Η περίοδος των διακοπών συνοδεύεται απόμια ειδυλλιακή εικόνα ξεκούρασης, που φέρνει στο νου εικόνες από ζεστά ροφήματα και ατελείωτες στιγμές με τους αγαπημένους. Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να χαλαρώσουν αυτή την εποχή του χρόνου. Γιατί οι διακοπές του Δεκεμβρίου υπόσχονται ξεκούραση, αλλά ποτέ δεν φαίνεται να την προσφέρουν; Και είναι δυνατή μια πιο αναζωογονητική ξεκούραση κατά τη διάρκεια αυτής της πολυάσχολης περιόδου;

Ο ύπνος είναι συχνά το πρώτο πράγμα που πολλοί άνθρωποι συνδέουν με την ξεκούραση, αλλά οι άνθρωποι χρειάζονται επίσης αναζωογονητικό χρόνο χαλάρωσης όταν είναι ξύπνιοι. Αυτές οι περίοδοι ενεργητικής ξεκούρασης περιλαμβάνουν σωματικές, κοινωνικές και δημιουργικές εμπειρίες που μπορούν να συμβούν καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας – όχι μόνο όταν χαζεύουμε στον καναπέ.

Το στρες των διακοπών

Η περίοδος των χειμερινών διακοπών μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ευεξία. Το οικονομικό στρες αυξάνεται και οι καθημερινές ρουτίνες διαταράσσονται. Προσθέστε το στρες των ταξιδιών, συν μια δόση (έως δύο) των προκλήσεων των οικογενειακών μαζώξεων, και δεν είναι έκπληξη ότι η συναισθηματική ευεξία μειώνεται κατά τη διάρκεια της περιόδου των διακοπών.

Οι ποιοτικές περίοδοι ανάπαυσης και αναψυχής μπορούν να αμβλύνουν αυτούς τους παράγοντες στρες, προωθώντας την ανάκαμψη και την ευεξία. Μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη μείωση της ψυχολογικής πίεσης και στην παράταση των θετικών συναισθημάτων καθώς οι άνθρωποι επιστρέφουν στη δουλειά, αναφέρει η Stacy Shaw, βοηθός Καθηγήτρια Κοινωνικών Επιστημών στο Worcester Polytechnic Institute, σε σχετικό της άρθρο στο The Conversation.

Η αποτελεσματική ανάπαυση μπορεί να πάρει πολλές μορφές, από μια βόλτα στην ύπαιθρο μέχρι την κοινωνικοποίηση, την ακρόαση μουσικής ή την ενασχόληση με δημιουργικά χόμπι. Αυτές οι δραστηριότητες μπορεί να φαίνονται ως περισπασμοί, αλλά εξυπηρετούν σημαντικές λειτουργίες της ψυχικής υγείας.

Για παράδειγμα, έρευνες έχουν δείξει ότι το περπάτημα στη φύση έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της ενεργοποίησης της περιοχής του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη θλίψη και τις επαναλαμβανόμενες σκέψεις. Το περπάτημα στη φύση σχετίζεται επίσης με μείωση του άγχους και του στρες.

Άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι δραστηριότητες όπως το πιάνο ή η καλλιγραφία μειώνουν σημαντικά το κορτιζόλη, μια ορμόνη του στρες. Στην πραγματικότητα, μερικές από τις πιο ελπιδοφόρες παρεμβάσεις για την κατάθλιψη περιλαμβάνουν τη συμμετοχή σε ευχάριστες δραστηριότητες αναψυχής.

Δεν είναι όλες οι ώρες αναψυχής αναζωογονητικές

Γιατί λοιπόν είναι τόσο δύσκολο να ξεκουραστεί κανείς κατά τη διάρκεια των διακοπών;

Ένα από τα πιο αξιόπιστα ευρήματα ψυχολόγων και ερευνητών που μελετούν την αναψυχή είναι ότι η αποτελεσματικότητα των περιόδων ανάπαυσης εξαρτάται από το πόσο ικανοποιητικές είναι για το άτομο. Αυτό μπορεί να ακούγεται προφανές, αλλά οι άνθρωποι συχνά περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους κάνοντας πράγματα που δεν τους ικανοποιούν.

Για παράδειγμα, μια μελέτη του 2002 σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι περνούσαν τον χρόνο τους διαπίστωσε ότι η πιο δημοφιλής μορφή αναψυχής ήταν το να βλέπουν τηλεόραση. Ωστόσο, οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν επίσης τον χρόνο που περνούσαν μπροστά στην τηλεόραση ως τη λιγότερο ευχάριστη δραστηριότητα. Όσοι έβλεπαν τηλεόραση για περισσότερες από τέσσερις ώρες την ημέρα την αξιολόγησαν ως ακόμη λιγότερο ευχάριστη από όσους έβλεπαν λιγότερο από δύο ώρες την ημέρα.

Προγραμματίζοντας την καλή ανάπαυση

Για να αντιμετωπίσετε την παγίδα των κακών κύκλων ανάπαυσης, η επιστήμη προτείνει να προγραμματίζετε ενεργητική ανάπαυση και ευχάριστες δραστηριότητες και να υλοποιείτε αυτά τα σχέδια, επισημαίνει η Shaw. Ένα μεγάλο μέρος της έρευνας δείχνει ότι ο σχεδιασμός, ο προγραμματισμός και η συμμετοχή σε ευχάριστες δραστηριότητες είναι αποτελεσματικά για τη μείωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης και του άγχους.

