Τη Δευτέρα, στελέχη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της Ευρώπης κατέληξαν σε συμφωνία για τον εκσυγχρονισμό του νομικού πλαισίου της ΕΕ κατά της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, με επικαιροποιημένους ορισμούς, αυστηρότερες ποινές, μεγαλύτερες περιόδους παραγραφής και καλύτερη προστασία των θυμάτων.

Ποινικοποίηση νέων αδικημάτων

Λαμβάνοντας υπόψη τις τεχνολογικές εξελίξεις, η νέα νομοθεσία ποινικοποιεί νέα αδικήματα, όπως η παραγωγή ή διάδοση εγχειριδίων που περιγράφουν τρόπους διάπραξης εγκλημάτων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, συμπεριλαμβανομένης της εκμετάλλευσης και της προσέλκυσης θυμάτων. Οι πράξεις αυτές θα τιμωρούνται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δύο ετών.

Οι ευρωβουλευτές πέτυχαν επίσης την ποινικοποίηση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που έχουν σχεδιαστεί ή προσαρμοστεί ειδικά για την παραγωγή υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Η απόκτηση, κατοχή ή διάδοση τέτοιων συστημάτων θα τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο ετών.

Επιπλέον, ποινικοποιείται η οργάνωση ταξιδιών άλλου προσώπου σε ξένη χώρα με σκοπό τη σεξουαλική κακοποίηση παιδιών, με ποινή φυλάκισης έως ενός έτους.

Σε αντίθεση με την ισχύουσα οδηγία, η νέα νομοθεσία αντιμετωπίζει και το φαινόμενο του grooming, δηλαδή της αποπλάνησης ανηλίκων για σεξουαλικούς σκοπούς. Η πρόταση συνάντησης με παιδί κάτω από την ηλικία συναίνεσης θα τιμωρείται όταν οδηγεί σε τέλεση αδικήματος, με ποινή έως ενός έτους ή έως δύο ετών σε περιπτώσεις εξαναγκασμού, βίας ή απειλής.

Ποινικοποιείται επίσης η απόπειρα προσέλκυσης παιδιού, ακόμη και μέσω διαδικτύου, για την παραγωγή υλικού σεξουαλικής κακοποίησης, με ποινές έως έξι μηνών ή έως ενός έτους σε περιπτώσεις βίας, απειλής ή εξαναγκασμού.

Στα νέα αδικήματα περιλαμβάνονται ακόμη η ζωντανή μετάδοση πράξεων κακοποίησης παιδιών και η σεξουαλική εκβίαση (sextortion), δηλαδή η απειλή δημοσιοποίησης υλικού σεξουαλικής κακοποίησης.

Η έννοια της συναίνεσης

Η νέα οδηγία αυξάνει τις ανώτατες ποινές για μια σειρά εγκλημάτων, όπως η εν γνώσει παρακολούθηση παράστασης σεξουαλικής κακοποίησης παιδιού ή η σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών που εξωθούνται στην πορνεία.

Επίσης, αυστηροποιούνται οι ποινές για αδικήματα που σχετίζονται με υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Η απόκτηση, κατοχή ή πρόσβαση σε τέτοιο υλικό θα τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών, ενώ η διανομή, διάδοση και διάθεσή του με τουλάχιστον τρία χρόνια φυλάκισης.

Για την αντιμετώπιση της διάδοσης του παράνομου υλικού στο διαδίκτυο, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να εξασφαλίζουν την ταχεία αφαίρεσή του από διακομιστές που βρίσκονται στην επικράτειά τους ή τον αποκλεισμό της πρόσβασης των χρηστών.

Οι ευρωβουλευτές ενίσχυσαν επίσης την έννοια της συναίνεσης στη νομοθεσία. Στο εξής, οι διεισδυτικές σεξουαλικές πράξεις με παιδιά άνω της ηλικίας συναίνεσης χωρίς τη συγκατάθεσή τους θα τιμωρούνται με ποινή έως δέκα έτη κάθειρξης. Για παιδιά κάτω από την ηλικία συναίνεσης, η ανώτατη ποινή αυξάνεται στα δώδεκα έτη.

