Για πολλούς ανθρώπους, η περίοδος πριν τα Χριστούγεννα είναι γεμάτη ενθουσιασμό και προσδοκία. Και όταν αυτή παρέρχεται, κάποιοι πέφτουν πολύ ψυχολογικά, ειδικά τις πρώτες μέρες του νέου έτους. Η κατανόηση του γιατί συμβαίνει αυτό μπορεί να βοηθήσει να γίνει πιο εύκολη η διαχείριση αυτής της συναισθηματικής πτώσης και οι ειδικοί έχουν ασχοληθεί με το θέμα.
Μεταξύ αυτών, η , συνεργαζόμενη καθηγήτρια στο Κέντρο Θετικών Επιστημών Υγείας στο Πανεπιστήμιο RCSI,η οποία σε σχετικό της άρθρο στο The Conversation, εξηγεί ότι η μελαγχολία μετά τα Χριστούγεννα συνδέεται στενά με το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου.
"Οι νευροδιαβιβαστές είναι χημικοί αγγελιοφόροι που επιτρέπουν στα εγκεφαλικά κύτταρα να επικοινωνούν μεταξύ τους και παίζουν βασικό ρόλο στον τρόπο που αισθανόμαστε, σκεφτόμαστε και συμπεριφερόμαστε. Ένας από τους πιο σημαντικούς είναι η ντοπαμίνη, η οποία βοηθά στη ρύθμιση της κινητοποίησης, της ευχαρίστησης και της ανταμοιβής, και συχνά αποτελεί στόχο των αντικαταθλιπτικών.
Κατά τη διάρκεια της εορταστικής περιόδου, τα επίπεδα ντοπαμίνης τείνουν να αυξάνονται. Η προσμονή των εορτασμών, ο χρόνος που περνάμε με τους άλλους, το πλούσιο φαγητό και τα εορταστικά έθιμα διεγείρουν αυτό το σύστημα ευεξίας. Σε σύγκριση με την καθημερινότητα, ο εγκέφαλος βιώνει μια ισχυρή ώθηση. Ακόμη και η σκέψη για τα Χριστούγεννα πριν φτάσουν μπορεί να ενεργοποιήσει αυτές τις διαδρομές, δημιουργώντας μια έξαρση αισθητηριακής διέγερσης.", εξηγεί.
Μόλις τελειώσουν τα Χριστούγεννα, τα επίπεδα ντοπαμίνης επιστρέφουν στα συνήθη επίπεδα. Αυτή η έντονη αντίθεση μεταξύ της αυξημένης διέγερσης και της καθημερινής ρουτίνας μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονταιχωρίς κίνητρα ή μελαγχολικοί. Αυτή είναι η γνωστή μεθεόρτια κατάθλιψη.
Μια άλλη ορμόνη που εμπλέκεται είναι η ωκυτοκίνη, που συχνά αναφέρεται ως «ορμόνη της αγάπης». Αυτή υποστηρίζει τους κοινωνικούς δεσμούς και τις συναισθηματικές σχέσεις. Αυξάνεται όταν βιώνουμε οικειότητα, όπως όταν ένας γονιός αγκαλιάζει το παιδί του, βοηθώντας στην ενίσχυση των συναισθημάτων εμπιστοσύνης και προσκόλλησης.
"Τα Χριστούγεννα συχνά συνεπάγονται περισσότερο χρόνο με την οικογένεια και τους αγαπημένους, κάτι που μπορεί να αυξήσει την έκκριση ωκυτοκίνης.
Μετά τις διακοπές, ωστόσο, η ένταση αυτής της σύνδεσης συχνά μειώνεται. Όταν τα οικογενειακά τραπεζώματα , οι επισκέψεις και ο ποιοτικός χρόνος μειώνονται ξαφνικά, τα επίπεδα ωκυτοκίνης μπορεί επίσης να μειωθούν. Αυτή η αλλαγή μπορεί να συμβάλει σε συναισθήματα μοναξιάς, συναισθηματικής κενότητας ή κακής διάθεσης.", επισημαίνει η Burke.
Από ψυχολογική άποψη, οι θετικές εμπειρίες κατά τη διάρκεια της εορταστικής περιόδου συνδέονται συχνά με πιο έντονες κοινωνικές σχέσεις, εκρήξεις θετικών συναισθημάτων και μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή. Η ανταλλαγή δώρων μπορεί επίσης να δημιουργήσει μια έκρηξη θετικών συναισθημάτων και ακόμη και να βελτιώσει τη γνωστική λειτουργία, αλλά μόνο όταν όλα πάνε καλά.
