Είναι η εποχή του χρόνου που όσο και να το κάνεις τραγουδάμε λίγο παραπάνω. Με αφορμή είτε τα κάλαντα είτε τα πάρτυ, όλοι μας πιάνουμε τον εαυτό μας να ψελλίζει ή να φωνάζει τους στίχους ενός αγαπημένου τραγουδιού. Και η ανάταση που μάς γεννά αυτή η δραστηριότητα κάθε άλλο παρά τυχαία είναι.

Από τον εγκέφαλο μέχρι την καρδιά, το τραγούδι έχει αποδειχθεί ότι προσφέρει μια σειρά από οφέλη σε όσους επιδίδονται σε αυτό, ειδικά αν το κάνουν στο πλαίσιο μιας ομάδας.

«Το τραγούδι είναι μια γνωστική, σωματική, συναισθηματική και κοινωνική πράξη», λέει ο Alex Street, ερευνητής στο Cambridge Institute for Music Therapy Research, ο οποίος μελετά πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί η μουσική για να βοηθήσει παιδιά και ενήλικες να αναρρώσουν από εγκεφαλικές βλάβες.

Οι ψυχολόγοι ενθουσιάζονται εδώ και χρόνια από τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι που τραγουδούν μαζί μπορούν να αναπτύξουν ένα ισχυρό αίσθημα κοινωνικής συνοχής, με ακόμη και τους πιο διστακτικούς τραγουδιστές να ενώνουν τις φωνές τους στο τραγούδι. Έρευνες έχουν δείξει ότι εντελώς άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι μπορούν να δημιουργήσουν ασυνήθιστα στενούς δεσμούς μετά από μια ώρα τραγουδιού.

Ίσως δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι το τραγούδι έχει σαφή σωματικά οφέλη για τους πνεύμονες και το αναπνευστικό σύστημα. Ορισμένοι ερευνητές χρησιμοποιούν το τραγούδι για να βοηθήσουν άτομα με πνευμονικές παθήσεις, για παράδειγμα.

Ο μηχανισμός

Αλλά το τραγούδι παράγει και άλλα μετρήσιμα φυσικά αποτελέσματα. Έχει διαπιστωθεί ότι βελτιώνει τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση των ανθρώπων. Το τραγούδι σε ομάδες ή χορωδίες έχει διαπιστωθεί ότι ενισχύει το ανοσοποιητικό μας σύστημα με τρόπους που η απλή ακρόαση της ίδιας μουσικής δεν μπορεί.

Υπάρχουν διάφορες εξηγήσεις για αυτό. Από βιολογική άποψη, πιστεύεται ότι το τραγούδι ενεργοποιεί το πνευμονογαστρικό νεύρο, το οποίο συνδέεται άμεσα με τις φωνητικές χορδές και τους μυς στο πίσω μέρος του λαιμού. Η παρατεταμένη και ελεγχόμενη εκπνοή που απαιτείται για το τραγούδι απελευθερώνει ενδορφίνες που σχετίζονται με την ευχαρίστηση, την ευεξία και την καταστολή του πόνου.

Το τραγούδι ενεργοποιεί επίσης ένα ευρύ δίκτυο νευρώνων και στις δύο πλευρές του εγκεφάλου μας, προκαλώντας την ενεργοποίηση των περιοχών που ασχολούνται με τη γλώσσα, την κίνηση και τα συναισθήματα. Αυτό, σε συνδυασμό με την εστίαση στην αναπνοή που απαιτεί το τραγούδι, το καθιστά ένα αποτελεσματικό μέσο ανακούφισης από το άγχος.

«Οι αντιδράσεις «καλής διάθεσης» γίνονται εμφανείς στις πιο φωτεινές φωνές, τις εκφράσεις του προσώπου και τις στάσεις του σώματος», λέει ο Street.

Μπορεί να υπάρχουν και κάποιες βαθιά ριζωμένες αιτίες για αυτά τα οφέλη. Ορισμένοι ανθρωπολόγοι πιστεύουν ότι οι πρόγονοί μας τραγουδούσαν πριν μπορέσουν να μιλήσουν, χρησιμοποιώντας φωνητικές εκφράσεις για να μιμηθούν τους ήχους της φύσης ή να εκφράσουν συναισθήματα. Αυτό μπορεί να έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη πολύπλοκων κοινωνικών δυναμικών, συναισθηματικών εκφράσεων και τελετουργιών, και ο Street επισημαίνει ότι δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι το τραγούδι αποτελεί μέρος της ζωής κάθε ανθρώπου, είτε έχει μουσικές κλίσεις είτε όχι, σημειώνοντας ότι ο εγκέφαλός μας και το σώμα μας είναι από τη γέννησή μας συντονισμένα να ανταποκρίνονται με θετικό τρόπο στο τραγούδι.

