Είναι γνωστό ότι αυτές οι γιορτές και οι κοινωνικές εκδηλώσεις αποτελούν πηγή χαράς για τα παιδιά, συχνά καταλήγουν να προκαλούν στους γονείς ανησυχία για το τι θα ακολουθήσει: τις διαπραγματεύσεις σχετικά με το πόσα γλυκά επιτρέπεται να καταναλώσουν. Το άγχος που συνοδεύει την προσπάθεια των γονιών να ενθαρρύνουν τα παιδιά να κάνουν περισσότερες υγιεινές διατροφικές επιλογές, χωρίς να τους στερούν όλη τη διασκέδαση που προσφέρουν οι παιδικές παραδόσεις, μπορεί να αποδειχθεί αντιπαραγωγικό. Η λύση μπορεί να είναι απλούστερη από τις εν πολλοίς στείρες αντιπαραθέσεις του τύπου «δεν έχεις φάει ήδη αρκετά γλυκά».
Οι έρευνες δείχνουν ότι, εάν οι γονείς περιορίζουν λιγότερο την πρόσβαση στα γλυκά και ενθαρρύνουν τα παιδιά να αναπτύξουν μεγαλύτερη αυτονομία ως προς την κατανάλωσή τους, μπορούν να τα βοηθήσουν να εξοικειωθούν με τα σημάδια πείνας και κορεσμού του οργανισμού τους, καλλιεργώντας με την πάροδο του χρόνου μια πιο υγιή σχέση με το φαγητό.
Όταν αποδίδουμε ηθική αξία στα τρόφιμα
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ορισμένα τρόφιμα έχουν μεγαλύτερη διατροφική αξία από άλλα. Ένα κομμάτι κέικ -ακόμη και ένα κέικ καρότου- δεν πρόκειται ποτέ να προσφέρει τις βιταμίνες και τα μέταλλα μιας μεγάλης σαλάτας με λαχανικά. Ως αποτέλεσμα, οι άνθρωποι συχνά κατηγοριοποιούν τα τρόφιμα σε «καλά» και «κακά».
Αυτή η τάση να διαχωρίζονται τα τρόφιμα σε δύο αντίθετες κατηγορίες μπορεί να επηρεάσει τα πάντα: από τα προϊόντα που αγοράζουμε στο σούπερ μάρκετ μέχρι τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε συνολικά για τη διατροφή. Το πρόβλημα είναι ότι οι έννοιες του «καλού» και του «κακού» έχουν ηθική διάσταση. Όταν εφαρμόζουμε συστηματικά τέτοιους χαρακτηρισμούς στο φαγητό, η σχέση μας με αυτό μπορεί να γίνει περίπλοκη. Αντί να αντιμετωπίζουμε την τροφή ως μέσο παροχής ενέργειας και θρεπτικών συστατικών στον οργανισμό, μπορεί να αρχίσουμε να τη χρησιμοποιούμε ως κριτήριο για το εάν οι διατροφικές μας επιλογές είναι λόγος υπερηφάνειας ή ενοχής.
Όταν οι σκέψεις ενός ανθρώπου γύρω από το φαγητό περιστρέφονται διαρκώς γύρω από το εάν ένα τρόφιμο είναι καλό ή κακό για την υγεία του ή για το διατροφικό του πρόγραμμα, οι επιλογές του μπορεί να πάψουν να σχετίζονται με την απόλαυση και να εξαρτώνται περισσότερο από τη δύναμη της θέλησής του να κάνει τη «σωστή» επιλογή στο σούπερ μάρκετ και στα γεύματα. Οι ενοχές ή η ντροπή που μπορεί να προκύψουν από αυτή την αξιολόγηση είναι δυνατόν να επηρεάσουν και τα τρόφιμα που προσφέρονται ελεύθερα στο σπίτι, αλλά και εκείνα που υπόκεινται σε περιορισμούς.
Ο... δρόμος προς την υπερκατανάλωση
Η ιδέα του διατροφικού περιορισμού συχνά ακούγεται τιμωρητική. Για τους γονείς και όσους φροντίζουν παιδιά, ωστόσο, ο περιορισμός ορισμένων τροφίμων μπορεί απλώς να αποτελεί μια ακόμη προσπάθεια να μειώσουν την κατανάλωση ζάχαρης και να εντάξουν περισσότερα φρούτα και λαχανικά στη διατροφή τους.
Για τα παιδιά, όμως, η απαγόρευση συγκεκριμένων τροφίμων μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να αναπτύξουν έντονη προσκόλληση σε αυτά. Ενδέχεται να σκέφτονται διαρκώς ότι τα τρόφιμα που οι ενήλικες χαρακτηρίζουν συχνά «κακά» είναι ταυτόχρονα και εκείνα που έχουν την πιο απολαυστική γεύση. Ένας απλός κανόνας για την κατανάλωση των γλυκών μπορεί έτσι να συνεχίσει να επηρεάζει τη σχέση ενός παιδιού με το φαγητό, ακόμη και πολύ καιρό αφότου έχουν τελειώσει οι λιχουδιές.
