Σε έναν κόσμο καταιγιστικής υπερπληροφόρησης, μπορεί να είναι ανακουφιστικό να ....κρύβεις το κεφάλι σου στην άμμο.
Δεν θέλεις να ακούσεις τι μπορεί να σου πει ο γιατρός; Είναι εύκολο να μην κλείσεις ραντεβού για επανέλεγχο.
Σύμφωνα με τους ψυχολόγους, η αποφυγή πληροφοριών όταν είναι δυσάρεστες είναι μια συνηθισμένη συμπεριφορά των ενηλίκων, που συχνά αναφέρεται ως «στρουθοκαμηλισμός».
Αλλά πώς γινόμαστε στρουθοκάμηλοι; Τα παιδιά είναι γνωστά για την αναζήτηση πληροφοριών, συχνά με τη μορφή ατελείωτων ερωτήσεων. Πότε λοιπόν βάζουμε φρένο στην περιέργεια μας επειδή έτσι μάς συμφέρει;
Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Psychological Science, ερευνητική ομάδα με επικεφαλής την μεταδιδακτορική ερευνήτρια Radhika Santhanagopalan, Ph.D. από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο ανακάλυψε ότι καθώς τα παιδιά μεγάλωναν, η τάση να αποφεύγουν τις πληροφορίες γινόταν ισχυρότερη.
Αν και τα παιδιά ηλικίας 5 και 6 ετών εξακολουθούσαν να αναζητούν ενεργά πληροφορίες, τα παιδιά ηλικίας 7 έως 10 ετών ήταν πολύ πιο πιθανό να αποφεύγουν στρατηγικά να μάθουν κάτι αν αυτό προκαλούσε αρνητικά συναισθήματα.
«Για να κατανοήσουμε τις ρίζες των συμπεριφορών λήψης αποφάσεων —και πώς αυτές αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου— ο μόνος πληθυσμός που μπορεί να μας δώσει πληροφορίες είναι τα παιδιά», δήλωσε η Santhanagopalan.
Γιατί η άγνοια είναι ευτυχία
Ως διδακτορική φοιτήτρια τόσο στην επιχειρηματική όσο και στην ψυχολογία, η Santhanagopalan βρισκόταν στο σταυροδρόμι ενός ενδιαφέροντος παραδόξου. Στα μαθήματα επιχειρήσεων, έμαθε πώς οι ενήλικες —είτε αγνοώντας την πτώση της χρηματιστηριακής αγοράς είτε αρνούμενοι να δουν τα αποτελέσματα ενός τεστ—συχνά αποφεύγουν ενεργά τις πληροφορίες, ακόμα και όταν αυτές τους βλάπτουν.
Ωστόσο, στα μαθήματα αναπτυξιακής ψυχολογίας, το ακριβώς αντίθετο ίσχυε για τα παιδιά.
«Γιατί τα παιδιά είναι τόσο περίεργα, αλλά ως ενήλικες καταλήγουμε να αποφεύγουμε τις πληροφορίες;» αναρωτήθηκε. «Τι είναι αυτή η μετάβαση;»
Στο αρχικό της πείραμα μαζί με τους συνεργάτες της, εξέτασαν πέντε λόγους για τους οποίους μπορεί να επιλέγουμε συνειδητά να παραμένουμε στην άγνοια:
- Για να αποφύγουμε αρνητικά συναισθήματα όπως το άγχος ή η απογοήτευση
- Για να αποφύγουμε αρνητικές πληροφορίες σχετικά με τη συμπαθητικότητα ή την ικανότητά μας
- Για να αποφύγουμε αμφισβητήσεις των πεποιθήσεών μας
- Για να προστατεύσουμε τις προτιμήσεις μας
- Για να ενεργούμε προς το δικό μας συμφέρον (ίσως προσπαθώντας να μην φανούμε εγωιστές)
Στη συνέχεια, τα μετέτρεψαν σε πέντε σενάρια για παιδιά, για να δουν αν μπορούσαν να τούς προκαλέσουν διάθεση για αποφυγή πληροφοριών. Για παράδειγμα, ζητήθηκε από κάθε παιδί να φανταστεί το αγαπημένο του και το λιγότερο αγαπημένο του γλυκό. Στη συνέχεια, τους ρωτήθηκαν αν ήθελαν να δουν ένα βίντεο για το γιατί το να τρώνε αυτό το γλυκό ήταν κακό για τα δόντια τους.
«Διαπιστώσαμε ότι, ενώ τα μικρότερα παιδιά ήθελαν πραγματικά να αναζητήσουν πληροφορίες, τα μεγαλύτερα παιδιά άρχισαν να εμφανίζουν αυτές τις τάσεις αποφυγής», εξήγησε η Santhanagopalan. «Για παράδειγμα, δεν ήθελαν να μάθουν γιατί το αγαπημένο τους γλυκό ήταν κακό για την υγεία τους, αλλά δεν είχαν κανένα πρόβλημα να μάθουν γιατί το λιγότερο αγαπημένο τους γλυκό ήταν κακό για την υγεία τους».
Αυτό το εύρημα ίσχυε για όλα τα κίνητρα εκτός από την ικανότητα. Τα παιδιά όλων των ηλικιών δεν φοβόντουσαν να μάθουν αν είχαν πάει άσχημα σε ένα τεστ, για παράδειγμα. Η Santhanagopalan υποθέτει ότι αυτό μπορεί να οφείλεται στη νοοτροπία ανάπτυξης που ενθαρρύνεται στο σχολείο.
«Είναι πιθανό ότι, επειδή λαμβάνουν όλα αυτά τα μηνύματα για το πώς μπορείς να αλλάξεις τις ικανότητές σου αν καταβάλεις προσπάθεια», είπε, «ίσως είναι πιο διατεθειμένα να αναζητήσουν πληροφορίες επειδή ξέρουν ότι μπορούν ενδεχομένως να αλλάξουν το αποτέλεσμα».
To περιθώριο ηθικών ελιγμών
Η ερευνητική ομάδα ήταν επίσης περίεργη να μάθει πότε τα παιδιά αρχίζουν να εκμεταλλεύονται το «περιθώριο ηθικών ελιγμών», ή την ιδέα ότι οι άνθρωποι τείνουν να χρησιμοποιούν την αμφισημία ως όπλο για δικό τους όφελος.
«Θέλουμε να ενεργούμε προς το δικό μας συμφέρον, αλλά μας ενδιαφέρει επίσης πολύ να φανούμε δίκαιοι απέναντι στους άλλους», είπε η Santhanagopalan. «Το ηθικό περιθώριο ελιγμών μας επιτρέπει να επιτύχουμε και τους δύο στόχους».
Σε ένα πείραμα, στα παιδιά παρουσιάστηκαν δύο κουβάδες, ο καθένας από τους οποίους περιείχε αυτοκόλλητα για τα ίδια και για τον σύντροφό τους. Μπορούσαν να δουν ότι ο κουβάς Α τους πρόσφερε περισσότερα αυτοκόλλητα από τον κουβά Β, αλλά ο αριθμός των αυτοκόλλητων που θα λάμβανε ο σύντροφός τους από κάθε κουβά ήταν κρυμμένος. Πριν επιλέξουν τον κουβά, ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες αν ήθελαν να μάθουν πόσα αυτοκόλλητα θα λάμβανε ο σύντροφός τους.
Αν και δεν τους κόστιζε τίποτα να μάθουν την πληροφορία, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα μεγαλύτερα παιδιά απέφευγαν όλο και περισσότερο να μάθουν πόσα αυτοκόλλητα θα έπαιρνε ο σύντροφός τους, επιτρέποντάς τους να κάνουν την επιλογή τους χωρίς ενοχές.
«Το περιθώριο ηθικών ελιγμών τους επιτρέπει να επιλέξουν το ατομικό όφελος, διατηρώντας παράλληλα την ψευδαίσθηση της δικαιοσύνης»,εξηγεί η Santhanagopalan. «Αυτό το πέπλο άγνοιας τους επιτρέπει να ενεργούν προς το δικό τους συμφέρον».
Πώς να αποφύγετε την αποφυγή
Υπάρχουν μερικοί καλοί λόγοι για να αποφεύγετε τις αρνητικές πληροφορίες, παραδέχεται η Santhanagopalan. Οι πληροφορίες μπορούν να σας κατακλύσουν, να σας απειλήσουν και να σας παραλύσουν. Ωστόσο, η υπερβολική αποφυγή μπορεί επίσης να έχει σοβαρές αρνητικές συνέπειες, όπως η εμβάθυνση της πολιτικής πόλωσης ή της ιδεολογικής ακαμψίας.
Για να αποφύγετε την αποφυγή, προτείνει να σκεφτείτε γιατί μπορεί να αποφεύγετε κάτι — πιθανώς δίνοντας προτεραιότητα στην βραχυπρόθεσμη άνεση έναντι των μακροπρόθεσμων οφελών. Η Santhanagopalan υποστηρίζει ότι θα μπορούσε να βοηθήσει η αναδιαμόρφωση των δυσάρεστων πληροφοριών ως χρήσιμων και πολύτιμων.
Η έρευνα δείχνει ότι η παρέμβαση ενώ τα παιδιά είναι ακόμα μικρά θα μπορούσε να τα αποτρέψει από το να πέσουν στην παγίδα της αποφυγής και να έχει πολλαπλά οφέλη.
Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί και με την αντιμετώπιση της φοβερής αβεβαιότητας.
«Οι άνθρωποι έχουν την τάση να θέλουν να επιλύουν την αβεβαιότητα, αλλά όταν η λύση είναι απειλητική, μπορεί να στραφούν στην αποφυγή. Νομίζω ότι υπάρχει κάτι που πρέπει να ειπωθεί σχετικά με την ικανότητα να ανέχεται κανείς και ακόμη και να αποδέχεται κάποιο επίπεδο αβεβαιότητας», είπε η Santhanagopalan. «Νομίζω ότι αυτό μπορεί να βοηθήσει στο να μην πέσουμε θύματα της αποφυγής πληροφοριών».
Αν όλα τα άλλα αποτύχουν, συμβουλεύει, μιμηθείτε αυτό που κάνουν καλύτερα τα παιδιά: Ακολουθήστε την περιέργειά σας.
Πηγή: Medical Xpress
