Η κλιματική αλλαγή μετατρέπει τους καύσωνες σε μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη. Μετά το ακραίο κύμα ζέστης που έπληξε την ήπειρο στα τέλη Ιουνίου, η Επιτροπή Υγειονομικής Ασφάλειας (Health Security Committee - HSC) της Ευρωπαϊκής Ένωσης υιοθέτησε νέα γνωμοδότηση με στόχο την ενίσχυση της ετοιμότητας και της ανταπόκρισης απέναντι στα ολοένα συχνότερα και εντονότερα επεισόδια ακραίας ζέστης.
Η απόφαση ελήφθη στις 30 Ιουλίου και έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι καλοκαιρινές μετακινήσεις και οι μαζικές εκδηλώσεις αυξάνουν τους διασυνοριακούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία.
Περισσότεροι από 16.000 επιπλέον θάνατοι
Σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία που βασίζονται στις εθνικές στατιστικές θνησιμότητας και δημοσιεύθηκαν από το ευρωπαϊκό δίκτυο EuroMOMO, το κύμα καύσωνα στα τέλη Ιουνίου του 2026 συνδέεται με περισσότερους από 16.000 επιπλέον θανάτους στην Ευρώπη.
Πέρα από την αυξημένη θνησιμότητα, οι παρατεταμένες περίοδοι ακραίας ζέστης επιδεινώνουν χρόνια νοσήματα, αυξάνουν τις εισαγωγές στα νοσοκομεία και επιβαρύνουν σημαντικά τα συστήματα υγείας.
Παράλληλα, οι υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν τον κίνδυνο εκδήλωσης δασικών πυρκαγιών, με συνέπειες τόσο για την ποιότητα του αέρα όσο και για τις κρίσιμες υποδομές και το φυσικό περιβάλλον.
Οι βασικές προτάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Η Επιτροπή Υγειονομικής Ασφάλειας προτείνει μια σειρά μέτρων ώστε οι χώρες-μέλη να είναι καλύτερα προετοιμασμένες απέναντι στα ακραία θερμικά φαινόμενα.
Διατομεακή συνεργασία
Βασική προτεραιότητα αποτελεί η συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων –υγείας, πολιτικής προστασίας, τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλων υπηρεσιών– μέσω εθνικών συντονιστικών μηχανισμών.
Επικαιροποίηση των σχεδίων δράσης
Η HSC ζητά την τακτική αναθεώρηση των Σχεδίων Δράσης για τη Ζέστη και την Υγεία (Heat-Health Action Plans), με ιδιαίτερη μέριμνα για τις ευάλωτες ομάδες και τα άτομα με ειδικές ανάγκες.
Ταχύτερη ανταλλαγή πληροφοριών
Προτείνεται η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών μέσω του ευρωπαϊκού Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης και Ανταπόκρισης (Early Warning and Response System - EWRS), ώστε οι χώρες να ανταλλάσσουν έγκαιρα πληροφορίες για τους κινδύνους και τα μέτρα προστασίας.
Προστασία παιδιών και εργαζομένων
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι αποφάσεις για τη λειτουργία σχολείων, τις υπαίθριες εκδηλώσεις και την εργασία σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας πρέπει να βασίζονται στα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για τα παιδιά, αλλά και για τους εργαζόμενους που εκτίθενται στη ζέστη, όπως όσοι εργάζονται σε οικοδομές, αγροτικές εργασίες ή μεταφορές.
Εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας
Στις συστάσεις περιλαμβάνεται και η ενίσχυση της εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας, ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν έγκαιρα τα συμπτώματα των νοσημάτων που σχετίζονται με τη ζέστη και να παρέχουν την κατάλληλη φροντίδα.
Ενημέρωση του κοινού
Η HSC δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην έγκαιρη και αξιόπιστη ενημέρωση των πολιτών, καθώς και στην παροχή οδηγιών σε πολλές γλώσσες για τουρίστες, εποχικούς εργαζόμενους και εργαζόμενους στις μεταφορές που μετακινούνται μεταξύ διαφορετικών χωρών.
Καλύτερα δεδομένα για τις επιπτώσεις της ζέστης
Η Επιτροπή ζητά επίσης να ενισχυθεί η συλλογή και ανάλυση δεδομένων σχετικά με τις επιπτώσεις των καυσώνων στην υγεία, αξιοποιώντας το έργο του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για το Κλίμα και την Υγεία.
Η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από κάθε άλλη ήπειρο
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επισημαίνει ότι η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος του πλανήτη, με τα κύματα καύσωνα να γίνονται ολοένα συχνότερα, πιο έντονα και μεγαλύτερης διάρκειας.
Οι κλιματικές προβλέψεις δείχνουν ότι η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των συστημάτων υγείας.
Η Επιτροπή Υγειονομικής Ασφάλειας προτείνει να συνεχιστούν οι επενδύσεις στην επιστημονική γνώση, στη μοντελοποίηση των κινδύνων και στην ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών-μελών, με στόχο τη δημιουργία πιο ανθεκτικών συστημάτων υγείας απέναντι στις ολοένα αυξανόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Όπως επισημαίνεται στη γνωμοδότηση, η προετοιμασία για τους καύσωνες δεν αποτελεί πλέον μόνο ζήτημα πολιτικής προστασίας, αλλά βασική προτεραιότητα για τη δημόσια υγεία σε ολόκληρη την Ευρώπη.