Για την περίοδο των διακοπών, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι μετά από ένα απόγευμα ψώνια θα ακολουθήσει μια περίοδος "ανάρρωσης" διαβάζοντας ένα βιβλίο σε ένα ήσυχο μέρος ή μια βόλτα μετά το άνοιγμα των δώρων, αντί να περάσετε αμέσως στη φάση της τακτοποίησης. Όσο περίεργο και αν ακούγεται, ακολουθώντας κανείς ένα πρόγραμμα και όχι απαραίτητα τη διάθεση του Ακολουθώντας ένα πρόγραμμα και όχι τη διάθεσή σας, μπορείτε να σπάσετε τους κύκλους κακής ανάπαυσης και αδράνειας και να επιτύχετε μεγαλύτερη ευεξία.

Παλεύοντας με την ενοχή

Ακόμα και με τέλεια σχεδιασμένες και εκτελεσμένες περιόδους ανάπαυσης, η ενοχή μπορεί να εμφανιστεί. Η ενοχή για τον ελεύθερο χρόνο είναι ένα ψυχολογικό κατασκεύασμα που περιλαμβάνει συναισθήματα δυσφορίας για το γεγονός ότι αφιερώνουμε χρόνο σε δραστηριότητες που είναι χαλαρωτικές και όχι παραγωγικές. Μπορεί να μειώσει την απόλαυση του ελεύθερου χρόνου, υπονομεύοντας έναν από τους μηχανισμούς που συνδέουν την ανάπαυση με την ευεξία.

Κατά τη διάρκεια των διακοπών, αυτό το πρόβλημα μπορεί να γίνει ακόμη πιο έντονο, υπογραμμίζει η Shaw. Η περίοδος αυτή φέρνει αλλαγές στις καθημερινές ρουτίνες, στα επίπεδα φωτός της ημέρας και στη θερμοκρασία, καθώς και στη διατροφή. Όλες αυτές οι αλλαγές μπορούν να εξαντλήσουν τα επίπεδα ενέργειας των ανθρώπων. Οι υψηλές προσδοκίες κατά τη διάρκεια των διακοπών μπορεί να κάνουν την ενοχή ακόμη μεγαλύτερη απειλή για την ανάπαυση.

Αν η απάντηση στους κύκλους ανάπαυσης κακής ποιότητας είναι προγραμματισμένες περίοδοι ενεργητικής ανάπαυσης, τότε ποια είναι η λύση για τα συναισθήματα ενοχής;

Χαμηλότερες προσδοκίες

"Η έρευνα σχετικά με την ενοχή για τον ελεύθερο χρόνο βρίσκεται σε αρχικό στάδιο, αλλά οι δικές μου δυσκολίες μου έδειξαν μερικούς τρόπους για να αντισταθώ στην πίεση να είμαι παραγωγική κάθε ελεύθερη στιγμή", γράφει η Shaw, που δίνει μερικές συμβουλές για να καταπολεμήσουμε την εσφαλμένη πεποίθηση ότι η ανάπαυση είναι απλώς κρυφή τεμπελιά, κατά τη διάρκεια των διακοπών και όχι μόνο.

"Πρώτον, προσπαθώ να πείσω τον εαυτό μου και τα μέλη της οικογένειάς μου να μειώσουμε τις προσδοκίες μας για τις εποχιακές δραστηριότητές μας. Δεν χρειάζεται κάθε μπισκότο που ψήνουμε να είναι ξεχωριστά γλασαρισμένο και διακοσμημένο, και δεν χρειάζεται κάθε δώρο να είναι τυλιγμένο με ένα τέλειο φιόγκο. Συμφωνώντας να μειώσουμε τις προσδοκίες μας, εξαλείφουμε την περιττή δουλειά και την ενοχή που νιώθουμε ότι υπάρχουν περισσότερα πράγματα να κάνουμε.

Δεύτερον, έχω διαπιστώσει ότι οι χαλαρωτικές δραστηριότητες που προσφέρουν μια έντονη αίσθηση εμβάθυνσης – όπως τα βιντεοπαιχνίδια, οι βόλτες και το παιχνίδι με τα μικρά μου ανίψια – είναι πολύ πιο αναζωογονητικές από το να κοιτάζω το κινητό μου ή να βλέπω τηλεόραση στον καναπέ. Αυτές οι διασκεδάσεις απαιτούν την πλήρη προσοχή μου και με αποτρέπουν από το να σκέφτομαι πράγματα όπως το γεμάτο inbox του email μου ή τις ατελείωτες δουλειές του σπιτιού.

Τέλος, όταν νιώθω ενοχή για τον ελεύθερο χρόνο μου, αποδέχομαι αυτό το συναίσθημα και προσπαθώ να προχωρήσω. Σε καταστάσεις υψηλού στρες, το να αποδέχεσαι τα αρνητικά συναισθήματα αντί να τα αποφεύγεις μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα της κατάθλιψης.", καταλήγει η ειδικός.