Την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, τα εστιατόρια γεμίζουν, τα λουλούδια εξαντλούνται και τα ζευγάρια ανταλλάσσουν κάρτες και δώρα. Για κάποιους, είναι μια ημέρα σύνδεσης και τρυφερότητας. Για άλλους, μπορεί να φέρει άγχος, απογοήτευση ή αίσθημα συναισθηματικής απόστασης.

Όπως εξηγεί ο Martin Graff, ανώτατος λέκτορας στην Ψυχολογία των Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Ουαλίας, σε άρθρο του στο The Conversation, αυτές οι διαφορετικές αντιδράσεις δεν είναι τυχαίες. Συνδέονται με κάτι πολύ βαθύτερο: τον τρόπο με τον οποίο μάθαμε να «δεσμευόμαστε» συναισθηματικά από την παιδική μας ηλικία.

Τι είναι η θεωρία της προσκόλλησης ;

Η θεωρία της προσκόλλησης (attachment theory) διατυπώθηκε αρχικά από τον John Bowlby, ο οποίος υποστήριξε ότι οι άνθρωποι είναι βιολογικά προγραμματισμένοι να δημιουργούν ισχυρούς συναισθηματικούς δεσμούς με τους φροντιστές τους. Αυτοί οι πρώιμοι δεσμοί προσφέρουν αίσθημα ασφάλειας και διαμορφώνουν τις προσδοκίες μας από τις μελλοντικές σχέσεις.

Αργότερα, η Mary Ainsworth επέκτεινε τη θεωρία μέσα από κλασικές μελέτες παρατήρησης βρεφών, δείχνοντας ότι τα παιδιά αναπτύσσουν διαφορετικά μοτίβα προσκόλλησης, ανάλογα με το πόσο σταθερά και ευαίσθητα ανταποκρίνονται οι φροντιστές στις ανάγκες τους.

Με απλά λόγια, οι πρώιμες σχέσεις δημιουργούν ένα εσωτερικό «πρότυπο» για το πώς αντιλαμβανόμαστε την αγάπη, την εμπιστοσύνη και την οικειότητα — πρότυπο που συχνά μας ακολουθεί και στην ενήλικη ζωή.

Οι τέσσερις τύποι προσκόλλησης

Ασφαλής προσκόλληση

Άτομα με ασφαλή προσκόλληση νιώθουν άνετα τόσο με την οικειότητα όσο και με την ανεξαρτησία. Εμπιστεύονται τον σύντροφό τους, επικοινωνούν ανοιχτά και μπορούν να βασιστούν στους άλλους χωρίς φόβο.

Αγχώδης προσκόλληση

Χαρακτηρίζεται από έντονη ανάγκη για εγγύτητα και φόβο εγκατάλειψης. Το άτομο μπορεί να αναζητά διαρκή επιβεβαίωση, να υπεραναλύει συμπεριφορές και να ανησυχεί για τη διαθεσιμότητα του συντρόφου.

Αποφυγή προσκόλλησης

Δίνει μεγάλη αξία στην αυτονομία και συχνά δυσκολεύεται με τη συναισθηματική εξάρτηση. Μπορεί να αποσύρεται όταν η σχέση γίνεται πιο έντονη ή απαιτητική.

Αποδιοργάνωση προσκόλλησης

Πιο σπάνιος τύπος, που συνδυάζει αντικρουόμενες επιθυμίες για εγγύτητα και απόσταση, συχνά συνδεδεμένος με πρώιμες εμπειρίες αστάθειας.

Όπως επισημαίνει ο Martin Graff, oι περισσότεροι άνθρωποι δεν ανήκουν αποκλειστικά σε μία κατηγορία, αλλά παρουσιάζουν στοιχεία από περισσότερες.

Πώς επηρεάζει η προσκόλληση τις σχέσεις μας;

Έρευνες δείχνουν ότι τα μοτίβα προσκόλλησης επηρεάζουν και τις ρομαντικές μας σχέσεις.

• Τα άτομα με ασφαλή προσκόλληση βιώνουν συχνότερα ικανοποίηση, εμπιστοσύνη και συναισθηματική σταθερότητα.

• Η αγχώδης προσκόλληση σχετίζεται με φόβο απόρριψης και έντονη συναισθηματική ευαισθησία.

• Η αποφυγή προσκόλλησης συνδέεται με δυσκολία στην οικειότητα και στην εξάρτηση από τον άλλον.

Αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί σε μια σχέση ο ένας σύντροφος θέλει να λύσει άμεσα μια σύγκρουση, ενώ ο άλλος χρειάζεται χρόνο και απόσταση. Ή γιατί κάποιοι ερωτεύονται γρήγορα, ενώ άλλοι δυσκολεύονται να δεσμευτούν.

Μπορεί να αλλάξει ο τύπος προσκόλλησης;

Δεν υπάρχει απόλυτη απάντηση, όπως επισημαίνει ο ειδικός. Σύμφωνα με έρευνες, ο τύπος προσκόλλησης παραμένει σχετικά σταθερός, αλλά μπορεί να επηρεαστεί από σημαντικές σχέσεις και εμπειρίες ζωής.

Μελέτες έχουν δείξει ότι τα επίπεδα αγχώδους προσκόλλησης και αποφυγής προσκόλλησης τείνουν να είναι υψηλότερα στην εφηβεία και τη νεαρή ενήλικη ζωή, ενώ μειώνονται στη μέση και μεγαλύτερη ηλικία, όταν η αίσθηση σταθερότητας ενισχύεται.

Το σημαντικό μήνυμα, όπως επισημαίνει ο Martin Graff, είναι ότι οι τύποι προσκόλλησης δεν αποτελούν «ισόβια καταδίκη». Εφόσον πρόκειται για μαθημένες συμπεριφορές, μπορούν και να τροποποιηθούν — μέσα από επίγνωση, υγιείς σχέσεις και, όπου χρειάζεται, ψυχοθεραπεία.

Ένα διαφορετικό δώρο για τον Άγιο Βαλεντίνο

Η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου συχνά μεγεθύνει τις προσδοκίες γύρω από τον ρομαντισμό. Για όσους χαρακτηρίζονται από αγχώδη προσκόλληση ή από διάθεση να μην δεσμεύονται, μπορεί να αναδείξει τις συναισθηματικές διαφορές μέσα στη σχέση.

Φέτος, εκτός από λουλούδια και σοκολάτες, ίσως αξίζει να προσφέρουμε κάτι πιο ουσιαστικό: περιέργεια και κατανόηση για τον τρόπο που μάθαμε να αγαπάμε.

Η αναγνώριση των δικών μας μοτίβων προσκόλλησης— και εκείνων του συντρόφου μας — μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερη ενσυναίσθηση, λιγότερες παρεξηγήσεις και πιο ασφαλείς, ισορροπημένες σχέσεις.