Οι ασθένειες και οι διαταραχές της υγείας που σχετίζονται με τη ζέστη σε μαζικές συγκεντρώσεις, όπως μεγάλες αθλητικές, θρησκευτικές και πολιτιστικές διοργανώσεις, έχουν εξελιχθεί σε σημαντικό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και την ομαλή διεξαγωγή των εκδηλώσεων, επηρεάζοντας θεατές, συμμετέχοντες, εθελοντές και εργαζομένους. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) δημοσίευσε μια νέα ανασκόπηση των διαθέσιμων επιστημονικών στοιχείων, συνοδευόμενη από οδηγίες, σύμφωνα με τις οποίες η πλειονότητα των περιστατικών που σχετίζονται με τη ζέστη σε μεγάλες διοργανώσεις μπορεί να προληφθεί ή να αντιμετωπιστεί στον χώρο της εκδήλωσης, όταν εφαρμόζονται έγκαιρα μέτρα διαχείρισης των κινδύνων.
Μελέτες 45ετίας
Η ανασκόπηση των στοιχείων, η οποία περιλαμβάνει μελέτες που δημοσιεύθηκαν από το 1980 έως το 2025, κατέγραψε σχεδόν μισό εκατομμύριο περιστατικά που χρειάστηκαν ιατρική φροντίδα σε μαζικές συγκεντρώσεις, μεταξύ των οποίων περισσότερα από 22.000 περιστατικά ασθενειών που σχετίζονται με τη ζέστη. Ωστόσο, οι μελέτες έδειξαν επίσης ότι, όταν τα ιατρικά συστήματα που λειτουργούν στον χώρο της εκδήλωσης είναι καλά οργανωμένα, περισσότερο από το 90% των ασθενών μπορεί να αντιμετωπιστεί επιτόπου, μειώνοντας σημαντικά τη ζήτηση για νοσοκομειακές και ασθενοφόρες υπηρεσίες στην περιοχή.
«Η ακραία ζέστη αποτελεί ολοένα και μεγαλύτερη απειλή για την υγεία, την ασφάλεια και την ομαλή διεξαγωγή των μαζικών συγκεντρώσεων και πρέπει να αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως περιβαλλοντικός κίνδυνος, αλλά και ως βασική επιχειρησιακή και διοικητική πρόκληση», δήλωσε ο Dr Chikwe Ihekweazu, Εκτελεστικός Διευθυντής του Προγράμματος Εκτάκτων Αναγκών Υγείας του ΠΟΥ και συμπληρώνει τα εξής: «Η προστασία δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην ατομική συμπεριφορά. Με την ενίσχυση της συστηματικής αξιολόγησης των κινδύνων, της ετοιμότητας και της απόκρισης, μπορούμε να περιορίσουμε τις άμεσες επιπτώσεις και να συμβάλουμε στον ασφαλέστερο και πιο ανθεκτικό σχεδιασμό των διοργανώσεων σε έναν κόσμο που θερμαίνεται».
Θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη
Εκτιμάται ότι από τη δεκαετία του 1990 έχει σημειωθεί αύξηση κατά 63% των θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη, ενώ κατά μέσο όρο καταγράφονταν 546.000 θάνατοι ετησίως κατά την περίοδο 2012-2021. Οι μαζικές συγκεντρώσεις μπορούν να εντείνουν τους κινδύνους που συνδέονται με τη ζέστη με πολλούς τρόπους. Η παρατεταμένη παραμονή σε εξωτερικούς χώρους και η έκθεση στη ζέστη και την ηλιακή ακτινοβολία, η μεγάλη πυκνότητα του πλήθους, η περιορισμένη πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό, η καταπόνηση που σχετίζεται με τα ταξίδια, η έλλειψη εξοικείωσης με τις τοπικές κλιματικές συνθήκες και οι αυξημένες απαιτήσεις από τις υπηρεσίες υγείας μπορούν να συνδυαστούν και να δημιουργήσουν επικίνδυνες συνθήκες.
Σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), τα ακραία φαινόμενα ζέστης, συμπεριλαμβανομένων των καυσώνων, έχουν γίνει συχνότερα και εντονότερα στις περισσότερες χερσαίες περιοχές από τη δεκαετία του 1950, κυρίως ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής. Προβλέπεται περαιτέρω αύξηση τόσο της συχνότητας όσο και της έντασης των ακραίων θερμών φαινομένων με κάθε επιπλέον αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας.
Για να βοηθήσει τις χώρες υποδοχής και τους διοργανωτές εκδηλώσεων να προβλέπουν και να διαχειρίζονται καλύτερα τους κινδύνους για την υγεία που σχετίζονται με τη ζέστη, ο ΠΟΥ δημοσιεύει μια νέα δέσμη πόρων με τον τίτλο «Πρόληψη και διαχείριση των ασθενειών που σχετίζονται με τη ζέστη σε μαζικές συγκεντρώσεις», η οποία βασίζεται σε στοιχεία που συγκεντρώθηκαν μέσω συστηματικών ανασκοπήσεων, καθώς και σε διδάγματα από μαζικές διοργανώσεις σε όλο τον κόσμο.
Τα μέτρα που απαιτούνται
Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν τη σημασία της επένδυσης σε μέτρα ετοιμότητας και απόκρισης πριν οι θερμοκρασίες φτάσουν σε επικίνδυνα επίπεδα. Οι πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις συνδυάζουν πολλαπλά μέτρα, όπως:
- προσβάσιμο και ασφαλές πόσιμο νερό και επαρκείς τουαλέτες,
- υποδομές για την αντιμετώπιση της ζέστης και τη δημιουργία χώρων δροσιάς,
- προσαρμογές στο πρόγραμμα των εκδηλώσεων,
- διαχείριση της ροής του πλήθους,
- μέτρα προστασίας του εργατικού δυναμικού,
- ενημέρωση και επικοινωνία με το κοινό,
- παρακολούθηση των συνθηκών σε πραγματικό χρόνο και
- κατάλληλα προετοιμασμένες ιατρικές υπηρεσίες στον χώρο της εκδήλωσης.
Έκτακτες ανάγκες και κλινικές οδηγίες
Οι οδηγίες αφορούν θεατές, συμμετέχοντες, εθελοντές και εργαζομένους. Προορίζονται να συμπληρώσουν τις οδηγίες του ΠΟΥ για τα σχέδια δράσης για την υγεία λόγω ζέστης, καθώς και τα υφιστάμενα εθνικά σχέδια δράσης για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ζέστης, τις απαιτήσεις για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, τις ρυθμίσεις για την ετοιμότητα αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών και τις κλινικές οδηγίες.
Οι οδηγίες υπογραμμίζουν την ανάγκη για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που θα καλύπτει το σύνολο της διοργάνωσης, αναγνωρίζοντας ότι παράγοντες όπως ο σχεδιασμός των χώρων, η διαχείριση του πλήθους, η ύδρευση και η αποχέτευση, οι μεταφορές, η ασφάλεια, η επικοινωνία και η διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού επηρεάζουν την πρόσβαση σε χώρους δροσιάς, ασφαλές πόσιμο νερό και έγκαιρη ιατρική φροντίδα.
Οι οδηγίες καλύπτουν ολόκληρο τον κύκλο μιας διοργάνωσης και θα πρέπει να ενσωματώνονται στον ευρύτερο σχεδιασμό ετοιμότητας για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών, καθώς και στη διαχείριση όλων των τύπων κινδύνων.
Ο ΠΟΥ καλεί τις κυβερνήσεις, τους διοργανωτές εκδηλώσεων και τους συνεργαζόμενους φορείς να ενσωματώσουν τη διαχείριση των κινδύνων από τη ζέστη στον σχεδιασμό για την υγεία, στην ετοιμότητα και στις επιχειρησιακές διαδικασίες που αφορούν τις μαζικές συγκεντρώσεις σε όλο τον κόσμο.
