Οι ειδικοί εξηγούν ότι το συγκεκριμένο τρίπτυχο είναι στην ουσία ο κύριος μηχανισμός άμυνας του ανθρώπου όταν προκύπτει κίνδυνος καθώς τους προετοιμάζει να τον αντιμετωπίσουν, να δραπετεύσουν ή να κρυφτούν. Ωστόσο, οι άνθρωποι μπορούν να βιώσουν αυτήν την απόκριση είτε ο κίνδυνος είναι πραγματικός είτε όχι, κάτι που μπορεί να οδηγήσει στην ενεργοποίηση του μηχανισμού ακόμα και όταν δεν είναι απαραίτητο.

Ο αρχέγονος μηχανισμός επιβίωσης

Τι ακριβώς όμως συνιστά κάθε μια από αυτές τις αντιδράσεις;

• Πολεμήστε: Δηλαδή αναλάβετε δράση για την εξάλειψη του κινδύνου
• Φύγετε: Ώστε να απομακρυνθείτε από το κίνδυνο
• Παγώστε: Μείνετε δηλαδή ακίνητοι μπροστά στην απειλή

Μια άλλη πιθανή αντίδραση είναι η τονική ακινησία, την οποία ορισμένοι αναφέρουν ως "flop". Η λιποθυμία ως απόκριση στον φόβο είναι ένα παράδειγμα της απόκρισης "flop".

Τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια αυτών των αντιδράσεων;

Μια οξεία απόκριση στρες προκαλεί την ενεργοποίηση του αυτόνομου νευρικού συστήματος (ANS) του σώματος. Αυτό είναι το τμήμα του νευρικού συστήματος που ελέγχει τις γρήγορες, ασυνείδητες ψυχοσωματικές αποκρίσεις, όπως τα αντανακλαστικά.

Το ANS στην ουσία στέλνει μηνύματα που λένε στο σώμα να προετοιμαστεί για τον κίνδυνο με διαφορετικούς τρόπους.

Όταν κάποιος βιώσει τις αντιδράσεις μάχης ή φυγής, θα αναπτύξει:

• Γρήγορη αναπνοή και καρδιακό ρυθμό: Αυτό επιτρέπει στο σώμα να στείλει περισσότερο οξυγονωμένο αίμα στους μύες και τον εγκέφαλο σε περίπτωση που κάποιος χρειαστεί έντονη σωματική δράστηριοτητα για να ξεφύγει από τον κίνδυνο. Αυτή η φάση προκαλεί επίσης αύξηση της αρτηριακής πίεσης.
• Ερυθρό ή χλωμό δέρμα: Καθώς το σώμα ανακατευθύνει το αίμα σε βασικές περιοχές, είναι δυνατό το δέρμα να αποκτήσει ωχρότητα ή ερυθρότητα.
• Τεντωμένοι μύες: Καθώς οι μύες προετοιμάζονται να κινηθούν τεντώνονται απότομα, κάτι που μπορεί να προκαλέσει τρέμουλο ή αστάθεια. Η μυϊκή ένταση μπορεί επίσης να δημιουργήσει αίσθηση συστολής στους μύες του λαιμού με αποτέλεσμα η φωνή να γίνει υψηλότερη σε συχνότητα.
• Διεσταλμένες κόρες: Οι κόρες των ματιών διαστέλλονται για να επιτρέψουν καλύτερη όραση.
• Ξηροστομία: Η στένωση των αιμοφόρων αγγείων γύρω από το στόμα σημαίνει ότι οι σιελογόνοι αδένες σταματούν προσωρινά να παράγουν σάλιο, προκαλώντας ξηροστομία.

Ένα άτομο σε μάχη ή φυγή μπορεί να βιώνει αισθήματα εγρήγορσης και ταραχής, που σε καποιες περιπτώσεις μπορεί να εξελιχθουν ακόμα και σε κρίση πανικού. Μπορεί επίσης να προκαλέσει κρίσεις άσθματος σε άτομα που ήδη πάσχουν.

Τι συμβαίνει κατά το «πάγωμα»;

Αυτή είναι μια διαφορετική φυσιολογική διαδικασία από την πάλη ή τη φυγή. Σχετική έρευνα του 2015 την περιγράφει ως «προσεκτική ακινησία». Ενώ το άτομο που εχει «παγώσει» είναι σε εγρήγορση, ωστοσο δεν μπορεί να κινηθεί ή να αναλάβει δράση ενάντια στον κίνδυνο.

