Είναι 4 τα ξημερώματα, μόλις έχετε αποκοιμηθεί και ξαφνικά χτυπά το τηλέφωνο. Είναι από τη δουλειά. Πρέπει να σηκωθείτε και να πάτε.

Για πολλούς εργαζομένους που δουλεύουν σε καθεστώς ετοιμότητας, αυτή η κατάσταση αποτελεί μέρος της καθημερινότητας. Μπορεί να μην εργάζονται επίσημα εκείνη την ώρα, όμως πρέπει να είναι διαθέσιμοι σε περίπτωση που χρειαστεί να απαντήσουν σε ένα τηλεφώνημα ή email ή να αναλάβουν κάποια εργασία με ελάχιστη προειδοποίηση, ακόμη και κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Η έρευνα δείχνει ότι η επιβάρυνση δεν προκύπτει μόνο όταν τελικά έρθει η κλήση. Ακόμη και η γνώση ότι μπορεί να χτυπήσει το τηλέφωνο αρκεί για να διαταράξει τον ύπνο, καθώς η αβεβαιότητα και η αναμονή κρατούν τον εργαζόμενο σε κατάσταση εγρήγορσης.

Τι σημαίνει εργασία σε ετοιμότητα

Η εργασία που απαιτεί να είναι κανείς σε κατάσταση ετοιμότητας, αυτό που έχει επικρατήσει πια ως on call, σημαίνει ότι ο εργαζόμενος δεν μπορεί να αποσυνδεθεί πλήρως από την επαγγελματική του δραστηριότητα. Πρέπει να παραμένει προσβάσιμος και έτοιμος να εργαστεί εφόσον τον χρειαστεί ο εργοδότης.

Μπορεί να περιμένει στο σπίτι, στον χώρο εργασίας ή να έχει μαζί του κινητό τηλέφωνο ή άλλη συσκευή επικοινωνίας. Εάν κληθεί, μπορεί να χρειαστεί να δώσει οδηγίες, να εργαστεί εξ αποστάσεως ή να μεταβεί στον χώρο εργασίας.

Η πρακτική είναι συνηθισμένη σε επαγγέλματα όπως η υγεία, οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, το λιανεμπόριο και η εστίαση, ενώ εμφανίζεται και σε ορισμένες μορφές εργασίας μέσω ψηφιακών πλατφορμών.

Ένας γιατρός, για παράδειγμα, μπορεί να περιμένει τηλεφώνημα από το νοσοκομείο, ενώ ένας εργαζόμενος στον τομέα της πληροφορικής μπορεί να χρειαστεί να αποκαταστήσει εξ αποστάσεως ένα πρόβλημα σε ένα σύστημα. Σε άλλες περιπτώσεις, ένας εργαζόμενος σε κατάστημα μπορεί να κληθεί να καλύψει ξαφνικά τη βάρδια ενός συναδέλφου.

Σε κάθε περίπτωση, το κοινό στοιχείο είναι η ανάγκη για άμεση μετάβαση από την προσωπική ζωή στην εργασία.

Ο ύπνος επηρεάζεται ακόμη και χωρίς τηλεφώνημα

Όταν μια κλήση πραγματοποιείται ενώ ο εργαζόμενος κοιμάται, η διακοπή του ύπνου είναι προφανής. Η κατάσταση γίνεται ακόμη δυσκολότερη όταν υπάρχουν πολλές κλήσεις μέσα στη νύχτα, όταν η εργασία διαρκεί αρκετή ώρα ή όταν το αντικείμενο της εργασίας είναι ιδιαίτερα απαιτητικό ή αγχωτικό.

Οι νυχτερινές κλήσεις μειώνουν τον συνολικό χρόνο που μπορεί να διαθέσει ένας εργαζόμενος για ύπνο. Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο όταν δεν υπάρχει δυνατότητα να αναπληρώσει τον χαμένο ύπνο το επόμενο πρωί, λόγω εργασίας ή άλλων υποχρεώσεων.

Ωστόσο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η αναμονή για μια πιθανή κλήση μπορεί από μόνη της να επηρεάσει την ποιότητα του ύπνου.

Η αβεβαιότητα φαίνεται να αποτελεί βασικό παράγοντα. Όταν ο εργαζόμενος δεν γνωρίζει αν θα κληθεί ή ανησυχεί μήπως δεν ακούσει το τηλέφωνο, μπορεί να παραμένει σε κατάσταση αυξημένης εγρήγορσης, δυσκολευόμενος να χαλαρώσει πλήρως.

