Ο αμφιβληστροειδής περιέχει τα ραβδία και τα κωνία - τους φωτοϋποδοχείς όπου προσλαμβάνεται το φως για να μετατραπεί σε συνέχεια σε νευρικά μηνύματα. Τα μηνύματα αυτά προωθούνται μέσω του οπτικού νεύρου στον εγκέφαλο όπου μετατρέπονται σε εικόνες. Επομένως η υγεία και η ακεραιότητα του αμφιβληστροειδούς έχουν ζωτική σημασία για την όραση.

Παθήσεις και τραυματισμοί

«Υπάρχουν αρκετές παθήσεις και τραυματισμοί που μπορεί να επηρεάσουν τον αμφιβληστροειδή χιτώνα. Μερικές χρειάζονται παρακολούθηση και άλλες απαιτούν επείγουσα αντιμετώπιση γιατί η όραση κινδυνεύει να υποστεί άμεσα μη αναστρέψιμες βλάβες. Στις επείγουσες διαταραχές συμπεριλαμβάνονται η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, η ρήξη του χιτώνα και η απόφραξη κεντρικής αρτηρίας αμφιβληστροειδούς», αναφέρει ο δρ Ευάγγελος Τσίχλης, MD, PhD, Χειρουργός Οφθαλμίατρος, πρώην αναπληρωτής Διευθυντής Οφθαλμολογικής Κλινικής SK-Bielefeld, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Χαϊδελβέργης.

Η αποκόλληση είναι μία σοβαρή πάθηση κατά την οποία αποσπάται ο χιτώνας από τους υποκείμενους ιστούς (επιθήλιο) που τον στηρίζουν στη θέση του. Υπολογίζεται ότι η ετήσια συχνότητά της είναι 1 περιστατικό ανά 10.000 πληθυσμού. Κάθε άνθρωπος εξάλλου έχει 1 στις 300 πιθανότητες να την παρουσιάσει κάποια στιγμή στη ζωή του. Παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξή της είναι η ηλικία, η υψηλή μυωπία, η λέπτυνση του αμφιβληστροειδούς και το οικογενειακό ιστορικό αποκόλλησης ή ρήξης του αμφιβληστροειδούς.

Η συνηθέστερη αιτία της αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς είναι η ρήξη του χιτώνα, κατά την οποία δημιουργείται μία «ρωγμή» στην επιφάνειά του, που επιτρέπει στο υγρό που φυσιολογικά γεμίζει το μάτι (υαλοειδές υγρό) να μπει κάτω από αυτόν.

Η ρήξη συνήθως οφείλεται σε αποκόλληση του υαλοειδούς. Άλλες αιτίες είναι τραυματισμός ή χειρουργική επέμβαση στο μάτι. Εάν η ρήξη του αμφιβληστροειδούς δεν αντιμετωπιστεί αμέσως, μπορεί να εξελιχθεί σε πλήρη αποκόλληση, η οποία μπορεί να προκαλέσει μόνιμη απώλεια όρασης.

Σε σπανιότερες περιπτώσεις, αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς μπορεί να συμβεί εάν διανοιχθεί μία οπή στον χιτώνα, κάτι που συνήθως οφείλεται στην λέπτυνσή του.

Πρώιμα σημάδια ρήξης ή αποκόλλησης

Πρώιμα σημάδια μίας ρήξης, αλλά και της αποκόλλησης είναι η αντίληψη επίμονων ή/και πολλών φωταψιών («λάμψεις»), μαύρων στιγμάτων («μυγάκια») ή «καπνού» στο οπτικό πεδίο. Αν η αποκόλληση εξελιχθεί, οι ασθενείς αντιλαμβάνονται στην περιφέρεια μία γκρίζα ή σκοτεινή σκιά, ενώ θολώνει και η όρασή τους. Χωρίς θεραπεία μπορεί να επέλθει τύφλωση. Γι' αυτόν τον λόγο, όποιος βλέπει ξαφνικά επίμονα σημάδια στο οπτικό του πεδίο, πρέπει να απευθύνεται δίχως καθυστέρηση στον οφθαλμίατρο.

