIK3CA μετάλλαξη.
Η τοξικότητα αποτελεί σημαντική παράμετρο για την εξατομίκευση της θεραπείας. Στο PIK3CAwild-typecohort, η ουδετεροπενία βαθμού ≥3 ήταν σαφώς συχνότερη με το triplet λόγω της προσθήκης του palbociclib, ενώ σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες του gedatolisib περιλαμβάνουν τη στοματίτιδα, το εξάνθημα και την υπεργλυκαιμία. Η συνιστώμενη δόση είναι 180 mg ενδοφλεβίως τις ημέρες 1, 8 και 15 κάθε κύκλου 28 ημερών.
Η VIKTORIA-1 έχει ιδιαίτερη σημασία διότι δείχνει ότι η οδός PI3K/AKT/mTOR αποτελεί θεραπευτικά αξιοποιήσιμο στόχο ακόμη και όταν δεν ανιχνεύεται μετάλλαξη PIK3CA. Μέχρι σήμερα, η στόχευση της συγκεκριμένης οδού είχε συνδεθεί σε μεγάλο βαθμό με την παρουσία συγκεκριμένων μοριακών αλλοιώσεων. Τα νέα δεδομένα διευρύνουν αυτή την αντίληψη και υπογραμμίζουν τη σημασία της πλήρους μοριακής χαρτογράφησης κατά την εξέλιξη της HR+/HER2− μεταστατικής νόσου.
Η έγκριση του gedatolisib διευρύνει ουσιαστικά τις θεραπευτικές δυνατότητες στον HR+/HER2− προχωρημένο καρκίνο του μαστού, προσφέροντας μία νέα, χωρίς χημειοθεραπεία, στοχευμένη στρατηγική μετά την ανάπτυξη ενδοκρινικής αντοχής. Τα αποτελέσματα της VIKTORIA-1 αναδεικνύουν τη σημασία της οδού PI3K/AKT/mTOR ως θεραπευτικού στόχου ακόμη και απουσία μετάλλαξης PIK3CA και ενισχύουν περαιτέρω τον ρόλο της εξατομικευμένης θεραπείας. Σε ένα θεραπευτικό τοπίο που εξελίσσεται ταχύτατα, η ενσωμάτωση νέων στοχευμένων παραγόντων δημιουργεί τη δυνατότητα παράτασης του ελέγχου της νόσου, διατηρώντας παράλληλα τη χημειοθεραπεία για μεταγενέστερες γραμμές και μεταβάλλοντας ουσιαστικά τον θεραπευτικό αλγόριθμο του HR+/HER2− μεταστατικού καρκίνου του μαστού.
Πηγή: ΕΚΠΑ
