Οι διακοπές δεν χρειάζεται να είναι μεγάλης διάρκειας, γεμάτες δραστηριότητες ή τέλεια οργανωμένες για να μας ξεκουράσουν. Οι ειδικοί συμφωνούνότι αυυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να αποσυνδεθούμε πραγματικά από την καθημερινότητα, να βρούμε χώρους που μας δημιουργούν αίσθημα ασφάλειας, να αφήσουμε τον εαυτό μας να ασχοληθεί περισσότερο με τις αισθήσεις του και να σταματήσουμε να κυνηγάμε την «τέλεια» επιλογή.

Έρευνες στην ψυχολογία δείχνουν ότι υπάρχουν ορισμένοι απλοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε οι διακοπές να μπορέσουν να αποκαταστήσουν πιο αποτελεσματικά το σώμα και το μυαλό.

1. Δεν χρειάζεται να φύγετε για πολύ – χρειάζεται να αποσυνδεθείτε

Η πρώτη έκπληξη είναι ότι η διάρκεια των διακοπών φαίνεται να παίζει μικρότερο ρόλο απ' όσο πιστεύουμε.

Ανάλυση 13 μελετών από την Franziska Speth του Τεχνικού Πανεπιστημίου της Δρέσδης και τους συνεργάτες της έδειξε ότι η διάρκεια ενός ταξιδιού έχει πολύ μικρή επίδραση στα οφέλη που προσφέρει η ξεκούραση.

Είτε πρόκειται λοιπόν για ένα σύντομο τριήμερο είτε για ένα μεγάλο ταξίδι, το σημαντικό είναι να δημιουργηθεί πραγματική ψυχολογική απόσταση από την καθημερινότητα.

Και εδώ βρίσκεται μια παγίδα που πολλοί γνωρίζουν καλά: το κινητό και το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο.

Όσο περισσότερο αποσυνδέεται κάποιος από τη δουλειά, τόσο καλύτερη είναι η ευεξία του κατά τη διάρκεια των διακοπών αλλά και μετά την επιστροφή. Ο Ethan Kross, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, εξηγεί ότι ακόμη και ο έλεγχος των email μπορεί να περιορίσει μέρος αυτών των οφελών.

Μπορεί να φαίνεται χρήσιμο να αδειάσετε τα εισερχόμενα πριν επιστρέψετε στη δουλειά, όμως τα δεδομένα δείχνουν ότι είναι προτιμότερο να κλείσετε τις ειδοποιήσεις και να αφήσετε τη δουλειά στην άκρη. Όταν επιστρέψετε, θα είστε πιθανότατα σε καλύτερη ψυχική κατάσταση για να αντιμετωπίσετε όσα σας περιμένουν.

2. Επιστρέψτε σε ένα μέρος που σας κάνει να αισθάνεστε καλά

Υπάρχουν μέρη στα οποία αισθανόμαστε αμέσως άνετα. Μπορεί να είναι ένα αγαπημένο νησί, ένα σπίτι, μια παραλία, ένα πάρκο ή ακόμη και μια συγκεκριμένη γειτονιά.

Η ψυχολογία έχει έναν όρο γι' αυτό: «προσκόλληση στον τόπο» ( place attachment), δηλαδή ο συναισθηματικός δεσμός που αναπτύσσουμε με έναν τόπο.

Δεν σημαίνει ότι ο συγκεκριμένος χώρος έχει κάποια αντικειμενικά χαρακτηριστικά που τον κάνουν καλύτερο. Είναι ο τρόπος με τον οποίο συνδέεται με τις δικές μας αναμνήσεις και τα συναισθήματα.

Γι' αυτό δεν υπάρχει κανένας λόγος να αισθανόμαστε ότι πρέπει κάθε χρόνο να αναζητούμε έναν καινούργιο προορισμό. Αν ένας γνώριμος τόπος μας προσφέρει ηρεμία και ασφάλεια, η επιστροφή σε αυτόν μπορεί να είναι ακριβώς αυτό που χρειαζόμαστε.

Η νοσταλγία, άλλωστε, έχει συνδεθεί με θετικές επιδράσεις στην ευεξία. Ακόμη και όταν ταξιδεύουμε σε έναν καινούργιο προορισμό, μπορούμε να αναζητήσουμε χώρους που γνωρίζουμε ότι μας ηρεμούν. Για κάποιους μπορεί να είναι ένας κήπος ή ένα πάρκο, για άλλους ένα μουσείο, μια παραλία ή ένας ήσυχος δρόμος μιας πόλης.

3. Αναζητήστε κάτι που θα σας προκαλέσει δέος

Οι διακοπές μπορούν να μας προσφέρουν κάτι περισσότερο από ξεκούραση: μια διαφορετική οπτική για τη ζωή και τα προβλήματά μας.

Ένας τρόπος να το πετύχουμε είναι να αναζητήσουμε εμπειρίες που προκαλούν το συναίσθημα του δέους – εκείνη την αίσθηση ότι βρισκόμαστε μπροστά σε κάτι τόσο εντυπωσιακό, ώστε για λίγο τα προσωπικά μας προβλήματα μοιάζουν μικρότερα.

