Ωστόσο, πρόκειται για μια παρασπονδία που αρχίζει να γίνεται πρόβλημα όταν η παρακολούθηση πολλών επεισοδίων (binge-watching) συνοδεύεται συστηματικά από υπερκατανάλωση φαγητού, καθώς η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι ίσως δεν πρόκειται απλώς για κάτι τόσο αθώο.

Σύμφωνα με τον Διαιτολόγο και Διατροφολόγο Ευάγγελο Ζουμπανέα τα τελευταία χρόνια, ερευνητές από τον χώρο της ψυχολογίας, της ψυχιατρικής και της διατροφικής συμπεριφοράς μελετούν τη σχέση μεταξύ του binge-watching, της συναισθηματικής υπερφαγίας και της ψυχικής υγείας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση κάποιας ψυχικής διαταραχής. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί ένα σημαντικό προειδοποιητικό σημάδι ότι το άτομο δυσκολεύεται να διαχειριστεί τα συναισθήματά του. Στις παρακάτω γραμμές ο κ. Ζουμπανέας εξηγεί όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε

Τι είναι το binge-watching;

Ως binge-watching ορίζεται η συνεχόμενη παρακολούθηση πολλών επεισοδίων μιας τηλεοπτικής σειράς χωρίς μεγάλα διαλείμματα.

Αν και δεν υπάρχει ένας απόλυτος ορισμός, οι περισσότερες μελέτες θεωρούν binge-watching την παρακολούθηση δύο ή περισσότερων επεισοδίων σε μία συνεδρία, ενώ άλλες εστιάζουν περισσότερο στη διάρκεια και στην αδυναμία του ατόμου να διακόψει την παρακολούθηση.

Το ίδιο το binge-watching δεν είναι προβληματικό. Γίνεται όμως αντικείμενο επιστημονικού ενδιαφέροντος όταν αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητα, τον ύπνο, τις κοινωνικές σχέσεις ή τη διατροφική συμπεριφορά.

Γιατί συνδυάζεται τόσο συχνά με το φαγητό;

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι τόσο το binge-watching όσο και η κατανάλωση φαγητού μπορούν να λειτουργήσουν ως μηχανισμοί συναισθηματικής ρύθμισης (emotion regulation).

Με απλά λόγια, ο άνθρωπος προσπαθεί να μειώσει:

• το άγχος,
• τη μοναξιά,
• τη θλίψη,
• το στρες,
• τις δυσάρεστες σκέψεις,
• το αίσθημα κενού.

Η σειρά προσφέρει ψυχική απόσπαση, ενώ το φαγητό ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, δημιουργώντας προσωρινή αίσθηση ευχαρίστησης.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας

Όταν η προσοχή είναι στραμμένη αποκλειστικά στην οθόνη, ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να επεξεργαστεί τα σήματα κορεσμού.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα:

• να τρώμε μεγαλύτερες ποσότητες,
• να μην αντιλαμβανόμαστε πότε έχουμε χορτάσει,
• να θυμόμαστε λιγότερο τι έχουμε ήδη καταναλώσει,
• να αυξάνεται η πιθανότητα να πεινάσουμε ξανά λίγο αργότερα.

Πρόσφατες μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η τηλεόραση κατά τη διάρκεια του γεύματος οδηγεί σε σημαντικά μεγαλύτερη ενεργειακή πρόσληψη τόσο στο ίδιο όσο και στο επόμενο γεύμα.

Binge-watching και συναισθηματική υπερφαγία

Η βιβλιογραφία δείχνει ότι αρκετά άτομα που εμφανίζουν:

• συναισθηματική υπερφαγία,
• διαταραχή υπερφαγίας (Binge Eating Disorder),
• αυξημένη παρορμητικότητα,
• δυσκολία στη διαχείριση των συναισθημάτων,
• παρουσιάζουν επίσης αυξημένη τάση για binge-watching.

Οι δύο αυτές συμπεριφορές φαίνεται ότι εξυπηρετούν τον ίδιο σκοπό: τη γρήγορη ανακούφιση από δυσάρεστα συναισθήματα.

Οι ψυχολογικοί παράγοντες που σχετίζονται

Οι περισσότερες έρευνες αναφέρουν συσχέτιση με:

• αυξημένα επίπεδα άγχους,
• καταθλιπτικά συμπτώματα,
• μοναξιά,
• χρόνιο στρες,
• δυσκολία στη συναισθηματική ρύθμιση,
• μειωμένο αυτοέλεγχο,
• προβλήματα ύπνου.

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η συσχέτιση δεν σημαίνει αιτιότητα. Δεν σημαίνει δηλαδή ότι κάθε άτομο που παρακολουθεί πολλές σειρές ή τρώει μπροστά στην τηλεόραση πάσχει από κατάθλιψη.

Πότε χρειάζεται αξιολόγηση;

Υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά που αξίζει να προβληματίσουν τόσο το ίδιο το άτομο όσο και έναν επαγγελματία υγείας.

