Η επαφή με τη φύση δεν αποτελεί απλώς έναν ευχάριστο τρόπο χαλάρωσης. Ένα συνεχώς αυξανόμενο σώμα επιστημονικών δεδομένων δείχνει ότι ο χρόνος που περνάμε σε φυσικά περιβάλλοντα μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη σωματική και ψυχική υγεία, μειώνοντας το στρες και τα συμπτώματα κατάθλιψης, ενισχύοντας το ανοσοποιητικό σύστημα, βελτιώνοντας τη γνωστική λειτουργία και τον ύπνο, ενώ παράλληλα φαίνεται να προστατεύει την καρδιά και τους πνεύμονες.

Η δρ Susan Abookire, επίκουρη καθηγήτρια Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και στο Brigham and Women's Hospital, αξιοποιεί αυτά τα ευρήματα στην πράξη, οργανώνοντας κάθε μήνα δίωρους περιπάτους «δασικής θεραπείας» για ειδικευόμενους και μέλη του ιατρικού προσωπικού, μια ομάδα που αντιμετωπίζει αυξημένο κίνδυνο επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout).

Οι συναντήσεις πραγματοποιούνται στο Arnold Arboretum της Βοστώνης και βασίζονται στην ιαπωνική πρακτική shinrin-yoku, γνωστή ως «forest bathing» ή «λουτρό δάσους».

Τι είναι το «λουτρό δάσους»

Στόχος της πρακτικής δεν είναι η άσκηση ή η πεζοπορία, αλλά η συνειδητή σύνδεση με το φυσικό περιβάλλον μέσω των αισθήσεων.

«Οι οδηγοί της δασικής θεραπείας σε βοηθούν να επιβραδύνεις πραγματικά και να αναπτύξεις βαθιά επίγνωση των αισθήσεών σου μέσα από τη φύση», εξηγεί η Abookire.

Για όσους θέλουν να δοκιμάσουν μόνοι τους, η ίδια προτείνει να παρατηρούν συνειδητά τα χρώματα, τα σχήματα, τους ήχους, τις κινήσεις και τις μυρωδιές γύρω τους. Εξίσου σημαντικό είναι να αποφεύγονται οι περισπασμοί.

«Αυτό σημαίνει να βγάλετε τα ακουστικά και να κλείσετε το κινητό σας», τονίζει.

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες μελέτες, ακόμη και 20 λεπτά συνειδητής επαφής με τη φύση, τρεις φορές την εβδομάδα, μπορούν να προσφέρουν σημαντικά οφέλη, ενώ, όπως λέει χαρακτηριστικά, «όσο περισσότερο, τόσο καλύτερα».

Γιατί τα δάση έχουν τόσο ισχυρή επίδραση;

Η πυκνότητα των δέντρων φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο.

Τα δέντρα απελευθερώνουν φυσικές πτητικές ουσίες, γνωστές ως φυτοκτόνα (phytoncides), τις οποίες εισπνέουμε όταν βρισκόμαστε σε δασικές περιοχές.

Μελέτες έχουν δείξει ότι οι ουσίες αυτές αυξάνουν τη δραστηριότητα των φυσικών κυττάρων-δολοφόνων (Natural Killer Cells), ενός βασικού μηχανισμού άμυνας του οργανισμού απέναντι σε ιούς και καρκινικά κύτταρα. Σε ιαπωνική έρευνα, η ενίσχυση της ανοσολογικής λειτουργίας διατηρήθηκε για περισσότερο από έναν μήνα μετά την έκθεση.

Παράλληλα, άλλες μελέτες συνδέουν την εισπνοή αυτών των φυσικών ελαίων με:

• χαμηλότερη αρτηριακή πίεση,
• μείωση του άγχους,
• βελτίωση της διάθεσης,
• καλύτερη λειτουργία του αναπνευστικού συστήματος.

Οι φυσικές ουσίες των φυτών στο μικροσκόπιο

Τα φυτά παράγουν επίσης αρωματικές ενώσεις που ονομάζονται τερπένια, οι οποίες βρίσκονται στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας.

Μεταξύ αυτών:

• το d-limonene, που υπάρχει στο δενδρολίβανο, στα εσπεριδοειδή και στα κωνοφόρα, έχει δείξει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες,
• η καρβακρόλη, που περιέχεται στη ρίγανη και το θυμάρι, μελετάται για πιθανή αντικαρκινική δράση,
• η βορνεόλη, που συναντάται στο τζίντζερ και σε ορισμένες ποικιλίες κάνναβης, διερευνάται για νευροπροστατευτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, καθώς και για πιθανή αξιοποίησή της στη νόσο Αλτσχάιμερ.

Η Abookire επισημαίνει ότι η έρευνα για την επίδραση της φύσης στην εξέλιξη του καρκίνου βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, ωστόσο υπάρχουν ήδη αρκετές μελέτες που δείχνουν ότι η επαφή με το φυσικό περιβάλλον βελτιώνει την ποιότητα ζωής των ογκολογικών ασθενών.