Αν και το πάγωμα μπορεί να φαίνεται σαν ένας αναποτελεσματικός τρόπος για να αντιδράσει κανείς σε μια απειλή, εξυπηρετεί τον ίδιο σκοπό. Την επιβίωση.

Μια ανασκόπηση του 2017 υποδηλώνει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως στάδιο που δίνει χρόνο στον εγκέφαλο για να αποφασίσει πώς να ανταποκριθεί στο απρόοπτο.

Αύξηση της οπτικής αντίληψης

Μια μελέτη του 2015 υποστηρίζει ότι το πάγωμα σχετίζεται με την καλύτερη αντίληψη του περιβάλλοντος. Οι ερευνητές εξέτασαν τις αντιδράσεις ανθρώπων σε σοκ και πώς αυτό επηρέασε την ικανότητά τους να αναλύουν οπτικές πληροφορίες.

Όσοι πάγωσαν είχαν καλύτερη κατανόηση του τι έβλεπαν σε εικόνες χαμηλής ποιότητας και επεξεργάζονταν πιο γρήγορα πληροφορίες σχετικές με την απειλή.
Σε ορισμένες περιπτώσεις εξαλλου, το να είσαι ακίνητος μπορεί να προκαλέσει απώλεια ενδιαφέροντος από τον εισβολέα.

Ένα άρθρο του 2017 τέλος υποδηλώνει ότι η απόκριση παγώματος μπορεί να σχετίζεται με διάσπαση. Η διάσπαση είναι κάτι που μπορεί να συμβεί όταν ένα άτομο έχει ήδη βιώσει μια τραυματική εμπειρία. Κάνει τα οδυνηρά γεγονότα να φαίνονται λιγότερο αληθινά, με αποτέλεσμα το άτομο να νιώθει μουδιασμένο ή αποστασιοποιημένο.
Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί η απόκριση παγώματος είναι πιο συχνή σε άτομα με προηγούμενες εμπειρίες τραύματος.

Τι συμβαίνει στην σύγχρονη εποχή

Η αντίδραση πάλης, φυγής ή παγώματος είναι ένας σημαντικός τρόπος για να προστατευτεί η επιβίωση αφού σε δύσκολες καταστάσεις μπορεί να μας σώσει τη ζωή.

Ωστόσο, εάν ένα άτομο βρίσκεται συχνά λόγω άγχους σε διαρκή φάση ετοιμότητας, αυτό μπορεί να αποδειχθεί τεράστια επιβάρυνση για το σώμα και το μυαλό.

Όταν έχει προηγηθεί η διέγερση του μηχανισμού άμυνας, χρειάζονται περίπου 20-60 λεπτά για να επιστρέψει το σώμα στην κανονική του κατάσταση. Στη συνέχεια, ένα άτομο μπορεί να αισθάνεται κουρασμένο, να πονάει ή να νιωθει παρατεταμένο στρες.
Οι ειδικοί συνιστούν ξεκούραση, καλή και θρεπτική διατροφή, ύπνο και χαλάρωση.

Μερικές φορές, τα γεγονότα που πυροδοτούν την απόκριση στο στρες είναι τραυματικά. Αυτό μπορεί να προκαλέσει μια σειρά από σωματικές ή συναισθηματικές αντιδράσεις οπως αισθήματα σοκ, θυμού, λύπης ή φόβου, δυσκολία στον ύπνο ή εφιάλτες, αλλαγές στην όρεξη και την ενέργεια σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους, στομαχικά προβλήματα ή πόνους στο σώμα, επιδείνωση ψυχικών ή χρόνιων καταστάσεων υγείας.

Πότε να ζητήσουμε βοήθεια

Όλοι αναρρώνουν από τρομακτικά ή αγχωτικά γεγονότα με διαφορετικό ρυθμό.

Η χρόνια ενεργοποίηση της αντίδρασης στο στρες έχει αρνητικό αντίκτυπο στο σώμα και μπορεί να συμβάλει σε χρόνιο πόνο, πεπτικές παθήσεις και ορμονικές ανισορροπίες.

Η αντιμετώπιση του χρόνιου στρες είναι εφικτή με συγκεκριμένες θεραπείες και η ιατρική βοήθεια είναι πολύτιμη για την βελτίωση της ποιότητας ζωής όσων υποφερουν συχνά από ανάλογες αντιδράσεις.

Πηγή: medicalnewstoday.com