Στο Αμερικάνικο Συνέδριο Ογκολογίας ASCO 2026 ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα της μελέτης A-DREAM που αξιολογεί τη διακοπή της ανδρογονικής αποστέρησης (androgen deprivation therapy, ADT) σε ασθενείς με εξαιρετική ανταπόκριση στη θεραπεία με αναστολείς του υποδοχέα των ανδρογόνων (androgen receptor pathway inhibitor, ARPI).
Η συνεχής αντιανδρογονική θεραπεία σε συνδυασμό με έναν αναστολέα του μονοπατιού του υποδοχέα ανδρογόνων αποτελεί σήμερα την καθιερωμένη θεραπεία για τους ασθενείς με μεταστατικό ορμονοευαίσθητο καρκίνο του προστάτη. Αν και η εντατικοποίηση της θεραπείας έχει βελτιώσει σημαντικά τη συνολική επιβίωση, η μακροχρόνια καταστολή της τεστοστερόνης συνοδεύεται από σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής, όπως κόπωση, εξάψεις, απώλεια της σεξουαλικής λειτουργίας, μείωση της οστικής πυκνότητας και αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο.
Η φιλοσοφία της μελέτης
Ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) και η Δρ. Αγγελική Ανδρικοπούλου αναφέρουν ότι η μελέτη φάσης II A-DREAM διερεύνησε για πρώτη φορά το κατά πόσο είναι ασφαλής η προγραμματισμένη διακοπή της ADT και του ARPI σε ασθενείς που παρουσιάζουν εξαιρετική ανταπόκριση στη θεραπεία. Η φιλοσοφία της μελέτης βασίζεται στην έννοια της θεραπευτικής αποκλιμάκωσης (treatment de-escalation): σε ορισμένους ασθενείς που επιτυγχάνουν βαθιά και παρατεταμένη ύφεση της νόσου, ίσως να μπορεί να διακοπεί η συνεχής χορήγηση θεραπείας, επιτρέποντας την ανάκαμψη της τεστοστερόνης και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής χωρίς να αυξάνεται η πιθανότητα υποτροπής της νόσου.
Στη μελέτη εντάχθηκαν ασθενείς με μεταστατικό ορμονοευαίσθητο καρκίνο του προστάτη οι οποίοι είχαν λάβει θεραπεία ανδρογονικής αποστέρησης σε συνδυασμό με ένα νεότερο αντιανδρογόνο (abiraterone, enzalutamide, apalutamide ή darolutamide) για διάστημα 18–24 μηνών και είχαν επιτύχει βιοχημική ανταπόκριση με επίπεδα PSA μικρότερα από 0,2 ng/mL. Μετά την επίτευξη αυτού του στόχου, οι ασθενείς διέκοπταν την ορμονική θεραπεία και παρακολουθούνταν στενά με μέτρηση PSA και τεστοστερόνης κάθε τρεις μήνες και απεικονιστικό έλεγχο ανά εξάμηνο.
Η επανέναρξη της θεραπείας γινόταν όταν το PSA έφθανε τα 5 ng/mL, εμφανιζόταν ακτινολογική πρόοδος νόσου ή αναπτύσσονταν συμπτώματα σχετιζόμενα με τη νόσο. Στους 18 μήνες, 41% των ασθενών παρέμειναν χωρίς θεραπεία έχοντας παράλληλα αποκτήσει φυσιολογικά επίπεδα τεστοστερόνης. Ακόμη πιο σημαντικό, το 57,7% των ασθενών παρέμειναν χωρίς θεραπεία στους 18 μήνες ανεξάρτητα από την αποκατάσταση της τεστοστερόνης.
Αποτελεσματική η επανέναρξη
Η διάμεση διάρκεια χωρίς θεραπεία έφθασε τους 24,5 μήνες, ένα ιδιαίτερα ενθαρρυντικό αποτέλεσμα δεδομένου ότι η συνεχής θεραπεία στέρησης ανδρογόνων θεωρείται μέχρι σήμερα η καθιερωμένη θεραπεία. Επίσης, για όσους χρειάστηκε να ξεκινήσουν τη θεραπεία εκ νέου, η επανέναρξη του ίδιου συνδυασμού ADT και ARPI ήταν στις περισσότερες περιπτώσεις αποτελεσματική, γεγονός που υποδηλώνει ότι η προσωρινή διακοπή δεν φαίνεται να οδηγεί απαραίτητα σε απώλεια της ευαισθησίας στη θεραπεία.
Για πρώτη φορά, αποδεικνύεται ότι ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών με εξαιρετική ανταπόκριση στην ορμονική θεραπεία μπορεί να παραμείνει χωρίς θεραπεία για μεγάλο χρονικό διάστημα, ανακτώντας ταυτόχρονα φυσιολογικά επίπεδα τεστοστερόνης. Αν και η στρατηγική αυτή δεν έχει ενταχθεί ακόμη στην κλινική πρακτική, η μελέτη A-DREAM θέτει τα θεμέλια για μια περισσότερο εξατομικευμένη προσέγγιση, όπου η διάρκεια της θεραπείας θα καθορίζεται όχι μόνο από τη νόσο, αλλά και από το βάθος της ανταπόκρισης και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς.