Το φαινόμενο αυτό δεν περιορίζεται στους εργαζομένους σε ετοιμότητα. Μπορεί να συνδέεται και με το λεγόμενο «Sunday scaries», δηλαδή το άγχος ή η δυσφορία που αισθάνονται ορισμένοι άνθρωποι πριν ξεκινήσει η εργάσιμη εβδομάδα και που μπορεί επίσης να επηρεάσει τον ύπνο.

Γιατί ο καλός ύπνος είναι τόσο σημαντικός

Η έλλειψη ύπνου δεν σημαίνει απλώς ότι κάποιος αισθάνεται κουρασμένος την επόμενη ημέρα. Ο ανεπαρκής ή διαταραγμένος ύπνος μπορεί να επηρεάσει σημαντικές λειτουργίες του εγκεφάλου και του οργανισμού.

Κατά τη διάρκεια του ύπνου, ο εγκέφαλος συμβάλλει στην εδραίωση των αναμνήσεων, στη ρύθμιση των συναισθημάτων και στην αποκατάσταση της προσοχής. Παράλληλα, ο οργανισμός πραγματοποιεί διαδικασίες αποκατάστασης των ιστών και υποστηρίζει το ανοσοποιητικό, το ορμονικό και το καρδιαγγειακό σύστημα.

Όταν ο ύπνος διακόπτεται συστηματικά ή μειώνεται, μπορεί να επηρεαστούν η συγκέντρωση, ο χρόνος αντίδρασης, η διάθεση και η ικανότητα λήψης αποφάσεων. Για έναν εργαζόμενο που πρέπει να είναι έτοιμος να ανταποκριθεί άμεσα σε μια απαιτητική κατάσταση, οι επιπτώσεις αυτές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Σε βάθος χρόνου, ο ανεπαρκής ύπνος έχει επίσης συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο ατυχημάτων, προβλημάτων ψυχικής υγείας, αύξησης του σωματικού βάρους, διαβήτη και καρδιαγγειακών παθήσεων.

Τι μπορούν να κάνουν οι εργαζόμενοι

Η προστασία του ύπνου είναι ιδιαίτερα σημαντική για όσους εργάζονται σε καθεστώς ετοιμότητας.

Μια πρακτική που αναφέρουν εργαζόμενοι σε τέτοιες θέσεις είναι να πηγαίνουν για ύπνο νωρίτερα τις ημέρες που βρίσκονται σε ετοιμότητα. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να εξασφαλίσουν περισσότερο χρόνο ύπνου, ακόμη και αν τελικά κληθούν κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Σημαντικό είναι επίσης το περιβάλλον του υπνοδωματίου. Ένα δωμάτιο δροσερό, σκοτεινό και ήσυχο μπορεί να διευκολύνει τον ύπνο, ενώ καλό είναι να αποφεύγονται τα μεγάλα γεύματα λίγο πριν από την κατάκλιση.

Ο περιορισμός της καφεΐνης, της νικοτίνης και του αλκοόλ μπορεί επίσης να βοηθήσει στην καλύτερη ποιότητα του ύπνου.

Ωστόσο, η ευθύνη δεν μπορεί να μετακυλίεται αποκλειστικά στον εργαζόμενο.

Η ευθύνη των εργοδοτών

Οι εργαζόμενοι μπορούν να κάνουν αρκετά για να προστατεύσουν τον ύπνο τους, όμως σημαντικό μέρος της λύσης βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οι οργανισμοί σχεδιάζουν τα προγράμματα ετοιμότητας.

Ιδανικά, μετά από μια ιδιαίτερα απαιτητική νύχτα κατά την οποία ένας εργαζόμενος δέχθηκε πολλές κλήσεις ή χρειάστηκε να εργαστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, θα πρέπει να υπάρχει επαρκής χρόνος για ξεκούραση πριν επιστρέψει στην κανονική εργασία.

Εξίσου σημαντικός είναι ο σχεδιασμός βαρδιών που προσφέρει στους εργαζομένους αρκετό χρόνο εκτός ετοιμότητας, ώστε να μπορούν να ξεκουράζονται και να ανακάμπτουν.

Η έρευνα γύρω από την εργασία σε ετοιμότητα συνεχίζεται, με τους ερευνητές να εξετάζουν πλέον πόση εργασία αυτού του τύπου μπορεί να θεωρηθεί υπερβολική και ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος σχεδιασμού των βαρδιών. Στόχος είναι να υπάρξουν σαφέστερες οδηγίες σχετικά με τον αριθμό των κλήσεων και των νυχτερινών βαρδιών ετοιμότητας που είναι ασφαλές να αναλαμβάνει ένας εργαζόμενος.

Πηγή: The Conversation