Οι γονείς συνήθως εφαρμόζουν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά τους διατροφικούς περιορισμούς.
Στην ανοιχτή επιβολή διατροφικών περιορισμών, τα παιδιά γνωρίζουν ότι οι γονείς ή οι κηδεμόνες τους περιορίζουν την πρόσβαση σε συγκεκριμένα τρόφιμα, είτε επειδή βλέπουν ότι αυτά φυλάσσονται μακριά τους είτε επειδή τους λένε ρητά ότι δεν επιτρέπεται να τα καταναλώσουν. Στην πράξη, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι τα παιδιά γνωρίζουν πως υπάρχουν γλυκά στο σπίτι, αλλά αυτά φυλάσσονται σε σημεία όπως στα ντουλάπια της κουζίνας.
Από την άλλη πλευρά, όσοι εφαρμόζουν έμμεσους διατροφικούς περιορισμούς μπορεί να επιλέγουν να μην αγοράζουν καθόλου γλυκά, είτε τυποποιημένα είτε ζαχαροπλαστείου, προκειμένου να ενθαρρύνουν πιο ισορροπημένες διατροφικές επιλογές.
Οι έρευνες δείχνουν ότι οι εμφανείς διατροφικοί περιορισμοί μπορεί, χωρίς πρόθεση, να αυξήσουν το ενδιαφέρον των παιδιών για τα τρόφιμα που τους απαγορεύονται. Αυτή η έντονη ενασχόληση μπορεί να δυσκολέψει τα παιδιά να αναγνωρίσουν τα σημάδια κορεσμού όταν τελικά έχουν πρόσβαση σε αυτά τα τρόφιμα. Εάν τα γλυκά φυλάσσονται συνήθως σε σημεία όπου δεν μπορούν να τα φτάσουν, είναι πιθανό να μπουν στον πειρασμό να φάνε πολύ περισσότερα από λίγα κομμάτια όταν τους δοθεί τελικά η δυνατότητα. Μάλιστα, μπορεί να αγνοήσουν εντελώς τα σημάδια που τους στέλνει το σώμα τους ότι έχουν χορτάσει.
Διαισθητική διατροφή για τα παιδιά
Η χρήση ουδέτερης γλώσσας όταν μιλάμε στα παιδιά μας για το φαγητό στα γεύματα και η ενθάρρυνσή τους να τρώνε σύμφωνα με τα δικά τους σημάδια πείνας και κορεσμού μπορούν να τα βοηθήσουν στο να εμπιστεύονται το σώμα τους και να ενισχύσουν την επικοινωνία και τη σύνδεση μεταξύ των μελών της οικογένειας στο τραπέζι. Αντί να ασκούμε πίεση στα παιδιά να αδειάσουν το πιάτο τους, μπορούμε να δώσουμε έμφαση στην απόλαυση των γεύσεων και των αισθητηριακών εμπειριών που προσφέρει κάθε μπουκιά.
Η κατανάλωση τροφής σύμφωνα με τα εσωτερικά σήματα του οργανισμού αποτελεί μία από τις βασικές αρχές της διαισθητικής διατροφής (intuitive eating), η οποία αποσκοπεί στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης του ανθρώπου στο σώμα του, ώστε να αναγνωρίζει πότε χρειάζεται να αρχίσει να τρώει και πότε πρέπει να σταματήσει. Τα παιδιά μπορούν επίσης να επωφεληθούν από αυτή την προσέγγιση, με τις κατάλληλες προσαρμογές ανάλογα με την ηλικία τους.
Το μοντέλο «Κατανομής Ευθύνης στη Διατροφή» προσφέρει μια απλή, επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση για τη διατροφή των παιδιών, η οποία αποφεύγει τις συγκρούσεις εξουσίας μεταξύ παιδιών και φροντιστών στο τραπέζι.
Το μοντέλο αναπτύχθηκε από τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Ellyn Satter Institute ο οποίος επικεντρώνεται στη βελτίωση της σχέσης των ανθρώπων με το φαγητό. Στόχος του είναι να εισαγάγει τις αρχές της διαισθητικής διατροφής με τρόπο που να ταιριάζει στα παιδιά.
Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, οι γονείς αποφασίζουν πότε και ποια τρόφιμα θα σερβιριστούν, ενώ τα παιδιά αναλαμβάνουν να αποφασίσουν τι και πόσο θα φάνε από το πιάτο τους. Έμφαση δίνεται στο να μάθουν τα παιδιά να τρώνε σύμφωνα με τα εσωτερικά σήματα του οργανισμού τους, χωρίς να δέχονται πίεση να καταναλώσουν συγκεκριμένα τρόφιμα.
Στο πλαίσιο αυτού του μοντέλου, τα γλυκά μπορούν να αποτελούν μέρος του τακτικού διατροφικού προγράμματος. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση των παιδιών σε μια ποικιλία τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων των γλυκών λιχουδιών και εκτός ειδικών γιορτών ή εκδηλώσεων, σημαίνει ότι κανένα τρόφιμο δεν αποκτά ιδιαίτερη αξία ως καλύτερο ή χειρότερο από κάποιο άλλο. Όλα αντιμετωπίζονται απλώς ως τρόφιμα.