Καταγγελία και έναρξη ερευνών

Τα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών συχνά χρειάζονται πολλά χρόνια ή ακόμη και δεκαετίες για να μιλήσουν και να καταγγείλουν τα εγκλήματα.

Για τον λόγο αυτό, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προώθησε την επιμήκυνση των περιόδων παραγραφής.

Για τα σοβαρότερα αδικήματα, όπως οι διεισδυτικές σεξουαλικές πράξεις και η εξώθηση παιδιών κάτω από την ηλικία συναίνεσης στην πορνεία, τα οποία τιμωρούνται με τουλάχιστον δέκα χρόνια φυλάκισης, η παραγραφή θα επέρχεται 32 χρόνια μετά την ενηλικίωση του θύματος.

Για τα περισσότερα αδικήματα που επισύρουν ποινές από πέντε έως δέκα χρόνια, η περίοδος παραγραφής ορίζεται στα 20 χρόνια, ενώ για μια τρίτη κατηγορία αδικημάτων, στην οποία περιλαμβάνεται η παραγωγή υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, στα 15 χρόνια.

Πρόληψη και δικαιώματα των θυμάτων

Η νέα νομοθεσία προβλέπει εξειδικευμένη και κατάλληλη στήριξη των θυμάτων, τα οποία αναγνωρίζονται πλέον ως «επιζώντες» κακοποίησης.

Τα κράτη-μέλη θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα παιδιά-θύματα έχουν πρόσβαση σε αξιολόγηση, υποστήριξη και προστασία σε φιλικό προς τα παιδιά περιβάλλον και, όπου είναι δυνατόν, στον ίδιο χώρο.

Τα θύματα θα έχουν επίσης δικαίωμα να διεκδικούν αποζημίωση από τους δράστες, ενώ θα λειτουργούν γραμμές βοήθειας και ενημέρωσης.

Ενημερωτικές εκστρατείες θα υπογραμμίζουν ότι η μη συναινετική σεξουαλική επαφή αποτελεί ποινικό αδίκημα και ότι η συναίνεση πρέπει να παρέχεται ελεύθερα.

Παράλληλα, θα εφαρμόζονται αποτελεσματικά προγράμματα παρέμβασης για τους δράστες, κατά τη διάρκεια ή μετά την ολοκλήρωση των ποινικών διαδικασιών, ώστε να αποτρέπεται η υποτροπή.

Η νομοθεσία διευκολύνει επίσης την καταγγελία περιστατικών κακοποίησης, διασφαλίζοντας ότι οι κανόνες επαγγελματικού απορρήτου δεν θα εμποδίζουν την αναφορά περιπτώσεων όταν υπάρχουν εύλογες υποψίες.

Οι επαγγελματίες που εργάζονται σε στενή επαφή με παιδιά θα έχουν υποχρέωση να αναφέρουν περιστατικά όταν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι η ευημερία ενός παιδιού βρίσκεται σε άμεσο και σοβαρό κίνδυνο.

Ενίσχυση οργανώσεων παιδικής προστασίας

Η νέα οδηγία ενισχύει επίσης τις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην προστασία των παιδιών. Τα κράτη-μέλη θα πρέπει να εξασφαλίσουν το κατάλληλο νομικό πλαίσιο για τη λειτουργία τηλεφωνικών γραμμών καταγγελιών και υποστήριξης, ενώ ενθαρρύνονται να επιτρέψουν στις οργανώσεις αυτές να εντοπίζουν δημόσια προσβάσιμο υλικό σεξουαλικής κακοποίησης σε υπηρεσίες φιλοξενίας περιεχομένου.

Έλεγχοι ποινικών μητρώων

Κατά την πρόσληψη ατόμων σε θέσεις που συνεπάγονται τακτική επαφή με παιδιά, οι εργοδότες θα υποχρεούνται να διενεργούν ελέγχους ποινικού μητρώου, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι υποψήφιοι δεν έχουν καταδικαστεί για αδικήματα σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.

Ύστερα από παρέμβαση των ευρωβουλευτών, η υποχρέωση αυτή επεκτείνεται και στις οργανωμένες εθελοντικές δραστηριότητες που περιλαμβάνουν επαφή με παιδιά, όπως τα προγράμματα δημιουργικής απασχόλησης και οι εξωσχολικές δραστηριότητες.