«Τα νανουρίσματα τραγουδιούνται στα παιδιά, και τα τραγούδια τραγουδιούνται στις κηδείες», λέει. «Μαθαίνουμε τους πίνακες πολλαπλασιασμού μέσω του ψαλμωδίας και το αλφάβητο μέσω της ρυθμικής και μελωδικής δομής».

Κοινωνικός δεσμός

Ωστόσο, δεν είναι όλα τα είδη τραγουδιού εξίσου ευεργετικά. Για παράδειγμα, έχει διαπιστωθεί ότι το τραγούδι ως μέρος μιας ομάδας ή μιας χορωδίας προάγει μεγαλύτερο επίπεδο ψυχολογικής ευεξίας σε σχέση με το σόλο τραγούδι. Για το λόγο αυτό, οι ερευνητές στον τομέα της εκπαίδευσης έχουν χρησιμοποιήσει το τραγούδι ως εργαλείο για την προώθηση της συνεργασίας, της γλωσσικής ανάπτυξης και της συναισθηματικής ρύθμισης στα παιδιά.

Ίσως το πιο αξιοσημείωτο όφελος του τραγουδιού είναι ότι φαίνεται να παίζει ρόλο στην αποκατάσταση του εγκεφάλου από βλάβες

Οι ειδικοί γιατροί στρέφονται επίσης στο τραγούδι ως μέσο βελτίωσης της ποιότητας ζωής των ατόμων που ζουν με διαφορετικές παθήσεις. Σε όλο τον κόσμο, ερευνητές έχουν μελετήσει τα αποτελέσματα της συμμετοχής σε ειδικές χορωδίες της κοινότητας που έχουν δημιουργηθεί για καρκινοπαθείς και επιζώντες εγκεφαλικού, άτομα που ζουν με τη νόσο του Πάρκινσον και άνοια, καθώς και τους φροντιστές τους. Για παράδειγμα, το τραγούδι βελτιώνει την ικανότητα των ασθενών με Πάρκινσον να αρθρώνουν, κάτι με το οποίο είναι γνωστό ότι δυσκολεύονται καθώς η νόσος εξελίσσεται.

Οφέλη γυμναστικής

Το τραγούδι αποτελεί επίσης έναν τρόπο ενίσχυσης της γενικής υγείας, καθώς έχει αποδειχθεί ότι είναι μια υποτιμημένη άσκηση, συγκρίσιμη με το γρήγορο περπάτημα. «Το τραγούδι είναι μια σωματική δραστηριότητα και μπορεί να έχει κάποια οφέλη παρόμοια με αυτά της άσκησης», λέει ο Adam Lewis, αναπληρωτής καθηγητής αναπνευστικής φυσιοθεραπείας στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον.

Μια μελέτη έδειξε ακόμη ότι το τραγούδι, μαζί με διάφορες φωνητικές ασκήσεις που χρησιμοποιούν οι εκπαιδευμένοι τραγουδιστές για να βελτιώσουν τον τόνο και τον ρυθμό, είναι μια άσκηση για την καρδιά και τους πνεύμονες συγκρίσιμη με το περπάτημα σε μέτριο ρυθμό σε διάδρομο.

Ωστόσο, οι ερευνητές επιμένουν επίσης να τονίσουν τα συχνά υποτιμημένα οφέλη της συμμετοχής σε ομαδικό τραγούδι για την ψυχική υγεία των ατόμων που ζουν με μακροχρόνιες χρόνιες ασθένειες. Ο Street εξηγεί ότι το τραγούδι επιτρέπει σε αυτά τα άτομα να επικεντρωθούν σε ό,τι μπορούν να κάνουν, αντί σε ό,τι δεν μπορούν.

«Ξαφνικά φέρνει ισότητα στο δωμάτιο, όπου οι φροντιστές δεν είναι πλέον φροντιστές και οι επαγγελματίες υγείας τραγουδούν επίσης το ίδιο τραγούδι με τον ίδιο τρόπο», λέει ο Street. «Και δεν υπάρχει πραγματικά τίποτα άλλο που να το κάνει αυτό».

