«Δεν πρόκειται απλώς για μια «στραβή πλάτη», αλλά για μια τρισδιάστατη παραμόρφωση, κατά την οποία η σπονδυλική στήλη παρουσιάζει πλάγια κύρτωση και συχνά στροφή των σπονδύλων. Αυτό μπορεί να κάνει τον κορμό να φαίνεται ασύμμετρος, με τον έναν ώμο ή τη μία ωμοπλάτη να προεξέχει περισσότερο. Για τη σκολίωση στα παιδιά και στους εφήβους, η αντιμετώπιση βασίζεται στην έγκαιρη διάγνωση, στη σωστή εκτίμηση της βαρύτητας και στην εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση», επισημαίνει ο κ. Μάριος Λυκίσσας, Διευθυντής Ορθοπαιδικός Κλινικής Σπονδυλικής Στήλης στο Metropolitan Hospital.

Τι είναι η σκολίωση;

Φυσιολογικά, όταν κοιτάμε τη σπονδυλική στήλη από πίσω, πρέπει να είναι σχεδόν ευθεία. Στη σκολίωση, όμως, εμφανίζεται μόνιμη πλάγια απόκλιση, η οποία μπορεί να θυμίζει το γράμμα «C» ή «S». Η παραμόρφωση δεν περιορίζεται σε ένα επίπεδο, επειδή οι σπόνδυλοι μπορεί να στρέφονται, αλλάζοντας και τη μορφή του θώρακα ή της μέσης. Γι’ αυτό σε ορισμένα παιδιά παρατηρείται προεξοχή στη μία πλευρά της πλάτης όταν σκύβουν προς τα εμπρός.

Η πάθηση γίνεται συχνά εμφανής στην προεφηβική ή εφηβική ηλικία, όταν το παιδί αναπτύσσεται γρήγορα. Εμφανίζεται συχνότερα στα κορίτσια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα αγόρια δεν χρειάζονται έλεγχο. Ένα σημαντικό στοιχείο που πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς είναι ότι η σκολίωση δεν προκαλείται από τη σχολική τσάντα, την κακή στάση στο θρανίο ή την έλλειψη άσκησης. Σε πολλές περιπτώσεις η αιτία δεν είναι σαφής, ενώ φαίνεται ότι μπορεί να συμμετέχουν γενετικοί, κληρονομικοί, μυοσκελετικοί και άλλοι παράγοντες.

Ποια είδη σκολίωσης εμφανίζονται στην παιδική ηλικία;

Η πιο συχνή μορφή είναι η ιδιοπαθής σκολίωση, δηλαδή η σκολίωση που δεν έχει μία γνωστή υποκείμενη αιτία. Συνήθως εμφανίζεται σε παιδιά που κατά τα άλλα είναι υγιή και γίνεται πιο εμφανής κατά την περίοδο της ταχείας ανάπτυξης, δηλαδή στην εφηβεία.

Υπάρχει επίσης η συγγενής σκολίωση, η οποία οφείλεται σε ανωμαλίες σχηματισμού των σπονδύλων κατά την εμβρυϊκή ζωή. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ορισμένοι σπόνδυλοι μπορεί να μην έχουν αναπτυχθεί φυσιολογικά ή να έχουν ενωθεί με μη φυσιολογικό τρόπο. Επειδή η συγγενής σκολίωση μπορεί να συνυπάρχει με προβλήματα σε άλλα όργανα, όπως οι νεφροί ή η καρδιά, συχνά απαιτείται πιο αναλυτικός έλεγχος. Η σκολίωση πρώιμης έναρξης εμφανίζεται πριν από την ηλικία των 10 ετών και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή η σπονδυλική στήλη, ο θώρακας και οι πνεύμονες βρίσκονται ακόμη σε κρίσιμη φάση ανάπτυξης.

Τέλος, η νευρομυϊκή σκολίωση εμφανίζεται σε παιδιά με παθήσεις του νευρικού ή μυϊκού συστήματος, όπως εγκεφαλική παράλυση, μυϊκές δυστροφίες ή νωτιαία μυϊκή ατροφία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η θεραπεία σχεδιάζεται με βάση τη συνολική λειτουργικότητα του παιδιού.

Ποια σημάδια πρέπει να προσέξουν οι γονείς

«Τα πρώτα σημάδια της σκολίωσης μπορεί να είναι ήπια και να μη συνοδεύονται από πόνο. Ένας γονιός μπορεί να παρατηρήσει ότι ο ένας ώμος είναι ψηλότερα από τον άλλο, ότι η μία ωμοπλάτη προεξέχει, ότι η μέση δεν είναι συμμετρική ή ότι τα ρούχα δεν «κάθονται» σωστά στο σώμα. Μερικές φορές το κεφάλι φαίνεται να μην ευθυγραμμίζεται με τη λεκάνη ή ο κορμός γέρνει προς τη μία πλευρά. Ένας απλός τρόπος παρατήρησης είναι όταν το παιδί σκύβει μπροστά με τα γόνατα τεντωμένα. Αν η μία πλευρά της πλάτης ή των πλευρών προεξέχει περισσότερο, αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη στροφής της σπονδυλικής στήλης.

