Το ανθρώπινο σώμα είναι φτιαγμένο για κίνηση. Οι αρχαίοι Έλληνες όπως και οι Ρωμαίοι αναγνώριζαν τη σημασία της σωματικής δραστηριότητας για την καλή υγεία και η σύγχρονη ιατρική έχει επιβεβαιώσει την προληπτική σημασία της τακτικής άσκησης για αρκετές ασθένεια. Παρ' όλα αυτά μόλις σχετικά πρόσφατα το καθισιό και άλλες παρόμοιες συμπεριφορές αναδείχθηκαν ως απειλές για τη δημόσια υγεία.

Οι λεγόμενες «ασθένειες του καθισιού», δηλαδή τα προβλήματα υγείας που συνδέονται με το καθισιό και την αδράνεια, αποτελούν πλέον σημαντικό πεδίο έρευνας. Και υπάρχουν άφθονες ενδείξεις ότι το να περνάτε μεγάλο μέρος του χρόνου σας σε... ακινησία -ακόμη και αν ασκείστε τακτικά- αυξάνει τους κινδύνους για καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτη τύπου 2 και πρόωρο θάνατο, σύμφωνα με κύριο άρθρο που δημοσιεύθηκε το 2022 στο BMJ. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι αυξάνει τον κίνδυνο για ψυχικές παθήσεις όπως η κατάθλιψη, σύμφωνα με μελέτη κοόρτης που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2023 στο Journal of Affective Disorders.

«Η εξέλιξή μας και η γενετική μας σύσταση υπαγορεύουν ότι οι άνθρωποι είναι φτιαγμένοι για να κινούνται», λέει ο Δρ. Εμμανουήλ Σταματάκης, καθηγητής φυσικής αγωγής, τρόπου ζωής και υγείας του πληθυσμού στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ στην Αυστραλία . «Ενώ καθόμαστε ακίνητοι, το σώμα και το μυαλό μας εκφυλίζονται και γερνούν γρήγορα, οδηγώντας σε χρόνιες ασθένειες και πρόωρο θάνατο».

Μάλιστα, ο Δρ Σταματάκης έχει πιέσει τις αρχές δημόσιας υγείας να εκδώσουν επίσημες προειδοποιήσεις και κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τους κινδύνους της υπερβολικής καθιστικής ζωής. Πολλοί ακόμα ερευνητές στον ίδιο τομέα έχουν κάνει ανάλογες κινήσεις, σύμφωνα με μια ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2019 στο British Journal of Sports Medicine.

Ο Δρ. Σταματάκης υποστηρίζει ότι ορισμένα από τα πιο πρόσφατα ευρήματα ερευνών υποδηλώνουν ότι ενώ το καθισιό είναι κακό, το να στέκεσαι σε ένα μέρος (για παράδειγμα, σε ένα γραφείο με όρθια θέση) και άλλες μορφές αδράνειας δεν είναι τόσο υγιεινές συνήθειες. «Η κίνηση είναι το κλειδί», λέει και προσθέτει πως «η ορθοστασία μπορεί να αποτελεί μέρος ενός υγιούς προτύπου δραστηριότητας, αλλά, από μόνη της, είναι απίθανο να οδηγήσει σε σημαντικά οφέλη και δεν μπορεί να βελτιώσει τη φυσική κατάσταση».

Οι ισχυρισμοί σχετικά με το πολύ καθισιό

Η θεωρία εδώ είναι απλή. Το σώμα σας είναι φτιαγμένο για κίνηση και το να περνάτε πολύ χρόνο σε αδράνεια μπορεί να προκαλέσει ένα ευρύ φάσμα αρνητικών επιπτώσεων στην υγεία. Αυτό φαίνεται να ισχύει ακόμη και αν γυμνάζεστε τακτικά.

«Οι κακές επιπτώσεις της αδράνειας φαίνεται να είναι ξεχωριστές από τις καλές επιπτώσεις της άσκησης», λέει ο Dr. Edward Coyle, καθηγητής και διευθυντής του Εργαστηρίου Ανθρώπινης Απόδοσης στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν. «Ακόμη και αν ακολουθείτε τις τρέχουσες οδηγίες για την άσκηση, αν κατά τα άλλα κάθεστε όλη μέρα, φαίνεται ότι εξακολουθείτε να διατρέχετε αυξημένο κίνδυνο για καρδιακές παθήσεις και θάνατο». Οι τρέχουσες κατευθυντήριες γραμμές συνιστούν στους ενήλικες να κάνουν τουλάχιστον 150 έως 300 λεπτά την εβδομάδα μέτριας έντασης αερόβια σωματική δραστηριότητα, σύμφωνα με το Γραφείο Πρόληψης Ασθενειών και Προαγωγής της Υγείας.

Ο Dr. Coyle υποστηρίζει ότι η άσκηση εξακολουθεί να είναι απολύτως απαραίτητη και σημαντικό κομμάτι ενός πιο υγιεινού τρόπου ζωής. Αλλά όπως ακριβώς η άσκηση δεν θα σας προστατεύσει από τις βλάβες του καπνίσματος, δεν μπορεί επίσης να αντισταθμίσει πλήρως τους κινδύνους από το να περνάτε όλο το χρόνο σας χωρίς άσκηση καθιστοί ή με άλλες καθιστικές συμπεριφορές.

«“Το καθισιό είναι το νέο κάπνισμα” ήταν μια δημοφιλής ρήση για ένα διάστημα», επισημαίνει ο Dr. Coyle και εξηγεί: «Νομίζω ότι έχει κάποια βάση», προσθέτοντας ότι το κάπνισμα είναι σχεδόν σίγουρα πιο επικίνδυνο από το καθισιό.

Τι λέει η επιστήμη για το πολύ καθισιό και την υγεία

Υπάρχει μια «δοσοεξαρτώμενη» σχέση μεταξύ του χρόνου καθισιού και του κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα, καρκίνο και θνησιμότητα, σύμφωνα με ερευνητική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2019 στο The Journal of Nutrition, Health, and Aging. Με άλλα λόγια, όσο περισσότερο χρόνο περνάει κάποιος καθιστός, τόσο περισσότερο αυξάνονται οι κίνδυνοι για αυτές τις ασθένειες που προκαλούνται από το καθισιό.

Ανεξάρτητα από τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας, το πολύ καθισιό συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για καρδιακές παθήσεις, σύμφωνα με παλαιότερες έρευνες.

Και άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι η καθιστική συμπεριφορά συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, σύμφωνα με μια διατομεακή μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2020 στο Preventive Medicine.

Γιατί όμως το καθισιό και άλλες καθιστικές συμπεριφορές είναι τόσο επικίνδυνες; «Δεν γνωρίζουμε τον ακριβή μηχανισμό σε φυσιολογικό ή μοριακό επίπεδο, αλλά φαίνεται ότι κάτι δημιουργείται με την παρατεταμένη αδράνεια και το καθισιό που επηρεάζει μια σειρά από συστήματα του σώματος», τονίζει ο Dr. Coyle.

Για μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2022 στο περιοδικό Exercise and Sport Science Reviews, ο Dr. Coyle και οι συν-συγγραφείς του διαπίστωσαν ότι μια ωριαία περίοδος καθισιού παρενέβαινε στο είδος της διάσπασης του λίπους που φυσιολογικά συμβαίνει μετά την άσκηση.

O ίδιος εξηγεί ότι μεγάλο μέρος της εργασίας του έχει επικεντρωθεί στη σχέση μεταξύ του καθισιού και του μεταβολισμού του λίπους. «Ο μεταβολισμός του λίπους ανταποκρίνεται ταχύτατα τόσο στην αδράνεια όσο και στην άσκηση, οπότε το χρησιμοποιούμε κατά κάποιο τρόπο σαν το καναρίνι στο ορυχείο», λέει χαρακτηριστικά και προσθέτει: «Αν είστε αδρανείς, έχετε μειωμένη καύση του λίπους και επίσης μειωμένη κάθαρση των τριγλυκεριδίων από το αίμα μετά το φαγητό».

Η ακριβής σχέση μεταξύ της καθιστικής συμπεριφοράς και των προβλημάτων ψυχικής υγείας, όπως το άγχος και η κατάθλιψη, παραμένει επίσης ασαφής. Υπάρχει όμως ισχυρή σχέση μεταξύ ψυχικής και σωματικής υγείας, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2019 στην επιθεώρηση Perspectives in Psychiatric Care. Αν το καθισιό κάνει κακό στο σώμα, είναι λογικό να επηρεάζει αρνητικά και το μυαλό ενός ατόμου.

