Προς την κατεύθυνση αυτή το ECDC έδωσε στη δημοσιότητα μια σειρά προτεινόμενων επιχειρησιακών εργαλείων που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι αρχές δημόσιας υγείας για να βελτιώσουν την αποδοχή και την πρόσληψη των εμβολίων από τον πληθυσμό.

Ο δεκαπλασιασμός των δηλωθέντων κρουσμάτων ιλαράς και η ανίχνευση του ιού της πολιομυελίτιδας που προέρχεται από εμβόλιο σε τέσσερις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΕ/ΕΟΧ) το 2024 αποτελούν δύο σαφή μηνύματα για την ανάγκη επίτευξης και διατήρησης υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης για την προστασία των ευρωπαϊκών πληθυσμών.

Αποτελεσματικό εργαλείο

Τα εμβόλια έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές παγκοσμίως. Ο εμβολιασμός παραμένει ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία στη δημόσια υγεία, προλαμβάνοντας ασθένειες όπως η ιλαρά, η πολιομυελίτιδα, η διφθερίτιδα και ο κοκκύτης. Παρ' όλα αυτά, περισσότεροι από 35 000 άνθρωποι διαγνώστηκαν με ιλαρά στην ΕΕ/ΕΟΧ το 2024 και 23 άνθρωποι - 14 από αυτούς παιδιά κάτω των πέντε ετών - πέθαναν μετά τη μόλυνσή τους από ιλαρά.

«Χάρη στον εμβολιασμό εξαλείψαμε την ευλογιά και ελέγξαμε σοβαρές ασθένειες, όπως η πολιομυελίτιδα, η διφθερίτιδα και ο τέτανος. Η πρόκληση για τον εμβολιασμό σήμερα είναι πώς να διαφυλάξουμε αυτά τα κέρδη. Απαιτούνται επιταχυνόμενες προσπάθειες για τη διατήρηση της υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης. Κάθε δόση εμβολίου μετράει και ο χρόνος έχει σημασία για τη βέλτιστη προστασία», λέει η Pamela Rendi-Wagner, διευθύντρια του ECDC.

Το ECDC έδωσε στη δημοσιότητα νέα στοιχεία σχετικά με τη σχεδόν δεκαπλάσια αύξηση των λοιμώξεων από ιλαρά που θα καταγραφεί στην ΕΕ/ΕΟΧ το 2024. Τα δεδομένα καταδεικνύουν τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της μειωμένης αφομοίωσης του εμβολιασμού και των κενών ανοσίας: μεταξύ των ατόμων με γνωστή κατάσταση εμβολιασμού που νόσησαν από ιλαρά το 2024, οκτώ στους δέκα δεν είχαν εμβολιαστεί.

Η ιλαρά μπορεί να προσβάλει οποιονδήποτε είναι απροστάτευτος - όχι μόνο τα παιδιά, αλλά και τους εφήβους και τους ενήλικες. Περισσότερο από το ένα τέταρτο (26%) των ατόμων που διαγνώστηκαν με ιλαρά το 2024 ήταν άνω των 14 ετών.

Για την πρόληψη των κρουσμάτων ιλαράς και την προστασία των ευάλωτων πληθυσμών, τουλάχιστον το 95% του πληθυσμού που μπορεί να εμβολιαστεί θα πρέπει να λάβει δύο δόσεις του εμβολίου ιλαράς, παρωτίτιδας και ερυθράς (MMR). Ωστόσο, τα επίπεδα εμβολιασμού στην ΕΕ/ΕΟΧ εξακολουθούν να υπολείπονται αυτού του στόχου, με πρόσφατες εκτιμήσεις να δείχνουν ότι μόνο τέσσερις χώρες (Ουγγαρία, Μάλτα, Πορτογαλία και Σλοβακία) αναφέρουν τέτοια κάλυψη και για τις δύο δόσεις.

