Την ώρα που η Ευρώπη τιμά την Ευρωπαϊκή Ημέρα Ευαισθητοποίησης για τα Αντιβιοτικά, νέα δεδομένα που δημοσιεύθηκαν σήμερα από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) αποκαλύπτουν μια δυσοίωνη πραγματικότητα: η μικροβιακή αντοχή (AMR) συνεχίζει να αυξάνεται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΕ/ΕΟΧ), απειλώντας να ανατρέψει χρόνια ιατρικής προόδου.
Παρά τις συστηματικές προσπάθειες των χωρών και των επαγγελματιών υγείας, η Ευρώπη δεν βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης τεσσάρων από τους πέντε βασικούς στόχους που έχει θέσει το Συμβούλιο της ΕΕ για το 2030 σχετικά με την AMR.
Η αυξανόμενη μικροβιακή αντοχή, σε συνδυασμό με την έλλειψη νέων αποτελεσματικών θεραπειών, αποτελεί μια εξελισσόμενη μεγάλη απειλή δημόσιας υγείας στην Ευρώπη και παγκοσμίως. Σε έναν αλληλοσυνδεδεμένο κόσμο, η μικροβιακή αντοχή περιπλέκει περαιτέρω τις υγειονομικές προκλήσεις που απορρέουν από τις μη μεταδοτικές ασθένειες, τις δημογραφικές αλλαγές και τις ελλείψεις στο υγειονομικό προσωπικό.
«Η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής απαιτεί καινοτομία σε τρία καίρια μέτωπα: ισχυρή δράση για την υπεύθυνη χρήση αντιβιοτικών, διαρκή και τυποποιημένη πρακτική πρόληψης και ελέγχου λοιμώξεων, και νέα αντιβιοτικά στον ορίζοντα», δήλωσε η Διευθύντρια του ECDC, Δρ Pamela Rendi-Wagner.
Οι στόχοι για το 2030
Από το 2019, η εκτιμώμενη επίπτωση των λοιμώξεων του αίματος που προκαλούνται από καρβαπενεμο-ανθεκτική Klebsiella pneumoniae έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 60%, παρά τον στόχο για μείωση 5% έως το 2030. Αντίστοιχα, οι λοιμώξεις που προκαλούνται από Escherichia coli ανθεκτική στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς έχουν αυξηθεί περισσότερο από 5%, παρά τον στόχο για μείωση 10%.
Η κατανάλωση αντιβιοτικών αυξήθηκε επίσης το 2024, αντιστρέφοντας τον στόχο για μείωση κατά 20%. Παράλληλα, το ποσοστό χρήσης των αντιβιοτικών πρώτης γραμμής – εκείνων της κατηγορίας «Access» της ταξινόμησης AWaRe του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, που θα έπρεπε να αποτελούν τουλάχιστον το 65% της συνολικής χρήσης – παραμένει στάσιμο στο περίπου 60%.
Ανθρωπιστική και κοινωνική κρίση
Το ECDC εκτιμά ότι οι λοιμώξεις από ανθεκτικά μικρόβια προκαλούν περισσότερους από 35.000 θανάτους κάθε χρόνο στην ΕΕ/ΕΟΧ, επιβαρύνοντας σημαντικά τα άτομα, τις κοινωνίες και τα συστήματα υγείας. Η αύξηση των ανθεκτικών λοιμώξεων υπονομεύει τη σύγχρονη ιατρική, θέτοντας σε κίνδυνο σωτήριες ιατρικές πράξεις όπως οι μεταμοσχεύσεις οργάνων, η αντικαρκινική θεραπεία, η χειρουργική και η εντατική φροντίδα.