Εάν εκείνος διαπιστώσει πως υπάρχει ρήξη του αμφιβληστροειδούς, μπορεί να την αποκαταστήσει με επέμβαση με ειδικό λέιζερ (argon laser). Αν όμως έχει αρχίσει η αποκόλληση, τότε απαιτείται χειρουργική αντιμετώπιση για να διορθωθεί η ρήξη και να επανέλθει ο αμφιβληστροειδής στη θέση του. Η εγχείρηση μπορεί να συνίσταται σε αφαίρεση του υαλώδους υγρού ή συρραφή μοσχεύματος σιλικόνης.

«Η επέμβαση είναι δύσκολη, αλλά έχει πολύ υψηλό ποσοστό ανατομικής επιτυχίας (άνω του 85%). Ωστόσο το αν θα επανέλθει μετεγχειρητικά η οπτική οξύτητα, εξαρτάται από την έκταση της αποκόλλησης και τη διάρκειά της. Εάν έχει αποκολληθεί το κέντρο του αμφιβληστροειδούς (η ωχρά κηλίδα) η πρόγνωση όσον αφορά την όραση είναι περιορισμένη. Σε διαφορετική περίπτωση η οπτική οξύτητα μπορεί να επανέλθει στα επίπεδα που είχε πριν από την εγχείρηση. Για αυτόν τον λόγο είναι σημαντικό ακόμη και σε περίπτωση υποψίας ο ασθενής να επισκέπτεται αμέσως τον οφθαλμίατρο», τονίζει ο δρ Τσίχλης.

Σοβαρή απειλή και η απόφραξη

Η απόφραξη της κεντρικής αρτηρίας του αμφιβληστροειδούς είναι εξίσου σοβαρή και απειλητική για την όραση. Αποκαλείται συχνά «εγκεφαλικό του ματιού» και συμβαίνει όταν αποφραχθεί το κεντρικό αγγείο (αρτηρία) που τροφοδοτεί με αίμα τον χιτώνα. Η απόφραξη μπορεί π.χ. να προκληθεί από έναν θρόμβο αίματος, σοβαρή φλεγμονή και άλλα αίτια.

«Οι αποφράξεις στα αγγεία του αμφιβληστροειδούς γενικώς είναι ενδεικτικές ισχαιμίας (δηλαδή μειωμένης ροής αίματος) στο κεντρικό νευρικό σύστημα, ιδίως στον εγκέφαλο. Μάλιστα στο σχεδόν 25% των ασθενών με απόφραξη κεντρικής αρτηρίας αμφιβληστροειδούς, η μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου θα καταδείξει στοιχεία "σιωπηρού" εγκεφαλικού επεισοδίου. Επιπρόσθετα, οι ασθενείς με τέτοιου είδους απόφραξη στο μάτι, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να εκδηλώσουν εγκεφαλικό επεισόδιο στο μέλλον», υπογραμμίζει ο δρ Τσίχλης.

Πότε επέρχεται πλήρης απώλεια της όρασης

Η κεντρική αρτηρία του αμφιβληστροειδούς βρίσκεται κοντά στο οπτικό νεύρο. Όταν συμβεί απόφραξη, μειώνεται η ροή αίματος σε ολόκληρο τον αμφιβληστροειδή και συχνά οδηγεί σε πλήρη απώλεια της όρασης.

Η απόφραξη συμβαίνει στο ένα μάτι. Χαρακτηρίζεται από ξαφνική, αλλά ανώδυνη διαταραχή της όρασης, με μερική ή πλήρη απώλεια της όρασης. Η απώλεια αυτή μπορεί να είναι παροδική ή μόνιμη.

«Εν κατακλείδι, υπάρχουν μερικές παθήσεις στον αμφιβληστροειδή που χρειάζονται επειγόντως έλεγχο και αντιμετώπιση. Αν κάποιος παρουσιάσει ξαφνική, επίμονη αύξηση στα "μυγάκια" στο οπτικό πεδίο του ή βλέπει λάμψεις με την περιφερειακή όραση, αν αναπτύξει μία σκουρόχρωμη "κουρτίνα" που εμποδίζει ένα τμήμα του οπτικού πεδίου του, αν παρουσιάσει ξαφνική, ανώδυνη μείωση, θόλωμα ή απώλεια της όρασής του, πρέπει αμέσως να συμβουλευθεί τον οφθαλμίατρό του. Αν και συχνά αποδεικνύεται ότι πρόκειται για καλοήθεις καταστάσεις, είναι σημαντικό να αποκλειστούν οι σοβαρές, απειλητικές για την όραση διαταραχές», καταλήγει ο ειδικός.