Ο πόνος δεν είναι πάντα παρών, ειδικά στην ιδιοπαθή σκολίωση. Ωστόσο, αν υπάρχει έντονος, επίμονος ή νυχτερινός πόνος, μούδιασμα, αδυναμία, δυσκολία στη βάδιση ή αναπνευστική δυσκολία, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση», αναφέρει ο ειδικός.

Διάγνωση

Η διάγνωση ξεκινά με το λεπτομερές ιατρικό ιστορικό. Ο ειδικός ρωτά για την ηλικία εμφάνισης της ασυμμετρίας, την ανάπτυξη του παιδιού, το οικογενειακό ιστορικό, την ύπαρξη πόνου και τυχόν άλλα προβλήματα υγείας. Στη συνέχεια γίνεται κλινική εξέταση, κατά την οποία αξιολογούνται οι ώμοι, οι ωμοπλάτες, η λεκάνη, η συμμετρία του κορμού, η βάδιση και η νευρολογική λειτουργία.

«Η ακτινογραφία ολόκληρης της σπονδυλικής στήλης σε όρθια θέση είναι βασική για την επιβεβαίωση της διάγνωσης. Με τη μέτρηση της γωνίας Cobb προσδιορίζεται το μέγεθος της καμπύλης. Γενικά, καμπύλη 10 μοιρών ή μεγαλύτερη θεωρείται σκολίωση. Στην ίδια ακτινογραφία, ο γιατρός εκτιμά το στάδιο της σκελετικής ωρίμανσης, δηλαδή πόση ανάπτυξη απομένει στο παιδί. Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί μαγνητική ή αξονική τομογραφία, ιδίως όταν υπάρχουν άτυπα ευρήματα, νευρολογικά συμπτώματα ή υποψία συγγενούς ανωμαλίας», εξηγεί.

Αντιμετώπιση με παρακολούθηση

Δεν χρειάζεται κάθε παιδί με σκολίωση άμεση θεραπευτική παρέμβαση. Όταν η καμπύλη είναι μικρή και δεν υπάρχουν ενδείξεις γρήγορης επιδείνωσης, η αντιμετώπιση μπορεί να ξεκινήσει με τακτική παρακολούθηση. Αυτό σημαίνει ότι το παιδί εξετάζεται ανά συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα, συνήθως κάθε λίγους μήνες, ώστε να διαπιστωθεί αν η καμπύλη παραμένει σταθερή ή αυξάνεται.

Η παρακολούθηση δεν είναι παθητική στάση. Είναι ενεργή ιατρική στρατηγική που επιτρέπει την έγκαιρη αλλαγή θεραπευτικού πλάνου, αν χρειαστεί. Σε αυτή τη φάση, το παιδί μπορεί συνήθως να συνεχίσει κανονικά το σχολείο, το παιχνίδι και τον αθλητισμό. Η άσκηση δεν εξαφανίζει από μόνη της τη σκολίωση, αλλά βοηθά στη μυϊκή ενδυνάμωση, στη σωστή λειτουργικότητα και στην αυτοπεποίθηση.

Αντιμετώπιση με κηδεμόνα

Ο κηδεμόνας σκολίωσης είναι μία από τις σημαντικότερες συντηρητικές επιλογές για παιδιά και εφήβους που βρίσκονται ακόμη σε ανάπτυξη. Πρόκειται για μια ειδικά κατασκευασμένη ορθωτική συσκευή που εφαρμόζει στον κορμό και ασκεί διορθωτικές πιέσεις σε συγκεκριμένα σημεία.

Στόχος του δεν είναι απλώς να βελτιώσει προσωρινά την εικόνα της πλάτης, αλλά κυρίως να επιβραδύνει ή να σταματήσει την εξέλιξη της καμπύλης. Ο κηδεμόνας έχει νόημα όταν η σπονδυλική στήλη εξακολουθεί να αναπτύσσεται. Γι’ αυτό χρησιμοποιείται κυρίως σε παιδιά και εφήβους και όχι ως βασική θεραπεία σε ενήλικες με ολοκληρωμένη σκελετική ανάπτυξη. Η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από τη σωστή ένδειξη, την ακριβή εφαρμογή, τις ώρες χρήσης και τη συνεργασία του παιδιού με την οικογένεια και την ιατρική ομάδα. Η χρήση του κηδεμόνα μπορεί να απαιτεί αρκετές ώρες την ημέρα, ανάλογα με το θεραπευτικό πλάνο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις συστήνεται χρήση 18 έως 21 ωρών ημερησίως, ενώ σε άλλες μπορεί να χρειαστεί ακόμη περισσότερος χρόνος. Συνήθως αφαιρείται για την προσωπική υγιεινή, την αλλαγή ρούχων και, όταν το επιτρέπει ο γιατρός, για αθλητικές δραστηριότητες. Η προσαρμογή γίνεται σταδιακά, επειδή το παιδί μπορεί αρχικά να αισθάνεται πίεση, ζέστη ή δυσκολία στον ύπνο. Εάν εμφανιστούν πληγές, ερυθρότητα του δέρματος, έντονος πόνος ή δυσφορία, θα πρέπει να ελεγχθεί άμεσα η εφαρμογή.