Ένα φυσικό «restart» για τον εγκέφαλο

Η επιστήμονας θεωρεί ότι δεν είναι τυχαίο πως πολλοί άνθρωποι επιλέγουν έναν περίπατο όταν χρειάζονται καθαρό μυαλό ή αναζητούν μια δημιουργική λύση.

«Εξελιχθήκαμε μέσα στα δέντρα», αναφέρει χαρακτηριστικά.

«Έχουμε περίπου έξι εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης παρατηρώντας όσα συμβαίνουν γύρω μας και μόλις μερικές εκατοντάδες χρόνια ζωής στις πόλεις – ένα απειροελάχιστο διάστημα στην ανθρώπινη εξέλιξη – και μόνο περίπου 20 χρόνια κολλημένοι στις οθόνες.»

Όπως εξηγεί, η φύση λειτουργεί σαν ένα «κουμπί επανεκκίνησης», βοηθώντας στην αποκατάσταση της συγκέντρωσης, της δημιουργικότητας και της μνήμης.

«Όταν εργάζεσαι όλη μέρα μπροστά σε μια οθόνη, απαντάς σε email και λύνεις συνεχώς προβλήματα, ο μετωπιαίος φλοιός του εγκεφάλου κουράζεται. Μπορεί να είσαι εξαντλημένος, παρότι δεν έχεις σηκωθεί από την καρέκλα σου. Αυτή η μορφή κόπωσης μπορεί να αποκατασταθεί όταν βγεις έξω, παρατηρήσεις το περιβάλλον και απλώς καθίσεις μυρίζοντας το γρασίδι.»

Λιγότερο στρες, καλύτερος ύπνος

Η επαφή με τη φύση ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο είναι υπεύθυνο για την κατάσταση «ηρεμίας και πέψης» (rest and digest), εξισορροπώντας τη δράση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος που ενεργοποιείται σε καταστάσεις στρες.

«Το ίδιο σύστημα ενεργοποιείται είτε σε κυνηγά μια τίγρη είτε... σε κυνηγά ένα email», σχολιάζει με χιούμορ η Abookire.

Το χρόνιο στρες αυξάνει την παραγωγή κορτιζόλης, γεγονός που συνδέεται με υψηλή αρτηριακή πίεση, άγχος, κατάθλιψη και αυξημένο κίνδυνο εξαρτήσεων.

Μελέτες δείχνουν ότι ακόμη και 20 λεπτά επαφής με τη φύση μπορούν να μειώσουν σημαντικά τα επίπεδα κορτιζόλης, ενώ οι περίπατοι στο δάσος έχουν συσχετιστεί με βελτίωση της ποιότητας και της διάρκειας του ύπνου μέσω αύξησης της σεροτονίνης.

Οφέλη για την καρδιά και το ανοσοποιητικό

Οι επιστημονικές έρευνες έχουν καταγράψει ακόμη:

• χαμηλότερη αρτηριακή πίεση,
• βελτίωση της μεταβλητότητας του καρδιακού ρυθμού,
• μείωση των σφύξεων,
• ενίσχυση της λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ευρήματα για τα βακτήρια του εδάφους, όπως το Mycobacterium vaccae, τα οποία σε πειραματικές μελέτες φάνηκε να αυξάνουν την ανθεκτικότητα στο στρες.

Παράλληλα, οι φυσικοί ήχοι, όπως το κελάηδισμα των πουλιών ή το νερό που κυλά, συμβάλλουν επίσης στην ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος.

Ακόμη και η θέα της φύσης μπορεί να ωφελήσει

Τα οφέλη δεν περιορίζονται μόνο στη φυσική παρουσία σε ένα δάσος.

Μελέτες έχουν δείξει ότι ασθενείς που νοσηλεύονταν σε δωμάτια με θέα στο φυσικό περιβάλλον ανάρρωναν ταχύτερα σε σύγκριση με όσους έβλεπαν έναν τοίχο από το παράθυρό τους.

Άλλη έρευνα διαπίστωσε ότι άνθρωποι που κοιτούσαν μια πράσινη στέγη παρουσίαζαν καλύτερη συγκέντρωση σε σχέση με όσους είχαν θέα αποκλειστικά σε τσιμεντένιες επιφάνειες.

Η Abookire επισημαίνει ότι ακόμη και τα γεωμετρικά μοτίβα της φύσης – τα λεγόμενα fractals, όπως οι φλέβες των φύλλων, οι νιφάδες χιονιού ή οι κρύσταλλοι – φαίνεται να ασκούν ευεργετική επίδραση στον εγκέφαλο.

«Αν σας έδειχνα την εικόνα ενός κύβου και σας ρωτούσα αν είναι φύση, θα απαντούσατε "όχι", γιατί η φύση δεν έχει αυτές τις αυστηρές γωνίες. Όταν όμως βλέπουμε ή ακούμε μοτίβα που υπάρχουν στη φύση, το σώμα μας φαίνεται να ανταποκρίνεται θετικά», καταλήγει.

Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την άποψη ότι η τακτική επαφή με τη φύση μπορεί να αποτελέσει ένα απλό αλλά πολύτιμο «εργαλείο» πρόληψης και υποστήριξης της σωματικής και ψυχικής υγείας.

Πηγή: The Harvard Gazette