Η Ευρώπη πρέπει να καλύψει τα κενά

Το ECDC εκτιμά ότι περίπου 600.000 παιδιά ηλικίας 12-23 μηνών ενδέχεται να έχουν χάσει τον πλήρη πρωτογενή εμβολιασμό κατά της πολιομυελίτιδας μεταξύ 2022 και 2023. Μεταξύ Σεπτεμβρίου και Δεκεμβρίου 2024, σε δείγματα λυμάτων στη Φινλανδία, τη Γερμανία, την Πολωνία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο ανιχνεύθηκε η κυκλοφορία του ιού της πολιομυελίτιδας τύπου 2. Μέχρι σήμερα, δεν έχουν αναφερθεί κρούσματα πολιομυελίτιδας στον άνθρωπο και η ΕΕ/ΕΟΧ εξακολουθεί να είναι απαλλαγμένη από πολιομυελίτιδα - αλλά, για να διατηρηθεί έτσι, πρέπει να αντιμετωπιστούν τα υπάρχοντα κενά εμβολιασμού με στοχευμένες εκστρατείες προληπτικού εμβολιασμού και βελτιωμένη επιτήρηση .

Τα στοιχεία είναι σαφή: η ανεπαρκής εμβολιαστική κάλυψη αφήνει πάρα πολλούς ανθρώπους ευάλωτους, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών που είναι πολύ μικρά για να εμβολιαστούν και των ατόμων που δεν μπορούν να λάβουν εμβόλια για ιατρικούς λόγους. Η προστασία αυτών των ομάδων εξαρτάται από την υψηλή συμμετοχή στον εμβολιασμό του γενικού πληθυσμού που είναι επιλέξιμος για εμβολιασμό.

Τα επιτυχή προγράμματα εμβολιασμού βασίζονται στην κατανόηση και την ανταπόκριση στις πεποιθήσεις, τις ανησυχίες και τις προσδοκίες των ανθρώπων. Η κατανόηση των κοινωνικών και συμπεριφορικών φραγμών και διευκολύνσεων στον εμβολιασμό είναι απαραίτητη για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών στρατηγικών και παρεμβάσεων για την αύξηση της αποδοχής και της πρόσληψης του εμβολιασμού.

Για να υποστηρίξει τις χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ να αναλάβουν τέτοια δράση, το ECDC δημοσίευσε την έκθεση «Εργαλεία και μέθοδοι για την προώθηση της αποδοχής και της υιοθέτησης του εμβολιασμού: μια προσέγγιση της κοινωνικής επιστήμης και της συμπεριφοράς». Η έκθεση συγκεντρώνει ένα σύνολο επιχειρησιακών εργαλείων σε εύχρηστες και προσαρμόσιμες μορφές που ταιριάζουν στα πραγματικά πλαίσια των αρχών δημόσιας υγείας και των προγραμμάτων εμβολιασμού, τα οποία μπορούν να βοηθήσουν στην προσαρμογή των προσπαθειών τους στις συγκεκριμένες ανάγκες και προκλήσεις των διαφόρων κοινοτήτων.

Επιπλέον, η ανάπτυξη σύγχρονων ψηφιοποιημένων πληροφοριακών συστημάτων εμβολιασμού για τον εντοπισμό και την προσέγγιση των ανεμβολίαστων είναι ζωτικής σημασίας και θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των εθνικών προσπαθειών για τη βελτίωση της απόδοσης και της διαχείρισης του συνολικού εθνικού προγράμματος εμβολιασμού.

Οι συνεχείς επενδύσεις της ΕΕ και των κρατών μελών σε υψηλής ποιότητας υγειονομική επιτήρηση και άμεση διερεύνηση κρουσμάτων αποτελούν το κλειδί για τη στενή παρακολούθηση της επιδημιολογίας των νοσημάτων που προλαμβάνονται με εμβολιασμό στην ΕΕ/ΕΟΧ και για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση των κενών ανοσίας στον πληθυσμό.