Σύμφωνα με τον Kross, το δέος διευρύνει το πεδίο της προσοχής μας και μπορεί να μας βοηθήσει να ξεφύγουμε από τον φαύλο κύκλο των επίμονων σκέψεων και των ανησυχιών.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από μελέτη ανθρώπων που έκαναν rafting στον ποταμό Green River στη Γιούτα. Παρά τη σωματική προσπάθεια της δραστηριότητας, πολλοί συμμετέχοντες – μεταξύ τους και βετεράνοι με αυξημένο κίνδυνο μετατραυματικού στρες – δήλωσαν ότι ένιωθαν σημαντικά λιγότερο στρες στο τέλος.

Το στοιχείο που προέβλεπε καλύτερα αυτή τη βελτίωση δεν ήταν η ίδια η δραστηριότητα, αλλά το δέος που προκαλούσε το εντυπωσιακό φυσικό τοπίο.

Και δεν χρειάζεται να αγαπά κανείς τη φύση για να βιώσει αυτό το συναίσθημα. «Οι πόλεις μπορούν επίσης να προκαλέσουν αυτή την κατάσταση αυτοϋπέρβασης», σημειώνει ο Kross.

Μπορεί να είναι μια εντυπωσιακή θέα, ένα έργο τέχνης, ένα ιστορικό μνημείο ή οτιδήποτε μας κάνει για λίγο να νιώσουμε μέρος κάτι μεγαλύτερου από τον εαυτό μας.

4. Μην προσπαθείτε να οργανώσετε την «τέλεια» ημέρα

Και κάπου εδώ βρίσκεται μια ακόμη παγίδα των διακοπών: η προσπάθεια να αξιοποιήσουμε κάθε λεπτό με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Οι ψυχολόγοι διακρίνουν συχνά τους ανθρώπους σε δύο κατηγορίες βάσει αυτής της συμπεριφοράς: τους «maximisers», που αναζητούν διαρκώς την καλύτερη δυνατή επιλογή, και τους «satisficers», οι οποίοι σταματούν την αναζήτηση όταν βρουν κάτι που είναι αρκετά καλό.

Αν, για παράδειγμα, ψάχνετε πού θα περάσετε την ημέρα σας, μπορείτε να συγκρίνετε επί ώρες αξιοθέατα, τιμές, αποστάσεις, εστιατόρια και κριτικές. Ή μπορείτε να βρείτε μερικές επιλογές και να επιλέξετε εκείνη που σας φαίνεται αρκετά καλή.

«Όταν οι άνθρωποι προσπαθούν να κάνουν την καλύτερη επιλογή, καταλήγουν, παραδόξως, λιγότερο ευτυχισμένοι και λιγότερο ικανοποιημένοι από την επιλογή τους», λέει ο Ondrej Mitas από το Πανεπιστήμιο Εφαρμοσμένων Επιστημών της Breda στην Ολλανδία.

Έρευνες δείχνουν ότι οι «satisficers» τείνουν να είναι πιο ικανοποιημένοι από τους «maximisers». Και αυτό φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία στις διακοπές.

Σε μελέτη με 376 ερωτηματολόγια και 12 αναλυτικές συνεντεύξεις εργαζόμενων στη Γερμανία, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι προσπαθούσαν διαρκώς να μεγιστοποιήσουν τις επιλογές τους έκαναν περισσότερο προγραμματισμό, αλλά ήταν σημαντικά λιγότερο ικανοποιημένοι από τις διακοπές τους.

Το αυστηρό πρόγραμμα δεν τους άφηνε περιθώριο για το απρόβλεπτο, ενώ παράλληλα παρέμενε η σκέψη ότι ίσως είχαν κάνει λάθος επιλογές.

Ένας ταξιδιώτης στην Ταϊβάν περιέγραψε χαρακτηριστικά στους ερευνητές τη δυσκολία του να ακολουθήσει προτάσεις άλλων ταξιδιωτών επειδή το πρόγραμμά του ήταν ήδη πλήρες. «Χάνω πολλά πράγματα. Αυτό δεν είναι καν διακοπές, είναι απλώς να τηρείς ένα πρόγραμμα», ανέφερε.

Βέβαια, η εικόνα δεν είναι απόλυτη. Μια μεταγενέστερη, μη δημοσιευμένη ακόμη μελέτη σε Ολλανδούς ταξιδιώτες δεν βρήκε την ίδια σχέση, γεγονός που υποδηλώνει ότι μπορεί να υπάρχουν και πολιτισμικές διαφορές.

Οι καλύτερες διακοπές ίσως να μην είναι οι πιο «τέλειες»

Το βασικό μήνυμα, πάντως, είναι απλό: οι διακοπές δεν χρειάζεται να είναι τέλεια σχεδιασμένες για να μας κάνουν καλό.

Μερικές ημέρες μακριά από τη δουλειά μπορεί να είναι αρκετές, αρκεί να αποσυνδεθούμε πραγματικά. Ένα γνώριμο μέρος μπορεί να μας ξεκουράσει περισσότερο από έναν εξωτικό προορισμό, ενώ μια εμπειρία που μας προκαλεί δέος μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε τα προβλήματά μας από απόσταση.

Και, κυρίως, ίσως αξίζει να αφήσουμε λίγο χώρο στο απρόβλεπτο. Γιατί όταν σταματάμε να προσπαθούμε να κάνουμε κάθε στιγμή των διακοπών όσο το δυνατόν καλύτερη, μπορεί τελικά να απολαμβάνουμε περισσότερο αυτό που πραγματικά συμβαίνει.

Πηγή: BBC