• Όταν υπάρχει δυσκολία διακοπής: Το άτομο δυσκολεύεται να σταματήσει τόσο την παρακολούθηση όσο και το φαγητό, ακόμη και όταν γνωρίζει ότι πρέπει να κοιμηθεί ή να εργαστεί.
• Όταν το φαγητό γίνεται χωρίς πραγματική πείνα: Η κατανάλωση τροφής δεν σχετίζεται με βιολογική ανάγκη αλλά με την ανάγκη ανακούφισης από δυσάρεστα συναισθήματα.
• Όταν εμφανίζονται ενοχές μετά: Μετά το τέλος της διαδικασίας συχνά εμφανίζονται ενοχές, ντροπή ή απογοήτευση.
• Όταν επηρεάζεται η καθημερινότητα: Παραμελούνται κοινωνικές σχέσεις, εργασία, ύπνος ή άλλες υποχρεώσεις λόγω της παρακολούθησης σειρών.

Υπάρχει σχέση με την κατάθλιψη;

Ορισμένες μελέτες έχουν βρει ότι τα άτομα που κάνουν συστηματικά binge-watching εμφανίζουν συχνότερα συμπτώματα κατάθλιψης. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι πιθανότατα η σχέση είναι αμφίδρομη. Δηλαδή: η κατάθλιψη μπορεί να οδηγεί σε περισσότερο binge-watching, αλλά και το υπερβολικό binge-watching μπορεί να επιδεινώνει την κοινωνική απομόνωση, τη σωματική αδράνεια και τις διαταραχές ύπνου, παράγοντες που σχετίζονται με την ψυχική υγεία.

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να αποδεικνύουν σχέση αιτίου-αποτελέσματος.

Τι συμβαίνει σε νευροβιολογικό επίπεδο;

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι τόσο το binge-watching όσο και η υπερφαγία ενεργοποιούν παρόμοια κυκλώματα ανταμοιβής στον εγκέφαλο.

• Το σύστημα ντοπαμίνης: Κάθε νέο επεισόδιο και κάθε ιδιαίτερα εύγευστη τροφή προκαλούν απελευθέρωση ντοπαμίνης, η οποία ενισχύει την επιθυμία να συνεχιστεί η συμπεριφορά.
• Η αναζήτηση άμεσης ευχαρίστησης: Ο εγκέφαλος μαθαίνει να αναζητά γρήγορες πηγές ανακούφισης αντί να επεξεργάζεται τα δυσάρεστα συναισθήματα.
• Η δυσκολία αυτορρύθμισης: Σε αρκετούς ανθρώπους παρατηρείται μειωμένος ανασταλτικός έλεγχος, γεγονός που δυσκολεύει τη διακοπή τόσο της παρακολούθησης όσο και της κατανάλωσης φαγητού.

Τι σημαίνει αυτό για την κλινική πράξη;

Για έναν διαιτολόγο, ψυχολόγο ή ψυχίατρο, το γεγονός ότι ένας άνθρωπος καταναλώνει συστηματικά μεγάλες ποσότητες φαγητού ενώ κάνει binge-watching δεν αποτελεί διάγνωση. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως μία ένδειξη ότι χρειάζεται να διερευνηθούν βαθύτερα ζητήματα, όπως:

• η συναισθηματική υπερφαγία,
• οι δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων,
• τα επίπεδα άγχους,
• τα καταθλιπτικά συμπτώματα,
• η ποιότητα του ύπνου,
• η σχέση του ατόμου με το φαγητό.

Ο ρόλος της ολιστικής προσέγγισης

Το binge-watching σε συνδυασμό με την κατανάλωση φαγητού δεν σημαίνει ότι κάποιος πάσχει από ψυχική διαταραχή. Η επιστήμη όμως δείχνει ότι, όταν αυτή η συμπεριφορά γίνεται συστηματική και συνοδεύεται από απώλεια ελέγχου, συναισθηματική υπερφαγία και δυσκολία διαχείρισης των συναισθημάτων, μπορεί να αποτελεί έναν σημαντικό δείκτη ψυχολογικής επιβάρυνσης.

Η αξιολόγηση αυτών των συμπεριφορών με ολιστική προσέγγιση μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη αναγνώριση προβλημάτων και στην αποτελεσματικότερη υποστήριξη του ατόμου.

Συχνές ερωτήσεις

• Είναι κακό να τρώω βλέποντας Netflix; Όχι απαραίτητα. Αν όμως συμβαίνει συστηματικά και οδηγεί σε υπερκατανάλωση τροφής ή απώλεια ελέγχου, μπορεί να επηρεάζει αρνητικά τόσο τη διατροφική συμπεριφορά όσο και την ψυχική υγεία.
• Το binge-watching προκαλεί κατάθλιψη; Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι την προκαλεί. Υπάρχει όμως συσχέτιση μεταξύ συστηματικού binge-watching και αυξημένων καταθλιπτικών συμπτωμάτων.
• Γιατί τρώω περισσότερο όταν βλέπω τηλεόραση; Η προσοχή στρέφεται στην οθόνη και όχι στα σήματα πείνας και κορεσμού. Έτσι, είναι πιο εύκολο να καταναλώσεις μεγαλύτερη ποσότητα φαγητού χωρίς να το αντιληφθείς.
• Μπορεί το binge-watching να σχετίζεται με τη συναισθηματική υπερφαγία; Ναι. Οι δύο συμπεριφορές φαίνεται να μοιράζονται κοινούς μηχανισμούς συναισθηματικής ρύθμισης και ενεργοποίησης του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου.