Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται ραγδαία και δείχνει ότι θα μεταμορφώσει εκ βάθρων την ιατρική πρακτική, την έρευνα, τη διάγνωση αλλά και την δημιουργία νέων φαρμάκων αφού επιταχύνει πολλά παραδοσιακά μακροχρόνια στάδια για την προετοιμασία τους. Όπως το έχουν πει όμως οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, κανένα καλό δεν είναι μόνο καλό.
Η τεχνητή νοημοσύνη εμφανίζει δύο διαφορετικά «πρόσωπα» — ένα που υπόσχεται βελτίωση της ιατρικής φροντίδας και ένα άλλο που εγείρει ανησυχίες για το κόστος, την ακρίβεια και την ηθική της χρήσης της.
Ας δούμε λοιπόν μερικά από τα πιο εντυπωσιακά μέχρι στιγμής στοιχεία που έχουν καταγραφεί για τις επιδόσεις του περιβόητου όσο και διαβόητου ΑΙ.
Η "φωτεινή" πλευρά του ΑΙ: Ιατρική μεγαλύτερης ακριβείας και νέες δυνατότητες διάγνωσης
Ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης (AI) που συνδυάζει εικόνες ιστού καρκίνου του μαστού με δεδομένα μοριακών δεικτών επιτυγχάνει υψηλή ακρίβεια στη διάγνωση, την ταξινόμηση των όγκων και την πρόβλεψη της επιβίωσης. Λεπτομέρειες της έρευνας δημοσιεύονται στο International Journal of Data Mining and Bioinformatics.
Ένας συνηθισμένος περιορισμός στη φροντίδα του καρκίνου του μαστού είναι ότι η ιατρική απεικόνιση και οι μοριακοί δείκτες, καθώς και η κατάσταση των ορμονικών υποδοχέων, αναλύονται συνήθως ξεχωριστά. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα της έγκαιρης ανίχνευσης, της ταξινόμησης των υποτύπων και του εξατομικευμένου σχεδιασμού της θεραπείας.
Κατά τη διάρκεια των δοκιμών, το σύστημα πέτυχε ακρίβεια 96,3% Το σύστημα κατάφερε επίσης να ταξινομήσει με επιτυχία οκτώ υποτύπους καρκίνου του μαστού, με την ακρίβεια να παραμένει πάνω από 90% σε όλες τις κατηγορίες.
Στον τομέα της ιατρικής απεικόνισης, η τεχνητή νοημοσύνη έχει επιδείξει σημαντικές δυνατότητες, ιδιαίτερα στη μαστογραφία. Εκπαιδευμένα σε τεράστιες βάσεις δεδομένων, τα συστήματα AI μπορούν να αναγνωρίζουν μοτίβα που σχετίζονται με φυσιολογικό ιστό ή ύποπτες αλλοιώσεις, λειτουργώντας ως υποστηρικτικό εργαλείο για τον ακτινολόγο.
Μελέτες δείχνουν ότι η χρήση AI μπορεί να συμβάλει στην πιο έγκαιρη ανίχνευση καρκίνου του μαστού, εντοπίζοντας ευρήματα που ενδέχεται να διαφύγουν από τον ανθρώπινο έλεγχο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συνδυαστική χρήση AI και ακτινολόγου έχει οδηγήσει σε αύξηση της διαγνωστικής ακρίβειας.
Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, η μαστογραφία μπορεί να μην εντοπίσει έως και 20% των περιπτώσεων καρκίνου του μαστού. Σε μεγάλες μελέτες, η χρήση AI σε συνδυασμό με ακτινολόγους οδήγησε σε αύξηση της ανίχνευσης καρκίνων σε σύγκριση με την κλασική ανάγνωση των εξετάσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, καταγράφηκε έως και 20% μεγαλύτερη ακρίβεια ανίχνευσης όταν η AI χρησιμοποιήθηκε επικουρικά.
Παράλληλα, η τεχνολογία φαίνεται να μειώνει τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα, περιορίζοντας έτσι την ανάγκη για επιπλέον εξετάσεις και την ψυχολογική επιβάρυνση των ασθενών. Αντίστοιχα, αναπτύσσονται συστήματα που στοχεύουν στη μείωση των περιττών βιοψιών, βοηθώντας τους γιατρούς να εκτιμούν καλύτερα τον βαθμό επικινδυνότητας κάθε ευρήματος.
