Η πρόσφατη έξαρση κρουσμάτων γρίπης σε στρατιωτική βάση των ΗΠΑ επανέφερε στο προσκήνιο μια συζήτηση που παραμένει έντονη από την περίοδο της πανδημίας COVID-19: πού τελειώνει η ατομική επιλογή και πού αρχίζει η ευθύνη για τη δημόσια υγεία;
Μόλις δύο μήνες μετά την απόφαση του υπουργού Άμυνας των ΗΠΑ, Pete Hegseth, να καταστήσει προαιρετικό τον αντιγριπικό εμβολιασμό των νεοσύλλεκτων, η πραγματικότητα ανάγκασε τις Ένοπλες Δυνάμεις να κάνουν στροφή 180 μοιρών.
Η Αεροπορία, ο Στρατός Ξηράς και το Ναυτικό επανέφεραν την υποχρεωτική χορήγηση του αντιγριπικού εμβολίου στους νέους στρατιώτες, μετά από σοβαρή επιδημία στη βάση Lackland στο Τέξας.
Περισσότεροι από 220 νεοσύλλεκτοι νόσησαν
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, τουλάχιστον 222 νεοσύλλεκτοι προσβλήθηκαν από γρίπη, ενώ τέσσερις χρειάστηκαν νοσηλεία.
Η επιδημία εκδηλώθηκε λίγο μετά την κατάργηση της υποχρεωτικότητας του εμβολιασμού, η οποία ίσχυε σχεδόν αδιάλειπτα από το 1945.
Κατά την ανακοίνωση της απόφασης, ο Hegseth είχε επικαλεστεί την «ιατρική αυτονομία» και τη θρησκευτική ελευθερία, χαρακτηρίζοντας την υποχρεωτικότητα του αντιγριπικού εμβολίου «υπερβολικά γενική και μη ορθολογική».
«Το σώμα σας, η πίστη σας και οι πεποιθήσεις σας δεν είναι διαπραγματεύσιμες», είχε δηλώσει απευθυνόμενος στα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων.
Μια παράδοση που ξεκινά από τον Τζορτζ Ουάσινγκτον
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο επιδημιολόγος που υπογράφει την ανάλυση, η σχέση του αμερικανικού στρατού με τους υποχρεωτικούς εμβολιασμούς είναι σχεδόν τόσο παλιά όσο και οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η πρώτη υποχρεωτική ανοσοποίηση εφαρμόστηκε ήδη το 1777, όταν ο στρατηγός Τζορτζ Ουάσινγκτον διέταξε τον μαζικό εμβολιασμό του Ηπειρωτικού Στρατού κατά της ευλογιάς.
Η απόφαση δεν είχε ιδεολογικό χαρακτήρα αλλά καθαρά στρατηγικό. Έναν χρόνο νωρίτερα, η ευλογιά είχε αποδεκατίσει τις αμερικανικές δυνάμεις κατά την εκστρατεία στο Κεμπέκ.
Όπως έγραφε τότε ο Τζον Άνταμς, η ευλογιά σκότωνε «δέκα στρατιώτες για κάθε έναν που έπεφτε στη μάχη».
Το μάθημα της πανδημίας του 1918
Η υποχρεωτικότητα του αντιγριπικού εμβολίου καθιερώθηκε το 1945 ως άμεση συνέπεια της πανδημίας γρίπης του 1918.
Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, περίπου 45.000 Αμερικανοί στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους από γρίπη, αριθμός σχεδόν αντίστοιχος με τους περίπου 53.000 που σκοτώθηκαν στις πολεμικές επιχειρήσεις.
Η εμπειρία αυτή οδήγησε τον αμερικανικό στρατό, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, στην ανάπτυξη του πρώτου αντιγριπικού εμβολίου.
