Όταν οι επαγγελματικές υποχρεώσεις και η πίεση αρχίζουν να συσσωρεύονται, ο όρος «burnout» ακούγεται όλο και συχνότερα στον χώρο εργασίας. Πότε, όμως, η έντονη κούραση και ένα απαιτητικό πρόγραμμα μετατρέπονται σε πραγματική επαγγελματική εξουθένωση;

Οι ειδικοί εξηγούν ποια είναι τα βασικά σημάδια που πρέπει να μας προβληματίσουν, αλλά και ποια βήματα μπορούν να βοηθήσουν στην αποκατάσταση της σωματικής, ψυχικής και συναισθηματικής ενέργειας.

Τι ακριβώς είναι το burnout

Το ψυχομετρικό εργαλείο Maslach Burnout Inventory (MBI) αξιολογεί την επαγγελματική εξουθένωση με βάση τρεις βασικές διαστάσεις.

«Το πρώτο κριτήριο είναι η συναισθηματική εξάντληση και η αίσθηση ότι δεν έχουμε ενέργεια σε τακτική βάση», εξηγεί η ψυχίατρος Dr Somya Pandey.

Όπως διευκρινίζει, όταν μιλάμε για burnout αναφερόμαστε στην εξάντληση που σχετίζεται με την εργασία και όχι απαραίτητα με όλους τους τομείς της ζωής. Άλλωστε, σύμφωνα με την ταξινόμηση ICD-11, το burnout χαρακτηρίζεται ως «φαινόμενο που σχετίζεται με την εργασία».

Η δεύτερη διάσταση είναι η αποστασιοποίηση από την εργασία.

«Αυτό σημαίνει ότι αισθάνεστε αποκομμένοι από τη δουλειά σας και γίνεστε πιο κυνικοί απέναντι στην εργασία ή και στους συναδέλφους σας», εξηγεί η Dr Pandey.

Το τρίτο στοιχείο είναι η μειωμένη αίσθηση προσωπικής επίτευξης. «Μπορεί, για παράδειγμα, να αισθάνεστε ότι δουλεύετε περισσότερο, αλλά η απόδοσή σας μειώνεται και δεν αισθάνεστε τόσο παραγωγικοί όσο παλαιότερα», σημειώνει.

Πώς ξεχωρίζει μια δύσκολη περίοδος από το burnout

Το να έχουμε μια ιδιαίτερα απαιτητική εβδομάδα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι βιώνουμε επαγγελματική εξουθένωση.

«Οι άνθρωποι που έχουν περάσει μια δύσκολη ή ιδιαίτερα φορτωμένη εβδομάδα συνήθως επανέρχονται αρκετά γρήγορα. Μετά από ένα ήρεμο Σαββατοκύριακο και λίγη ξεκούραση μπορούν να επιστρέψουν δυναμικά», λέει ο γιατρός Dr John Briffa, συγγραφέας του The Performance Prescription: The Science of Sustainable Success.

Στο burnout, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. «Οι άνθρωποι με burnout συνήθως δεν επανέρχονται γρήγορα, επειδή είναι τόσο εξαντλημένοι, ώστε μερικές ημέρες ξεκούρασης και ύπνου δεν αρκούν για να τους αναζωογονήσουν», εξηγεί.

Συχνά εμφανίζεται επίσης απώλεια κινήτρου και σκοπού.

«Αυτοί οι άνθρωποι συνήθως γίνονται πιο αποστασιοποιημένοι και κυνικοί απέναντι στην ανάγκη να εργάζονται υπερβολικά και μπορεί ακόμη και να χάσουν την αίσθηση του σκοπού τους», σημειώνει ο Dr Briffa.

Αντίθετα, ένας άνθρωπος που είναι απλώς κουρασμένος και πολυάσχολος συνήθως εξακολουθεί να καταλαβαίνει γιατί κάνει αυτό που κάνει και να βλέπει την αξία της εργασίας του.

Ένα ακόμη σημαντικό σημάδι είναι η απότομη πτώση της παραγωγικότητας.

«Οι άνθρωποι αυτοί συχνά γίνονται πολύ λιγότερο παραγωγικοί και δεν μπορούν να διατηρήσουν την απόδοση που είχαν προηγουμένως – και αυτή η αλλαγή μπορεί να είναι πολύ απότομη», αναφέρει ο ειδικός.

Τι συμβαίνει στον οργανισμό

Η παρατεταμένη πίεση δεν επηρεάζει μόνο την ψυχολογία. Σύμφωνα με τον Dr Briffa, το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης- επινεφριδίων, ένα σύστημα που συμμετέχει στην αντίδραση του οργανισμού στο στρες.