Πώς μπορείτε να βεβαιωθείτε ότι δεν κάθεστε πολύ;

Ο Coyle λέει ότι ο συνολικός χρόνος που περνάτε καθιστοί φαίνεται να έχει λιγότερη σημασία από το πόσο συχνά διακόπτετε τις μεγάλες περιόδους καθιστικής ζωής με περιόδους δραστηριότητας.

Σε μία από τις μελέτες του, που δημοσιεύθηκε το 2020 στο Medicine and Science in Sports and Exercise, ο ίδιος και οι συνεργάτες του έβαλαν ανθρώπους να κάθονται για οκτώ ώρες συνεχόμενα. Ωστόσο, ορισμένοι από τους ανθρώπους σηκώνονταν πέντε φορές κάθε ώρα για να συμμετάσχουν σε πολύ σύντομες περιόδους έντονης άσκησης - συγκεκριμένα, ένα σπριντ τεσσάρων δευτερολέπτων σε στατικό ποδήλατο γυμναστικής.

Ενώ η συνολική ποσότητα άσκησης για ολόκληρο το οκτάωρο ήταν μόλις 160 δευτερόλεπτα, οι άνθρωποι που σηκώθηκαν για τα διαλείμματα των τεσσάρων δευτερολέπτων έκαψαν σημαντικά περισσότερο λίπος και καθάρισαν αποτελεσματικότερα τα τριγλυκερίδια την επόμενη ημέρα, διαπίστωσε η μελέτη του.

«Τα μικρά, συχνά διαλείμματα από το καθισιό φαίνεται να είναι πολύ χρήσιμα», λέει.

Δυστυχώς, η ορθοστασία δεν φαίνεται να είναι πολύ καλύτερη από το κάθισμα αν δεν κινείστε.

Μια άλλη από τις μελέτες του Dr. Coyle, που δημοσιεύθηκε το 2021 στο PLoS One , διαπίστωσε μικρή διαφορά μεταξύ των ανθρώπων που στέκονταν όρθιοι για έξι ώρες και εκείνων που κάθονταν για έξι ώρες. Ωστόσο, η ίδια μελέτη διαπίστωσε ότι το να σηκώνεσαι και να πηγαίνεις για έναν δίλεπτο περίπατο κάθε 30 λεπτά φάνηκε να αντισταθμίζει τους κινδύνους του καθισιού.

Ο Δρ. Σταματάκης συναινεί σε αυτές τις συστάσεις και συμβουλεύει: «Διακόψτε το παρατεταμένο καθισιό κάθε 20 ή 30 λεπτά»,

Ορισμένες από τις εργασίες του, που δημοσιεύθηκαν στο Nature Medicine τον Δεκέμβριο του 2022 , χρησιμοποίησαν φορητούς ανιχνευτές δραστηριότητας για να δείξουν ότι ακόμη και σύντομες (ενός έως δύο λεπτών) περιόδοι δραστηριότητας, όπως το ανέβασμα σκαλοπατιών ή το γρήγορο περπάτημα, φάνηκε να αντισταθμίζουν πολλούς από τους κινδύνους για την υγεία που συνδέονται με τις μεγάλες περιόδους καθιστικής ζωής.

Τέλος, τόσο ο Dr. Coyle όσο και ο Δρ. Σταματάκης επιμένουν εμφαντικά ότι η άσκηση εξακολουθεί να είναι σημαντική.

«Το πιο υγιές πράγμα που πρέπει να κάνετε είναι να είστε δραστήριοι καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας και, στη συνέχεια, να ασκείστε και επιπλέον», λέει ο Dr. Coyle και προσθέτει: «Είναι σημαντικό να αποφεύγουμε την καθιστική ζωή ούτως ώστε να αποτρέψουμε το κακό και επίσης να ασκείσαι για να κερδίσεις το καλό».

Από την πλευρά του ο Δρ. Σταματάκης είναι το ίδιο ξεκάθαρος: «Η κίνηση -σε οποιαδήποτε ένταση και όσο το δυνατόν συχνότερα- είναι ο στόχος».

Πηγή: Everydayhealth.com