Μια νέα θεραπευτική επιλογή έρχεται να αλλάξει τα δεδομένα στην αντιμετώπιση της αληθούς πολυκυτταραιμίας (polycythemia vera – PV), μιας σπάνιας χρόνιας αιματολογικής κακοήθειας που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο θρομβώσεων και σοβαρών καρδιαγγειακών επιπλοκών.

Ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) ενέκρινε το rusfertide , το πρώτο φάρμακο της κατηγορίας των μιμητών της εψιδίνης (hepcidin mimetics), για τη θεραπεία της ερυθροκυττάρωσης σε ενήλικες με αληθή πολυκυτταραιμία. Η νέα θεραπεία στοχεύει έναν διαφορετικό μηχανισμό από τις μέχρι σήμερα διαθέσιμες προσεγγίσεις, με στόχο τον καλύτερο έλεγχο του αιματοκρίτη και τη μείωση της ανάγκης για θεραπευτικές αφαιμάξεις.

Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνος Γιάννακας, Αιματολόγος, και Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής και τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, συνοψίζουν τα βασικά σημεία για τη νόσο και τη νέα θεραπευτική εξέλιξη.

Τι είναι η αληθής πολυκυτταραιμία;

Η αληθής πολυκυτταραιμία (polycythemia vera – PV) είναι μια χρόνια, σπάνια μυελοϋπερπλαστική νεοπλασία του αίματος, στην οποία ο μυελός των οστών παράγει υπερβολικό αριθμό ερυθρών αιμοσφαιρίων (ερυθροκυττάρωση) — και συχνά, σε μικρότερο βαθμό, λευκών αιμοσφαιρίων και αιμοπεταλίων.

Η υπερπαραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων ανεβάζει τον αιματοκρίτη, αυξάνοντας το ιξώδες του αίματος. Το αποτέλεσμα: σημαντικά αυξημένος κίνδυνος απειλητικών για τη ζωή θρομβωτικών επεισοδίων, όπως εγκεφαλικό, βαθιά φλεβική θρόμβωση και πνευμονική εμβολή. Παράλληλα, η νόσος συνοδεύεται από «αόρατα» αλλά εξουθενωτικά συμπτώματα: έντονη κόπωση, κνησμό, δυσκολία συγκέντρωσης και νυχτερινή εφίδρωση.

Περίπου το 78% των ασθενών δεν επιτυγχάνουν επαρκή έλεγχο του αιματοκρίτη με τις σημερινές τυπικές θεραπείες, ενώ οι ασθενείς με μη ελεγχόμενο αιματοκρίτη έχουν τετραπλάσιο κίνδυνο καρδιαγγειακού θανάτου ή σοβαρού καρδιαγγειακού επεισοδίου.

Πώς διαγιγνώσκεται;

Η διάγνωση βασίζεται σε εργαστηριακά και μοριακά κριτήρια:

• Αυξημένος αιματοκρίτης / αιμοσφαιρίνη και αυξημένη μάζα ερυθρών αιμοσφαιρίων, μετά τον αποκλεισμό δευτεροπαθών αιτιών (π.χ. κάπνισμα, υποξία, φάρμακα).
• Μοριακός έλεγχος για τη μετάλλαξη JAK2 (V617F ή exon 12): πάνω από 95% των ασθενών φέρουν τη μετάλλαξη JAK2, κάτι που βοηθά να ξεχωρίσει η PV από δευτεροπαθή αίτια ερυθροκυττάρωσης.
• Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, βιοψία μυελού των οστών και μέτρηση ερυθροποιητίνης (συνήθως χαμηλή στην PV).

Πώς αντιμετωπίζεται μέχρι σήμερα;

Η κεντρική στρατηγική είναι η διατήρηση του αιματοκρίτη σταθερά κάτω από 45%, κάτι που αποδεδειγμένα μειώνει τα θρομβωτικά επεισόδια:

• Θεραπευτική αφαίμαξη (phlebotomy): η πιο συνηθισμένη παρέμβαση — τακτική αφαίμαξη για μείωση της μάζας των ερυθρών. Αποτελεσματική, αλλά επιβαρύνει σημαντικά την καθημερινότητα και δεν επαρκεί για όλους.
• Κυτταρομειωτικά φάρμακα (π.χ. υδροξυουρία) για ασθενείς υψηλότερου κινδύνου.
• Στοχευμένες θεραπείες όπως οι JAK2 αναστολείς (ruxolitinib, momelotinib, pacritinib) σε ασθενείς με αντίσταση/δυσανεξία στην υδροξυουρία, και η μακράς δράσης ιντερφερόνη ropeginterferon alfa-2b (Besremi).
• Χαμηλής δόσης ασπιρίνη για θρομβoπροφύλαξη.

Παρά τις επιλογές αυτές, ο έλεγχος του αιματοκρίτη παραμένει το μεγάλο ανεκπλήρωτο κενό — με τις επαναλαμβανόμενες αφαιμάξεις να αποτελούν πρόκληση για την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής των ασθενών.

Η σημασία της έγκρισης του rusfertide

Στις 28 Αυγούστου, ο FDA ενέκρινε το rusfertide (Mimrylo) για τη θεραπεία της ερυθροκυττάρωσης σε ενήλικες με PV — το πρώτο φάρμακο της κατηγορίας του (first-in-class).

Πρόκειται για μιμητή εψιδίνης: η εψιδίνη είναι η φυσική ορμόνη που ρυθμίζει τη διανομή του σιδήρου στον οργανισμό. Μιμούμενο τη δράση της, το rusfertide «κλειδώνει» τον σίδηρο ώστε να μην είναι διαθέσιμος για την υπερπαραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων — ελέγχοντας τον αιματοκρίτη από τη ρίζα του μηχανισμού, χωρίς την επιβάρυνση των συνεχών αφαιμάξεων.

Η έγκριση στηρίχτηκε στην παγκόσμια τυχαιοποιημένη μελέτη φάσης III VERIFY (NCT05210790) με 293 ασθενείς με PV, τα αποτελέσματα της οποίας παρουσιάστηκαν στο Plenary Session του ASCO 2025:

• Η μελέτη πέτυχε όλα τα κριτήρια αποτελεσματικότητας: το rusfertide σε συνδυασμό με την τυπική θεραπεία (Standard Of Care) έδωσε ανώτερα ποσοστά ανταπόκρισης έναντι εικονικού φαρμάκου (placebo) — 76,9% έναντι 32,9%.
• Έλεγχος αιματοκρίτη κάτω από το όριο-στόχο, δραστική μείωση της ανάγκης για αφαιμάξεις και βελτίωση της κόπωσης (μετρούμενη με την κλίμακα PROMIS Fatigue SF-8a).
• Ευνοϊκό προφίλ ασφαλείας σε 52 εβδομάδες θεραπείας — οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν αντιδράσεις στο σημείο έγχυσης και αναιμία.

Γιατί έχει σημασία για τους ασθενείς

Για δεκαετίες, ο πυλώνας της θεραπείας της PV ήταν μια πρακτική αιώνων: η αφαίμαξη. Το rusfertide φαίνεται να αλλάζει αυτή τη συνθήκη, καθώς πρόκειται για μια θεραπεία που μιμείται τη φυσιολογία του οργανισμού ώστε να ελέγξει τον αιματοκρίτη, μειώνοντας τον αριθμό των αφαιμάξεων και ανακουφίζοντας την κόπωση, με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα σε μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη. Για τους χιλιάδες ασθενείς που ζουν με μη ελεγχόμενο αιματοκρίτη, αυτό σημαίνει απτά καλύτερη ποιότητα ζωής και χαμηλότερο θρομβωτικό κίνδυνο.

Πηγή: ΕΚΠΑ