Επιπλέον, η AI δεν περιορίζεται στη διάγνωση. Μπορεί να συμβάλει και στην εκτίμηση του μελλοντικού κινδύνου εμφάνισης καρκίνου, αξιοποιώντας όχι μόνο μία εξέταση αλλά και διαχρονικά δεδομένα απεικόνισης. Σε αρκετές μελέτες, τέτοια συστήματα έχουν αποδειχθεί πιο ακριβή από παραδοσιακά εργαλεία εκτίμησης κινδύνου, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται συνδυαστικά.
Η "σκοτεινή" πλευρά του ΑΙ : Κόστος, κίνητρα και συστημικές στρεβλώσεις
Παρά τις ιατρικές δυνατότητες, η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται να επηρεάζει και το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης με τρόπους που δεν ήταν αρχικά αναμενόμενοι.
Σύμφωνα με αναλύσεις από οργανισμούς όπως η PwC, η χρήση AI σε νοσοκομεία και συστήματα υγείας μπορεί να συμβάλλει στην αύξηση των δαπανών, κυρίως μέσω της πιο λεπτομερούς καταγραφής και κωδικοποίησης των ιατρικών πράξεων. Η τεχνολογία επιτρέπει την πιο ακριβή τεκμηρίωση της κατάστασης του ασθενούς, γεγονός που συχνά οδηγεί σε υψηλότερες αποζημιώσεις από ασφαλιστικά ταμεία και φορείς υγείας.
Σε ένα σύστημα όπου η αποζημίωση βασίζεται στην πολυπλοκότητα των υπηρεσιών, η AI μπορεί να ενισχύσει αυτή τη δυναμική, αυξάνοντας το κόστος ανά περιστατικό χωρίς απαραίτητα να αυξάνει τον όγκο των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Πολλοί ειδικοί τονίζουν ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην ίδια την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά στον τρόπο με τον οποίο εντάσσεται σε ήδη υπάρχοντα συστήματα υγείας.
Ανισότητες και περιορισμοί
Παράλληλα με τις δυνατότητες, αναδεικνύονται και σημαντικοί προβληματισμοί την αξιοπιστία των συστημάτων AI και την ευαισθησία τους σε θέματα όπως η κοινωνική ισότητα.
Η απόδοση των αλγορίθμων εξαρτάται άμεσα από τα δεδομένα εκπαίδευσης. Εάν αυτά δεν είναι επαρκώς αντιπροσωπευτικά, υπάρχει κίνδυνος διαφοροποιημένων αποτελεσμάτων μεταξύ πληθυσμιακών ομάδων. Έρευνες έχουν ήδη καταγράψει υψηλότερα ποσοστά ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων σε ορισμένες ομάδες, όπως μεγαλύτερες ηλικίες ή συγκεκριμένες κοινωνικές κατηγορίες.
Η AI δεν αντικαθιστά τον γιατρό
Παρά τις τεχνολογικές εξελίξεις, η τεχνητή νοημοσύνη παραμένει εργαλείο υποστήριξης και όχι αντικατάστασης της ιατρικής κρίσης. Δεν διαθέτει ενσυναίσθηση, κλινική εμπειρία ή ηθική ευθύνη, στοιχεία απαραίτητα για τη λήψη ιατρικών αποφάσεων.
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι το μέλλον της υγείας δεν θα καθοριστεί μόνο από την ακρίβεια των αλγορίθμων, αλλά από τον τρόπο ενσωμάτωσής τους στην κλινική πρακτική και στα συστήματα αποζημίωσης.
Η ανάγκη για σωφροσύνη
Σε έναν χώρο τόσο κρίσιμο όσο η υγεία, η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ούτε ως πανάκεια ούτε ως απειλή από μόνη της. Η ουσιαστική πρόκληση είναι η ισορροπημένη και συνειδητή χρήση της.
Εδώ αναδεικνύεται η αξία μιας διαχρονικής έννοιας της αρχαίας ελληνικής σκέψης: της σωφροσύνης. Δηλαδή της ικανότητας για μέτρο, αυτογνωσία και κριτική σκέψη. Την κρισιμότητα της στην ψηφιακή εποχή αναλύει διεξοδικά σε σχετικό του αρθρο στο The Conversation o Ross Channing Reed, βοηθός Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Επιστημών και Τεχνολογίας του Μιζούρι.
Στην πραγματικότητα της υγείας, αυτό σημαίνει ότι η AI πρέπει να χρησιμοποιείται με επίγνωση των ορίων της, με συνεχή ανθρώπινη εποπτεία και με προτεραιότητα πάντα τον ασθενή και όχι την τεχνολογία.
Μόνο μέσα από αυτή τη στάση μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να λειτουργήσει πραγματικά ως εργαλείο βελτίωσης της υγείας και όχι ως παράγοντας νέων ανισορροπιών.
Πηγές: Medical Xpress, The Conversation, Axios
