Μια σημαντική επιστημονική εξέλιξη φέρνει νέες ελπίδες στη μάχη κατά του μελανώματος, της πιο θανατηφόρας μορφής καρκίνου του δέρματος. Σύμφωνα με πρόσφατα πενταετή δεδομένα από κλινική μελέτη, ένα εξατομικευμένο αντικαρκινικό εμβόλιο mRNA, όταν συνδυάζεται με ανοσοθεραπεία, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου κατά 49% σε ασθενείς υψηλού κινδύνου.Η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος)και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ), παραθέτουν τα σημαντικότερα δεδομένα.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από τις φαρμακευτικές εταιρείες Moderna και Merck και αφορά το εμβόλιο intismeranautogene, το οποίο χορηγείται σε συνδυασμό με το ανοσοθεραπευτικό φάρμακο pembrolizumab.
Το μελάνωμα προέρχεται από τα μελανοκύτταρα, τα κύτταρα που δίνουν χρώμα στο δέρμα. Αν και αποτελεί μικρό ποσοστό των καρκίνων του δέρματος, είναι ιδιαίτερα επιθετικό, καθώς μπορεί να εξαπλωθεί γρήγορα σε άλλα όργανα. Ακόμη και μετά από πλήρη χειρουργική αφαίρεση του όγκου και συμπληρωματική θεραπεία, ο κίνδυνος επανεμφάνισης παραμένει υψηλός: σε ορισμένα στάδια, έως και 1 στους 2 ασθενείς μπορεί να εμφανίσει υποτροπή μέσα σε πέντε χρόνια.
Το pembrolizumab ανήκει στις λεγόμενες ανοσοθεραπείες αναστολής σημείων ελέγχου. Τα καρκινικά κύτταρα συχνά «απενεργοποιούν» το ανοσοποιητικό σύστημα προκειμένου να επιβιώσουν. Το pembrolizumab μπλοκάρει αυτόν τον μηχανισμό, επιτρέποντας στα Τ-κύτταρα να επιτεθούν ξανά στον καρκίνο. Παρότι η θεραπεία αυτή έχει βελτιώσει σημαντικά την επιβίωση των ασθενών, τα ποσοστά υποτροπής εξακολουθούν να παραμένουν υψηλά.
Το intismeranautogene είναι ένα πρωτοποριακό εμβόλιο mRNA, σχεδιασμένο ξεχωριστά για κάθε ασθενή. Χρησιμοποιεί γενετικές πληροφορίες από τον ίδιο τον όγκο, ώστε να «εκπαιδεύσει» το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να επιτίθεται σε συγκεκριμένα καρκινικά χαρακτηριστικά. Με απλά λόγια, το εμβόλιο λειτουργεί σαν ένας «οδηγός στόχευσης» για την άμυνα του οργανισμού.
Στη μελέτη KEYNOTE-942 συμμετείχαν 157 ασθενείς με μελάνωμα σταδίου III ή IV, υψηλού κινδύνου, όλοι μετά από πλήρη χειρουργική αφαίρεση του όγκου. Οι δύο στους τρεις ασθενείς έλαβαν τον συνδυασμό εμβολίου mRNA και pembrolizumab, ενώ οι υπόλοιποι έλαβαν μόνο pembrolizumab.
Μετά από πέντε χρόνια παρακολούθησης, οι ασθενείς που έλαβαν τον συνδυασμό των θεραπειών παρουσίασαν 49% μικρότερο κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου σε σύγκριση με όσους έλαβαν μόνο ανοσοθεραπεία. Παράλληλα, τα δεδομένα ασφάλειας παρέμειναν σταθερά, χωρίς να προκύψουν νέες ανησυχίες.
Εφόσον τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν και σε μελέτες Φάσης 3, οι ειδικοί εκτιμούν ότι η αντιμετώπιση του μελανώματος υψηλού κινδύνου θα αλλάξει ριζικά, περνώντας από τη μονοθεραπεία σε συνδυασμό ανοσοθεραπείας και εξατομικευμένου εμβολιασμού. Αν εγκριθεί από τις ρυθμιστικές αρχές, το συγκεκριμένο σχήμα θα αποτελέσει το πρώτο εξατομικευμένο αντικαρκινικό εμβόλιο mRNA που θα κυκλοφορήσει στην αγορά.
Ωστόσο, η θεραπεία είναι σύνθετη και απαιτεί εξειδικευμένες υποδομές, ενώ η δημόσια συζήτηση γύρω από την τεχνολογία mRNA ενδέχεται να επηρεάσει τη διάδοσή της. Παρ’ όλα αυτά, η έρευνα δεν περιορίζεται στο μελάνωμα. Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη οκτώ κλινικές μελέτες Φάσης 2 και 3 για τη χρήση του εμβολίου και σε άλλους τύπους καρκίνου.
Τα αποτελέσματα αυτά «αναδεικνύουν το τεράστιο δυναμικό της τεχνολογίας mRNA στην ογκολογία» και ανοίγουν τον δρόμο για νέες, πιο στοχευμένες θεραπείες στο μέλλον.