Η επιλογή δώρων για τα άτομα που μας ενδιαφέρουν συνοδεύεται συχνά από υψηλές προσδοκίες. Όταν ένα δώρο δεν γίνεται δεκτό ή είναι απογοητευτικό, νευροεπιστημονικά στοιχεία δείχνουν ότι αυτοί που τα προσφέρουν μπορεί να βιώσουν συναισθηματικό πόνο παρόμοιο με την κοινωνική απόρριψη. Γι' αυτό είναι σημαντικές οι εκφράσεις ευγνωμοσύνης. Ακόμα και όταν ένα δώρο δεν είναι το κατάλληλο, η εκτίμηση βοηθά στην προστασία της συναισθηματικής ευεξίας του δωροδότη.
Όταν η επιστροφή στην κανονικότητα ανακουφίζει!
Τα Χριστούγεννα διαταράσσουν επίσης τις καθημερινές ρουτίνες. Είναι συνηθισμένο να κοιμόμαστε αργά, να τρώμε υπερβολικά και να αυξάνεται η κατανάλωση αλκοόλ. Όλα αυτά επηρεάζουν την ποιότητα του ύπνου, η οποία συνδέεται στενά με τη διάθεση και τη ρύθμιση των συναισθημάτων. Όταν ο ύπνος διαταράσσεται, οι άνθρωποι είναι πιο ευάλωτοι στη κακή διάθεση, γεγονός που κάνει την περίοδο μετά τα Χριστούγεννα να φαίνεται ακόμα πιο δύσκολη.
"Ξεκινήστε παρατηρώντας πώς σας επηρεάζει το περιβάλλον σας. Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η προστασία της ψυχικής υγείας ξεκινά με την αναγνώριση των καταστάσεων και των αλληλεπιδράσεων που σας εξαντλούν ή σας προκαλούν άγχος. Αν αυτό συμβαίνει κατά τη διάρκεια οικογενειακών συγκεντρώσεων, μπορεί να σας βοηθήσει να πάρετε αποστάσεις, να αποσυρθείτε από τεταμένες συζητήσεις ή να κάνετε σύντομα διαλείμματα για να μειώσετε την συναισθηματική ένταση.
Αν περνάτε τα Χριστούγεννα μόνος και το εορταστικό περιβάλλον εντείνει τα συναισθήματα θλίψης, επιλέξτε δραστηριότητες και μέρη που σας ανακουφίζουν πραγματικά και μειώστε τα περιττά ερεθίσματα που επιδεινώνουν τη διάθεσή σας. Το να θέτετε όρια, να κάνετε διαλείμματα και να αποσυρθείτε από συναισθηματικά εξαντλητικές αλληλεπιδράσεις είναι έγκυρες μορφές αυτοφροντίδας.", προτείνει η ειδικός.
Η επαναφορά της συνήθους ρουτίνας σας το συντομότερο δυνατό μπορεί επίσης να βοηθήσει. Η επιστροφή σε κανονικές ώρες ύπνου και αφύπνισης υποστηρίζει τον κιρκαδικό σας ρυθμό και βοηθά το σώμα σας να ανακτήσει την αίσθηση της κανονικότητας. Η έκθεση στο φως της ημέρας αμέσως μετά το ξύπνημα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, καθώς το φυσικό φως σηματοδοτεί στον εγκέφαλο ότι η μέρα έχει ξεκινήσει. Ένας σύντομος περίπατος γύρω στο μεσημέρι, όταν τα επίπεδα φωτός είναι στο αποκορύφωμά τους, μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω την ενέργεια και τη διάθεσή σας.
Η "μετά τα Χριστούγεννα μετάβαση"
Τέλος, δημιουργήστε ένα σχέδιο για «μετά τα Χριστούγεννα». Ο προγραμματισμός μικρών δραστηριοτήτων, κοινωνικών επαφών ή στόχων σας δίνει κάτι να προσβλέπετε και απαλύνει την συναισθηματική αντίθεση μεταξύ της εορταστικής περιόδου και της καθημερινής ζωής. Η αναζήτηση μικρών στιγμών απόλαυσης κάθε μέρα μπορεί επίσης να βοηθήσει στην αποκατάσταση της ισορροπίας.
"Αν αισθάνεστε κατάθλιψη μετά τα Χριστούγεννα, δεν πρόκειται για προσωπική αποτυχία. Είναι ο εγκέφαλός σας και το σώμα σας που ανταποκρίνονται στην συναισθηματική, κοινωνική και αισθητηριακή ένταση της περιόδου. Κατανοώντας τι συμβαίνει, μπορείτε να μετριάσετε την μετά-χριστουγεννιάτικη κατάθλιψη και να ενισχύσετε την ευεξία σας. Τα Χριστούγεννα τελειώνουν, αλλά οι συναισθηματικές τους αντηχήσεις δεν χρειάζεται να κυριαρχήσουν στις εβδομάδες που ακολουθούν.", καταλήγει η Burke.