«Όταν ο υποθάλαμος αντιληφθεί στρες, απειλή ή πρόκληση, ενεργοποιεί τα επινεφρίδια ώστε να παράγουν τις ορμόνες του στρες, την αδρεναλίνη και την κορτιζόλη», εξηγεί.

Το σύστημα αυτό είναι σχεδιασμένο να ανταποκρίνεται κυρίως σε σχετικά σύντομες περιόδους στρες. Όταν, όμως, η κατάσταση γίνεται συνεχής, ο οργανισμός μπορεί να εξαντληθεί.

Ο Dr Briffa χρησιμοποιεί μια απλή παρομοίωση: «Αυτοί οι άνθρωποι έχουν ξεμείνει από φόρτιση στην “μπαταρία” τους ή ο τραπεζικός τους λογαριασμός έχει αδειάσει».

Η αποκατάσταση απαιτεί επομένως να μειωθεί η «δαπάνη» ενέργειας και να δοθεί χρόνος στον οργανισμό να ανακτήσει τα αποθέματά του.

Πρακτικά βήματα για την αντιμετώπιση του burnout

Ύπνος

«Η αποκατάσταση έρχεται μέσα από τον ύπνο και την ουσιαστική ξεκούραση, που μπορούν να ξαναδώσουν φόρτιση στην μπαταρία», λέει ο Dr Briffa.

Η φροντίδα του ύπνου και η προσπάθεια βελτιστοποίησής του αποτελούν, επομένως, σημαντικό μέρος της αποκατάστασης.

Ασκήσεις αναπνοής

Ορισμένες τεχνικές αναπνοής μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της ενεργοποίησης του συστήματος στρες.

«Υπάρχουν συγκεκριμένες τεχνικές αναπνοής που μπορούν να βοηθήσουν στην απενεργοποίηση του συστήματος στρες στον οργανισμό, όπως η πιο αργή αναπνοή με μεγαλύτερη διάρκεια στην εκπνοή», αναφέρει ο Dr Briffa.

Ιεράρχηση και προγραμματισμός των υποχρεώσεων

Η προσπάθεια να γίνουν όλα ταυτόχρονα μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα πίεσης. Ο Dr Briffa προτείνει να ιεραρχούμε τις εργασίες και να αποφασίζουμε πότε ακριβώς θα ασχοληθούμε με καθεμία.

«Αυτή η τεχνική βοηθά τον εγκέφαλο να καταλάβει ότι η συγκεκριμένη εργασία θα γίνει σε μια συγκεκριμένη στιγμή, επομένως δεν χρειάζεται να τη σκέφτεστε συνεχώς ή να προσπαθείτε να την υπενθυμίζετε στον εαυτό σας», εξηγεί.

Ο σωστός προγραμματισμός μπορεί ακόμη και να κάνει τη διαφορά «μεταξύ του να κοιτάζει κάποιος το ταβάνι στις 2 τα ξημερώματα και του να αποκοιμιέται στις 11.30 το βράδυ», κάτι που, όπως σημειώνει, έχει σημαντική επίδραση στην αποκατάσταση.

Χρόνος για πνευματική ξεκούραση

Εξίσου σημαντικό είναι να βρίσκουμε δραστηριότητες που επιτρέπουν στον εγκέφαλο να «κατεβάσει διακόπτη».

«Σκεφτείτε πώς μπορείτε να εντάξετε την πνευματική ξεκούραση στη ζωή σας και τι μπορεί να σημαίνει αυτό για εσάς», προτείνει η Dr Pandey.

Μπορεί να είναι η ζωγραφική, ένας καθοδηγούμενος διαλογισμός, η μουσική ή κάποια αθλητική δραστηριότητα, όπως το κολύμπι ή το τένις.

Πότε χρειάζεται βοήθεια από ειδικό

Το burnout δεν είναι κάτι που χρειάζεται να αντιμετωπίσει κανείς μόνος του.

«Αν αισθάνεστε συνεχώς κουρασμένοι, νιώθετε ότι έχετε χάσει ένα κομμάτι του εαυτού σας και παίρνετε άδεια από την εργασία σας χωρίς αυτό να σας βοηθά να ανακάμψετε, ενώ αυτά τα συναισθήματα επιμένουν για ημέρες, θα συνιστούσα να αναζητήσετε συμβουλευτική ή υποστήριξη», συμβουλεύει η Dr Pandey.

Η αναζήτηση βοήθειας είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν η κατάσταση επιδεινώνεται. «Αν συνεχίζετε να πιστεύετε ότι μπορείτε να τα διαχειριστείτε όλα μόνοι σας και τα πράγματα γίνονται ολοένα χειρότερα, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε επιπλοκές του burnout, όπως η κατάθλιψη και το άγχος», προειδοποιεί.

Πηγή: Independent