Οι κλινικές δοκιμές σε νεοσύλλεκτους έδειξαν ότι το εμβόλιο μείωνε τα περιστατικά γρίπης κατά περίπου 85%, με αποτέλεσμα να καταστεί υποχρεωτικό και να εμβολιαστούν περίπου 7 εκατομμύρια στρατιώτες μέσα στο πρώτο έτος εφαρμογής του.
Η COVID-19 άλλαξε τη συζήτηση
Για δεκαετίες οι στρατιωτικοί εμβολιασμοί θεωρούνταν αυτονόητο στοιχείο της επιχειρησιακής ετοιμότητας.
Η πανδημία COVID-19, όμως, άλλαξε ριζικά το πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο γύρω από τα εμβόλια.
Το 2021 επιβλήθηκε υποχρεωτικός εμβολιασμός κατά της COVID-19 σε όλα τα στελέχη των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Παρότι περισσότερο από το 98% συμμορφώθηκε, περισσότεροι από 8.000 στρατιωτικοί απομακρύνθηκαν επειδή αρνήθηκαν να εμβολιαστούν.
Το 2023 το Κογκρέσο υποχρέωσε το Πεντάγωνο να καταργήσει την υποχρεωτικότητα, ενώ το 2025 ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διέταξε την επαναφορά στην υπηρεσία όσων είχαν απολυθεί λόγω άρνησης εμβολιασμού, με πλήρη αναδρομική αποζημίωση.
Σύμφωνα με τον αρθρογράφο, η απόφαση κατάργησης της υποχρεωτικότητας για τη γρίπη βασίστηκε κυρίως στη ρητορική περί «ιατρικής ελευθερίας» που αναδείχθηκε την περίοδο της πανδημίας και όχι σε νέα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με τον ιό της γρίπης ή την αποτελεσματικότητα του εμβολίου.
Τι δείχνει η επιδημιολογία
Οι επικριτές της υποχρεωτικότητας υποστηρίζουν ότι η εποχική γρίπη αποτελεί πλέον μικρότερη απειλή, ιδιαίτερα για τους νέους και υγιείς στρατιώτες.
Ωστόσο, ο επιδημιολόγος University of Illinois Chicago υπογραμμίζει ότι η επιστημονική πραγματικότητα παραμένει διαφορετική.
Ο ιός της γρίπης μεταλλάσσεται συνεχώς και κατά διαστήματα προκαλεί πανδημίες, όπως συνέβη το 1918, το 1957, το 1968 και το 2009.
Σύμφωνα με τα στοιχεία των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), μόνο κατά την περίοδο 2024-2025 ο αντιγριπικός εμβολιασμός εκτιμάται ότι απέτρεψε περίπου 180.000 νοσηλείες και 12.000 θανάτους.
Το μάθημα από τη βάση Lackland
Η στρατιωτική ζωή δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για τη μετάδοση αναπνευστικών ιών: κοινή διαβίωση σε θαλάμους, στενή επαφή κατά την εκπαίδευση και συγχρωτισμός επί πολλές ώρες.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα του ABC News, μετά την άρση της υποχρεωτικότητας, η εμβολιαστική κάλυψη των νεοσύλλεκτων στη βάση Lackland μειώθηκε από σχεδόν 100% στο 40%.
«Ο ιός έκανε ακριβώς αυτό που κάνουν οι αναπνευστικοί ιοί σε συνθήκες στενού συγχρωτισμού: εξαπλώθηκε γρήγορα», σημειώνει η Wallace.
Και καταλήγει με ένα ιστορικό συμπέρασμα που παραμένει επίκαιρο: «Η λογική που οδήγησε τον Τζορτζ Ουάσινγκτον το 1777 και τον αρχίατρο του αμερικανικού στρατού το 1945 να επιβάλουν τον εμβολιασμό δεν έχει ουσιαστικά αλλάξει. Ένας άρρωστος στρατιώτης δεν μπορεί να εκπαιδευτεί, δεν μπορεί να αναπτυχθεί επιχειρησιακά και μπορεί να μεταδώσει τη νόσο σε ολόκληρη τη μονάδα του.»
Πηγή: The Conversation