Αυτή η προσέγγιση μπορεί να μετατοπίσει τη συζήτηση προς τον τρόπο με τον οποίο τα διαφορετικά τρόφιμα επηρεάζουν το σώμα μας: ορισμένα, όπως τα γλυκά, μας δίνουν ενέργεια για να τρέχουμε πολύ γρήγορα, άλλα συμβάλλουν στην ανάπτυξη των μυών μας, ενώ κάποια ακόμη βοηθούν να διατηρούμε τα μάτια μας υγιή.
Καλλιεργώντας μια πιο υγιή σχέση με το φαγητό
Η συστηματική χρήση ουδέτερης γλώσσας για την περιγραφή των τροφίμων και η εξοικείωση των παιδιών με μια ποικιλία διατροφικών επιλογών συμβάλλουν στη μείωση της ιδιαίτερης έλξης που ασκούν τα γλυκά στον ουρανίσκο τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι η τούρτα γενεθλίων, τα ντόνατς και τα ζαχαρωτά θα πάψουν να είναι απολαυστικά. Σημαίνει απλώς ότι τα παιδιά μπορούν να είναι βέβαια πως θα έχουν ξανά την ευκαιρία να απολαύσουν τις αγαπημένες τους λιχουδιές, χωρίς να αισθάνονται την πρόσθετη παρόρμηση να καταναλώσουν υπερβολικές ποσότητες.
Εάν ενδιαφέρεστε να εξερευνήσετε πώς οι αρχές της διαισθητικής διατροφής μπορούν να αλλάξουν τη σχέση του παιδιού σας ή τη δική σας σχέση με το φαγητό, μπορείτε να δοκιμάσετε στο σπίτι ορισμένες από τις παρακάτω πρακτικές:
- Συμμετοχή των παιδιών στον προγραμματισμό των γευμάτων και στα ψώνια: Αφήστε τα παιδιά σας να επιλέγουν μια λιχουδιά που θα προστεθεί σε ορισμένα γεύματα κάθε εβδομάδα και σερβίρετέ την μαζί με τα υπόλοιπα τρόφιμα του ημερήσιου μενού. Η ταυτόχρονη παρουσία όλων των τροφίμων στο πιάτο, αντί να φυλάσσεται το επιδόρπιο ή η λιχουδιά για μετά το γεύμα, υπενθυμίζει οπτικά σε όλους ότι η κατανάλωση ενός τροφίμου δεν χρειάζεται να αποτελεί ανταμοιβή για κάτι άλλο. Κάθε τρόφιμο, άλλωστε, θρέφει τον οργανισμό με διαφορετικό τρόπο.
- Αποφύγετε να σχολιάζετε τι τρώνε τα παιδιά σας: Είναι δελεαστικό να επαινέσετε ένα παιδί όταν επιλέγει να δοκιμάσει λίγο μπρόκολο, ενώ προσπαθείτε εδώ και εβδομάδες να το ενθαρρύνετε να το φάει. Ωστόσο, όταν επιβραβεύουμε τα παιδιά επειδή καταναλώνουν ορισμένα τρόφιμα αντί για άλλα, μπορεί να δημιουργήσουμε μια ιεραρχία μεταξύ των τροφίμων. Έτσι, τα παιδιά ενδέχεται να αρχίσουν να αντιλαμβάνονται το φαγητό ως μέσο για να κερδίσουν μια ανταμοιβή και όχι ως τρόπο να θρέψουν το σώμα τους.
- Επανεξετάστε την προσωπική σας σχέση με το φαγητό: Τρώτε όταν πεινάτε και σταματάτε όταν χορτάσετε; Περιορίζετε τις διατροφικές σας επιθυμίες ως μια μορφή τιμωρίας ή δυσκολεύεστε να ελέγξετε τον εαυτό σας όταν καταναλώνετε μια λιχουδιά που αγαπάτε; Τα παιδιά παρατηρούν διαρκώς τη συμπεριφορά των ενηλίκων και συχνά οι δικές σας διατροφικές συνήθειες στέλνουν ισχυρότερα μηνύματα από τα λόγια σας.
- Σκεφτείτε το ενδεχόμενο να αφήσετε τα παιδιά να απολαύσουν ελεύθερα τα γλυκά για μία ημέρα: Αν σας πουν ότι πονάει η κοιλιά τους, συζητείστε μαζί τους για το πώς μπορεί να αισθάνεται το σώμα τους όταν καταναλώνουν πολλά γλυκά, χωρίς να κάνετε επικριτικά σχόλια.
Έχει διαπιστωθεί ότι το ενδιαφέρον τους για τα γλυκά μειώνεται σημαντικά μέσα στις επόμενες ημέρες, ενώ συνεχίζουμε να τους προσφέρουμε ένα ή δύο κομμάτια μαζί με τα γεύματά τους. Τελικά, τα γλυκά που θα περισσέψουν είναι πολύ πιθανό να καταλήξουν στα σκουπίδια.
Πηγή: THE CONVERSATION.COM