"Φάρμακο" για το αναπνευστικό

Μεταξύ αυτών που έχουν αποδειχθεί ότι επωφελούνται περισσότερο από το τραγούδι είναι τα άτομα με χρόνιες αναπνευστικές παθήσεις, κάτι που έχει γίνει ένα σημαντικό ερευνητικό θέμα για τον Keir Philip, κλινικό λέκτορα αναπνευστικής ιατρικής στο Imperial College του Λονδίνου. Ο Philip επισημαίνει ότι το τραγούδι δεν θα θεραπεύσει τους ανθρώπους από αυτές τις ασθένειες, αλλά μπορεί να χρησιμεύσει ως μια αποτελεσματική ολιστική προσέγγιση που συμπληρώνει τις συμβατικές θεραπείες.

«Για μερικούς ανθρώπους, το να ζουν με δύσπνοια μπορεί να τους οδηγήσει να αλλάξουν τον τρόπο που αναπνέουν, με αποτέλεσμα να γίνεται ακανόνιστος και αναποτελεσματικός», λέει ο Philip. «Ορισμένες προσεγγίσεις που βασίζονται στο τραγούδι βοηθούν σε αυτό όσον αφορά τους μυς που χρησιμοποιούνται, τον ρυθμό και το βάθος [της αναπνοής], κάτι που μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση των συμπτωμάτων».

Μία από τις πιο αξιοσημείωτες μελέτες του αφορούσε την εφαρμογή ενός προγράμματος αναπνοής που είχε αναπτυχθεί σε συνεργασία με επαγγελματίες τραγουδιστές της Αγγλικής Εθνικής Όπερας και τη χρήση του ως μέρος μιας τυχαιοποιημένης ελεγχόμενης δοκιμής σε ασθενείς με μακροχρόνια Covid. Σε διάστημα έξι εβδομάδων, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι βελτίωσε την ποιότητα ζωής τους και ανακούφισε ορισμένες πτυχές των αναπνευστικών τους δυσκολιών.

Εργαλείο αποκατάστασης

Αλλά ίσως το πιο αξιοσημείωτο όφελος του τραγουδιού είναι ότι φαίνεται να παίζει ρόλο στην αποκατάσταση του εγκεφάλου από βλάβες. Αυτό αποδεικνύεται από την ιστορία της πρώην βουλευτίνας των ΗΠΑ Gabrielle Giffords, η οποία επέζησε από πυροβολισμό στο κεφάλι κατά τη διάρκεια απόπειρας δολοφονίας το 2011. Με την πάροδο των χρόνων, η Giffords ξαναέμαθε να περπατά, να μιλά, να διαβάζει και να γράφει, με τους θεραπευτές να χρησιμοποιούν τραγούδια από την παιδική της ηλικία για να την βοηθήσουν να ανακτήσει την λεκτική της ευχέρεια.

Οι ερευνητές έχουν χρησιμοποιήσει παρόμοιες προσεγγίσεις για να βοηθήσουν τους επιζώντες εγκεφαλικού επεισοδίου να ανακτήσουν την ομιλία, καθώς το τραγούδι μπορεί να προσφέρει τις πολλές ώρες επανάληψης που απαιτούνται για την προώθηση νέας συνδεσιμότητας μεταξύ των δύο ημισφαιρίων του εγκεφάλου, τα οποία συχνά βλάπτονται από ένα οξύ εγκεφαλικό επεισόδιο. Το τραγούδι θεωρείται επίσης ότι ενισχύει τη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου, η οποία του επιτρέπει να επανασυνδεθεί και να δημιουργήσει νέα νευρολογικά δίκτυα.

Υπάρχουν θεωρίες ότι το τραγούδι μπορεί επίσης να βοηθήσει άτομα που πάσχουν από γνωστική έκπτωση, λόγω των έντονων απαιτήσεων που επιβάλλει στον εγκέφαλο, απαιτώντας συνεχή προσοχή και διεγείροντας την εύρεση λέξεων και τη λεκτική μνήμη.

«Υπάρχουν όλο και περισσότερες ενδείξεις για τα γνωστικά οφέλη του τραγουδιού στους ηλικιωμένους», λέει ο Teppo Särkämö, καθηγητής νευροψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι. «Ωστόσο, γνωρίζουμε ακόμα λίγα για το δυναμικό του τραγουδιού να επιβραδύνει ή να αποτρέψει τη γνωστική έκπτωση, καθώς αυτό θα απαιτούσε μελέτες μεγάλης κλίμακας με πολυετή παρακολούθηση».

Πηγή: BBC