«Πίσω από κάθε στατιστικό στοιχείο βρίσκεται ένας άνθρωπος του οποίου οι θεραπευτικές επιλογές εξαντλούνται – ένα παιδί, ένας γονιός, ένας παππούς ή μια γιαγιά. Η μικροβιακή αντοχή δεν είναι απλώς ιατρικό ζήτημα – είναι κοινωνικό. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι κανείς στην Ευρώπη δεν θα μείνει χωρίς αποτελεσματική θεραπευτική επιλογή», δηλώνει ο Δρ Diamantis Plachouras, Επικεφαλής AMR και Λοιμώξεων που Σχετίζονται με την Υγειονομική Περίθαλψη του ECDC.
Η τέλεια καταιγίδα και η ανάγκη για καινοτομία
Πολλοί παράγοντες συμβάλλουν στην αύξηση των δυσθεράπευτων λοιμώξεων: η γηράσκουσα κοινωνία με χρόνιες παθήσεις που αυξάνουν την ευαλωτότητα στις λοιμώξεις, η διασυνοριακή μετάδοση ανθεκτικών μικροοργανισμών, καθώς και η διατηρούμενη υψηλή χρήση αντιβιοτικών σε συνδυασμό με κενά στην πρόληψη και τον έλεγχο λοιμώξεων.
Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια «δεξαμενή» νέων αντιβιοτικών παραμένει περιορισμένη, ειδικά έναντι μικροοργανισμών κρίσιμης δημόσιας υγείας, όπως τα καρβαπενεμο-ανθεκτικά Gram-αρνητικά βακτήρια. Χρειάζονται καινοτόμες λύσεις για να επιβραδυνθεί η αύξηση της AMR, αλλά ελάχιστα νέα αντιβιοτικά με πραγματικά νέους μηχανισμούς δράσης βρίσκονται κοντά στην έγκριση.
Επιπλέον, η χρήση αντιβιοτικών πρώτης γραμμής της κατηγορίας «Access» παραμένει υποoptimal, ενώ αυξάνεται η εξάρτηση από αντιβιοτικά τελευταίας επιλογής. Αυτές οι προκλήσεις υπογραμμίζουν την ανάγκη για συντονισμένη δράση που θα εξασφαλίσει ισότιμη πρόσβαση, βιώσιμη παραγωγή και υπεύθυνη χρήση των υπαρχόντων και μελλοντικών αντιβιοτικών.
Ο ρόλος του ECDC
Το ECDC συνεχίζει να παρακολουθεί τη μικροβιακή αντοχή και την κατανάλωση αντιμικροβιακών στην Ευρώπη, να αξιολογεί τους σχετικούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία και να εκτιμά το βάρος των ανθεκτικών λοιμώξεων. Το Κέντρο συνεργάζεται στενά με τις χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ για την ενίσχυση των συστημάτων επιτήρησης, τη βελτίωση της εργαστηριακής ικανότητας και τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και ηλεκτρονικών ιατρικών αρχείων για πιο αποτελεσματικές αποφάσεις βασισμένες σε δεδομένα.
Η υποστήριξη του ECDC στη διεύρυνση της γονιδιωματικής επιτήρησης των ανθεκτικών παθογόνων έχει επιτρέψει την πιο έγκαιρη ανίχνευση αναδυόμενων απειλών, τη βελτίωση της παρακολούθησης επιδημιών και την ενίσχυση της περιφερειακής και παγκόσμιας συνεργασίας για τον έλεγχο της AMR. Στοχευμένη υποστήριξη σε χώρες – μέσω εμπεριστατωμένων αξιολογήσεων ετοιμότητας και ικανοτήτων απόκρισης – διασφαλίζει επίσης ότι όλες οι χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ είναι καλύτερα εξοπλισμένες για να αντιμετωπίσουν αυτήν τη συνεχή και εξελισσόμενη απειλή.
«Η μικροβιακή αντοχή είναι μια εξελισσόμενη πρόκληση, αλλά η Ευρώπη μπορεί ακόμη να σημειώσει πραγματική πρόοδο. Μαζί μπορούμε να χτίσουμε ένα ασφαλέστερο μέλλον, όπου οι αποτελεσματικές θεραπείες θα παραμείνουν διαθέσιμες για τις επόμενες γενιές», προσθέτει ο Δρ Plachouras.
