Νέοι άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους και 20 βρίσκονται υπό θεραπεία μετά από μια συρροή κρουσμάτων μηνιγγίτιδας στο Πανεπιστήμιο του Κεντ στη Βρετανία. Οι φοιτητές που έχουν προσβληθεί ανήκουν σε μια γενιά που δεν έχει εμβολιαστεί ποτέ συστηματικά κατά του υπεύθυνου στελέχους.

"Αυτό δεν οφείλεται στο ότι δεν υπάρχει εμβόλιο. Υπάρχει, προστατεύει από τη νόσο του μηνιγγιτιδοκοκκού της ομάδας Β (το στέλεχος που ευθύνεται για την επιδημία στο Κεντ) και είναι διαθέσιμο από το 2013. Το Ηνωμένο Βασίλειο έγινε μάλιστα η πρώτη χώρα στον κόσμο που το πρόσθεσε στο εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών, τον Σεπτέμβριο του 2015.", επισημαίνει ο Philip Broadbent, ειδικός σε θέματα πολυνοσηρότητας στο Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης στο σχετικό του άρθρο στο The Conversation.

Το πρόγραμμα εμβολιασμού ωστόσο αφορά μόνο τα μωρά, όπως προσθέτει.

Όλοι οι σημερινοί φοιτητές γεννήθηκαν πριν τον Ιούλιο του 2015, πράγμα που σημαίνει ότι κανένας από αυτούς δεν προλάβαινε το όριο. Το NHS δεν τους πρόσφερε ποτέ το εμβόλιο και δεν παρείχε ποτέ πρόγραμμα αναπλήρωσης. Μια δεκαετία φοιτητών έχει περάσει από την τριτοβάθμια εκπαίδευση χωρίς συστηματική προστασία κατά της πιο κοινής μορφής βακτηριακής μηνιγγίτιδας.

Το κόστος, το όφελος και ο παράγοντας που δεν συνεκτιμήθηκε

Γιατί όμως συνέβη αυτό; Όπως εξηγεί ο Broadbent, η απόφαση να μην επεκταθεί το πρόγραμμα πέρα από τα βρέφη προέκυψε επειδή το συμβουλευτικό όργανο της κυβέρνησης, η κοινή επιτροπή εμβολιασμού και ανοσοποίησης (JCVI) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το όφελος, όσο πραγματικό και αν ήταν, δεν ήταν σημαντικό υψηλότερο απότο οικονομικό όριο που απαιτείται για να δικαιολογηθεί το κόστος.

Με πολλά εμβόλια, το όφελος εκτείνεται πέρα από το άτομο που εμβολιάζεται. Εμβολιάζοντας αρκετούς ανθρώπους, η ασθένεια εξαντλεί τους ξενιστές, προστατεύοντας ακόμη και εκείνους που δεν έλαβαν ποτέ το εμβόλιο – αυτό είναι γνωστό ως ανοσία αγέλης. Το συγκεκριμένο εμβόλιο ωστόσο δεν λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο. Προστατεύει το άτομο που το λαμβάνει, αλλά δεν μειώνει την ποσότητα των βακτηρίων που οι άνθρωποι φέρουν στο λαιμό τους και μεταδίδουν σε άλλους.

Ο εμβολιασμός ενός μωρού εμποδίζει το μωρό να αρρωστήσει· δεν κάνει τίποτα για να σταματήσει τα βακτήρια που κυκλοφορούν στον ευρύτερο πληθυσμό. Χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ένας τέτοιος πολλαπλασιαστικός αντίκτυπος, η JCVI έκρινε ότι το όφελος ήταν πολύ περιορισμένο για να δικαιολογήσει την επέκταση του προγράμματος.

Αυτό που δεν έλαβε πλήρως υπόψη ο υπολογισμός αυτός ήταν ο ιδιαίτερος κίνδυνος της πανεπιστημιακής ζωής.

Τα βακτήρια της μηνιγγίτιδας μεταδίδονται μέσω στενής επαφής: φιλιά, κοινή χρήση ποτών, βήχας σε πολυσύχναστους χώρους. Τα πανεπιστήμια, με τις φοιτητικές εστίες, τις εβδομάδες καλωσορίσματος των πρωτοετών φοιτητών και τα νυχτερινά κέντρα διασκέδασης, συγκαταλέγονται στα πιο αποτελεσματικά περιβάλλοντα που μπορεί κανείς να φανταστεί για τη μετάδοση.

Τα βακτήρια συνώνυμο της πανεπιστημιακής ζωής

Μια μελέτη που παρακολούθησε φοιτητές κατά τη διάρκεια της πρώτης τους εβδομάδας σε πανεπιστήμιο του Ηνωμένου Βασιλείου διαπίστωσε ότι το ποσοστό όσων έφεραν το βακτήριο στο λαιμό τους αυξήθηκε από λιγότερο από 7% την πρώτη ημέρα σε πάνω από 23% μέχρι την τέταρτη ημέρα. Μέχρι τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, στις εστίες με σίτιση, το ποσοστό είχε φτάσει το 34%.

Στις ΗΠΑ, έρευνα διαπίστωσε ότι οι πρωτοετείς προπτυχιακοί φοιτητές αντιμετωπίζουν κίνδυνο νόσου από μηνιγγιτιδοκοκκό Β σχεδόν 12 φορές υψηλότερο από τους συνομήλικους τους που δεν είναι φοιτητές. Η διαμονή σε φοιτητικές εστίες ενίσχυε ακόμη περισσότερο αυτόν τον κίνδυνο.

"Τίποτα από αυτά δεν είναι καινούργιο. Η σχέση μεταξύ της πανεπιστημιακής ζωής και του κινδύνου από μηνιγγιτιδοκοκκό έχει αποδειχθεί εδώ και δεκαετίες. Το ερώτημα που τα τραγικά γεγονότα στο Κεντ αναγκάζουν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να εξετάσουν είναι αν αυτός ο αυξημένος κίνδυνος είχε ληφθεί επαρκώς υπόψη στην αρχική απόφαση.", υπογραμμίζει ο ειδικός.

Οικονομική ανισότητα στην προστασία

Οι γονείς που ήθελαν να προστατεύσουν τα παιδιά τους ιδιωτικά μπορούσαν να το κάνουν. Πολλοί από αυτούς το έκαναν. Ο πλήρης κύκλος εμβολιασμού απαιτεί δύο δόσεις για όσους είναι άνω των 11 ετών. Στις περισσότερες φαρμακαποθήκες του Ηνωμένου Βασιλείου, κάθε δόση κοστίζει περίπου 110 λίρες, καθιστώντας τον πλήρη κύκλο 220 λίρες ή περισσότερο. Ορισμένες ιδιωτικές κλινικές χρεώνουν σημαντικά περισσότερα.

Όπως το έθεσε ένας εμπειρογνώμονας δημόσιας υγείας στο London School of Hygiene and Tropical Medicine, η διαθεσιμότητα του ιδιωτικού εμβολιασμού δημιουργεί μια κατάσταση όπου η πρόσβαση εξαρτάται από την οικονομική δυνατότητα. Αυτή η ανισότητα εκδηλώνεται τώρα σε πραγματικό χρόνο.

Μετά την επιδημία στο Κεντ, οι κρατήσεις για ιδιωτικούς εμβολιασμούς κατά της μηνιγγίτιδας Β αυξήθηκαν κατά 65 φορές σε σχέση με το κανονικό επίπεδο. Οι οικογένειες που σπεύδουν να κλείσουν ραντεβού είναι αναπόφευκτα εκείνες που έχουν την οικονομική δυνατότητα. Όσοι δεν μπορούν, μένουν με την ελπίδα ότι η επιδημία δεν θα φτάσει στο παιδί τους.

Μακροπρόθεσμο κόστος

Η πολιτική εμβολιασμού είναι πραγματικά δύσκολη. Κάθε απόφαση συνεπάγεται συμβιβασμούς και οι πόροι που διατίθενται για τη δημόσια υγεία δεν είναι απεριόριστοι. Ωστόσο, τα οικονομικά επιχειρήματα για τη διατήρηση του προγράμματος αποκλειστικά για βρέφη έχουν γίνει πιο ασταθή από το 2015.

Μια επαναανάλυση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Value in Health το 2021 διαπίστωσε ότι όταν συμπεριλαμβάνεται μια πληρέστερη εικόνα της επιβάρυνσης λόγω της νόσου (για παράδειγμα, μακροχρόνια φροντίδα, απώλεια εισοδήματος, οι δευτερογενείς επιπτώσεις στις οικογένειες), το ετήσιο κόστος της κερδισμένης υγιούς ζωής πέφτει κάτω από το τυπικό όριο του NHS για την έγκριση θεραπειών. Η βραχυπρόθεσμη εξοικονόμηση από τον μη εμβολιασμό εφήβων ενδέχεται να δημιουργεί μακροπρόθεσμα κόστη που ο αρχικός υπολογισμός δεν είχε ποτέ καταγράψει.

Υπάρχει επίσης το κόστος της ίδιας της επιδημίας. Πάνω από 30.000 άτομα στην περιοχή του Καντέρμπουρι έχουν ενημερωθεί από τις υγειονομικές αρχές. Χιλιάδες δόσεις αντιβιοτικών διανεμήθηκαν. Ξεκίνησε μια στοχευμένη εκστρατεία εμβολιασμού για φοιτητές σε φοιτητικές εστίες. Οι επείγουσες αντιδράσεις σε επιδημίες δεν είναι χωρίς κόστος και δεν μπορούν να ανατρέψουν τη ζημιά που έχει ήδη γίνει.

Ο υπουργός Υγείας Wes Streeting δήλωσε στο κοινοβούλιο αυτή την εβδομάδα ότι θα ζητήσει από την JCVI να επανεξετάσει τα κριτήρια επιλεξιμότητας για τα εμβόλια κατά της μηνιγγίτιδας, υπό το πρίσμα της επιδημίας. Αυτή η επανεξέταση είναι ευπρόσδεκτη και καθυστερημένη.

"Η πρώτη ομάδα μωρών που εμβολιάστηκε το 2015 δεν θα φτάσει σε ηλικία φοίτησης στο πανεπιστήμιο πριν από το 2033. Μέχρι τότε, οι φοιτητές που θα φτάνουν κάθε φθινόπωρο για την εβδομάδα υποδοχής των πρωτοετών θα το κάνουν χωρίς συστηματική προστασία. Εκτός αν αλλάξει η πολιτική, καταλήγει ο Broadbent.