Αντιμετώπιση με φυσικοθεραπεία και ειδικές ασκήσεις

«Η φυσικοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά στη συνολική θεραπεία. Εξειδικευμένες μέθοδοι, όπως οι ασκήσεις Schroth, στοχεύουν στη βελτίωση της στάσης, της αναπνευστικής λειτουργίας, της μυϊκής ενεργοποίησης και της επίγνωσης του σώματος. Οι ασκήσεις αυτές δεν αντικαθιστούν τον κηδεμόνα όταν υπάρχει σαφής ένδειξη για τη χρήση του, αλλά μπορούν να ενισχύσουν το θεραπευτικό αποτέλεσμα και να βοηθήσουν το παιδί να ελέγχει καλύτερα τον κορμό του.

Η γενική φυσική δραστηριότητα είναι επίσης σημαντική. Κολύμβηση, περπάτημα, ενδυνάμωση, χορός ή άλλες δραστηριότητες μπορούν να επιτρέπονται, ανάλογα με την περίπτωση. Το παιδί δεν πρέπει να αισθάνεται ότι η σκολίωση το αποκλείει από τη φυσιολογική ζωή. Αντίθετα, η κίνηση, όταν γίνεται με σωστή καθοδήγηση, ενισχύει τη σωματική και ψυχική του υγεία», τονίζει.

Αντιμετώπιση με χειρουργική επέμβαση

Παρά τη μεγάλη αξία της παρακολούθησης και του κηδεμόνα, υπάρχουν περιπτώσεις όπου η καμπύλη συνεχίζει να επιδεινώνεται ή είναι ήδη σοβαρή κατά τη διάγνωση. Όταν η σκολίωση ξεπερνά τις 45 μοίρες, ειδικά αν είναι προοδευτική ή προκαλεί σημαντική παραμόρφωση, λειτουργικά προβλήματα ή αναπνευστικές δυσκολίες, θα χρειαστεί χειρουργική θεραπεία. Η πιο συνηθισμένη επέμβαση είναι η σπονδυλοδεσία, κατά την οποία η σπονδυλική στήλη σταθεροποιείται με ειδικά εμφυτεύματα.

Στόχος είναι η διόρθωση της παραμόρφωσης, η αποτροπή περαιτέρω επιδείνωσης και η αποκατάσταση της καλύτερης ισορροπίας του κορμού. Οι σύγχρονες τεχνικές, όπως η τρισδιάστατη απεικόνιση, η διεγχειρητική νευροπαρακολούθηση και η ρομποτική πλοήγηση, έχουν βελτιώσει σημαντικά την ακρίβεια και την ασφάλεια των επεμβάσεων. Συστήματα πλοήγησης, όπως το O-ARM II, βοηθούν τον χειρουργό να ελέγχει με μεγαλύτερη ακρίβεια τη θέση των εμφυτευμάτων κατά τη διάρκεια της επέμβασης.

Η σημασία της ψυχολογικής υποστήριξης

Η σκολίωση δεν επηρεάζει μόνο τη σπονδυλική στήλη. Επηρεάζει και την εικόνα που έχει το παιδί για το σώμα του, ιδιαίτερα στην εφηβεία. Η χρήση κηδεμόνα, οι επανεξετάσεις ή η πιθανότητα χειρουργείου μπορεί να προκαλέσουν άγχος, ντροπή ή ανασφάλεια. Γι’ αυτό η στάση της οικογένειας είναι καθοριστική. Οι γονείς βοηθούν περισσότερο όταν εξηγούν με ηρεμία, αποφεύγουν την πίεση και ενθαρρύνουν το παιδί να συμμετέχει στις αποφάσεις που το αφορούν.

Η επικοινωνία με τον γιατρό πρέπει να είναι ανοιχτή και ειλικρινής. Το παιδί χρειάζεται να καταλάβει γιατί γίνεται κάθε βήμα της θεραπείας και ποιος είναι ο στόχος του. Όταν αισθάνεται ότι έχει υποστήριξη, είναι πιο πιθανό να συνεργαστεί, να φορέσει σωστά τον κηδεμόνα και να αντιμετωπίσει τη θεραπεία με λιγότερο φόβο.

«Η αντιμετώπιση τη σκολίωσης στα παιδιά, είναι αποτελεσματική όταν βασίζεται στην έγκαιρη διάγνωση, στη συνεχή παρακολούθηση και στην εξατομικευμένη επιλογή θεραπείας. Άλλα παιδιά χρειάζονται μόνο έλεγχο, άλλα ωφελούνται από κηδεμόνα και φυσικοθεραπεία, ενώ σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική αποκατάσταση. Το σημαντικότερο είναι να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος κατά την περίοδο της ανάπτυξης», καταλήγει ο κ. Λυκίσσας.