Το Υπουργείο Γεωργίας των Ηνωμένων Πολιτειών (USDA) δημοσίευσε νέες διατροφικές οδηγίες, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα της διατροφής και στην προτίμηση σε αληθινά τρόφιμα και όχι στην ποσότητα, δηλαδή στην αποκλειστική μέτρηση των συνολικών θερμίδων και στην αποφυγή των ενεργειακά πυκνών τροφίμων, όπως ίσχυε στις προηγούμενες οδηγίες.
Ταυτόχρονα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποφυγή υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με πρόσθετα, ζάχαρη και αλάτι, καθώς και στην επιλογή τροφών που προέρχονται από τη φύση, με προτεραιότητα στα πρωτεϊνικά τρόφιμα ζωικής προέλευσης, όπως το βόειο και χοιρινό κρέας, τα πουλερικά, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά πλήρων λιπαρών.
Η πρωτεΐνη, λοιπόν, βρίσκεται στο επίκεντρο των νέων συστάσεων, με την προτεινόμενη ημερήσια πρόσληψη να ορίζεται στα 1,2-1,6 gr/kg σωματικού βάρους (ΣΒ), διπλάσια δηλαδή ποσότητα σε σχέση με το προηγούμενο εύρος των 0,8-1,2 gr/kg.
Μια ακόμη αλλαγή αφορά τη σύσταση για κατανάλωση προϊόντων πλήρων λιπαρών, όπως τα γαλακτοκομικά, τα φυσικά λίπη από βούτυρο και το βοδινό λίπος, παράλληλα με την προσθήκη υγιεινών ελαίων. Εντύπωση, ωστόσο, έχει προκαλέσει η διατήρηση της γνωστής διατροφικής σύστασης για τα κορεσμένα λίπη, τα οποία δεν πρέπει να ξεπερνούν το 10% των ημερήσιων θερμιδικών αναγκών, ένα όριο που δύσκολα μπορεί να τηρηθεί σε συνδυασμό με την κατανάλωση τριών μερίδων γαλακτοκομικών πλήρων λιπαρών και την έμφαση στη ζωική πρωτεΐνη από κόκκινο κρέας.
Οι συστάσεις για τα φρούτα, τα λαχανικά, τα προϊόντα ολικής άλεσης, την άσκηση και το αλκοόλ παραμένουν αμετάβλητες.
Οι νέες τάσεις στις διατροφικές οδηγίες
«Επομένως, τα μέχρι τώρα γνωστά διατροφικά πρότυπα, όπως η μεσογειακή διατροφή - όπου η βάση της πυραμίδας αποτελούνταν από δημητριακά, όσπρια και γενικότερα υδατάνθρακες πλούσιους σε φυτικές ίνες και γνωστούς για την αντιοξειδωτική τους δράση - αντικαθιστώνται από μια «ανεστραμμένη» πυραμίδα. Τα ζωικά προϊόντα πλούσια σε τρανς και κορεσμένα λιπαρά οξέα τοποθετούνται πλέον στη βάση της με σύσταση συχνής κατανάλωσης και όχι στην κορυφή (σπάνια κατανάλωση), όπως ήταν μέχρι πρόσφατα γνωστό, αναφέρουν ο κ. Ανδρέας Μελιδώνης, Διευθυντής Παθολόγος – Διαβητολόγος και οι συνεργάτες Διαιτολόγοι - Διατροφολόγοι κ. Κάρολος Παπαλαζάρου και η κ. Ευτυχία Τσιάμη, Metropolitan Hospital.
«Πολλές επιστημονικές έρευνες έχουν συσχετίσει τα κορεσμένα λιπαρά και το κόκκινο κρέας με αύξηση της LDL χοληστερόλης, της αρτηριακής πίεσης, των καρδιαγγειακών συμβαμάτων, του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και διαφόρων μορφών καρκίνου. Αν και οι παραπάνω ζωικές πηγές αποτελούν καλές πηγές σιδήρου, Β12 και πρωτεΐνης για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους και στις ευπαθείς ομάδες, οι μέχρι τώρα μελέτες δείχνουν ότι οι κίνδυνοι για τη μεταβολική υγεία ενδέχεται να υπερτερούν των πιθανών οφελών», προσθέτουν, και συνεχίζουν:
Η «ανεστραμμένη» πυραμίδα και τα ζωικά λιπαρά
Την ίδια ώρα, έντονες συζητήσεις βρίσκονται στο προσκήνιο, με προβληματισμούς να εγείρονται για τις αντιφάσεις των νέων συστάσεων και για το κατά πόσον οι πληροφορίες αυτές επηρεάστηκαν από προσωπικά συμφέροντα και αφανείς συμφωνίες και όχι αποκλειστικά από την επιστημονική εγκυρότητα.
Λαμβάνοντας υπόψη αυτούς τους προβληματισμούς, επτά μήνες μετά την κυκλοφορία των νέων οδηγιών, ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Επιτροπής Ιατρών για την Υπεύθυνη Ιατρική (PCRM) κατέθεσε τη δική του απάντηση.
Ο οργανισμός αυτός βασίζεται στους κανόνες της ηθικής δεοντολογίας, στην ιατρική πρόληψη, στον σεβασμό στο ζωικό περιβάλλον και στα φυτοφαγικά μοντέλα διατροφής, με βασικούς πυλώνες την υγεία, τη μακροζωία και την αντιμετώπιση μεταβολικών ασθενειών, όπως η παχυσαρκία, διάφοροι τύποι καρκίνου, ο σακχαρώδης διαβήτης κ.α.. Συνεπώς, η έμφαση στις φυτικές τροφές για την ενίσχυση της μεταβολικής υγείας και την καταπολέμηση ασθενειών έρχεται σε αντίθεση με τις νέες οδηγίες που υποστηρίζουν ένα κυρίως ζωικό διατροφικό μοντέλο.
Επιστημονικές ενστάσεις και η θέση της PCRM
Η Επιτροπή, κατόπιν συνεδριάσεων, αποφάσισε την κατάθεση αγωγής με σκοπό την απόσυρση των νέων οδηγιών. Κύριος στόχος της καταγγελίας αποτελεί η σύνθεση της εννεαμελούς επιτροπής που διαμόρφωσε τις νέες κατευθυντήριες οδηγίες, καθώς αποκαλύφθηκε ότι όλα τα μέλη της, με εξαίρεση μόλις ένα, διατηρούσαν κρυφούς δεσμούς με βιομηχανικούς κολοσσούς τροφίμων ζωικής προέλευσης (γάλα, γιαούρτι, αυγά, χοιρινό και βόειο κρέας).
Σύμφωνα με την καταγγελία, οι οδηγίες προωθήθηκαν με διαδικασίες μόλις τριών μηνών, παρακάμπτοντας την Επιστημονική Συμβουλευτική Επιτροπή (DGAC), η οποία παρακολουθούσε στενά το συγκεκριμένο θέμα επί δύο χρόνια. Επιπλέον, λόγω της βιασύνης που κυριάρχησε στη λήψη των αποφάσεων, παρακάμφθηκε οποιαδήποτε μορφή διαφάνειας και ενημέρωσης των πολιτών.
Διαφάνεια, σύγκρουση συμφερόντων και θεσμικά κενά
Πέραν της απουσίας της κοινωνικής έγκρισης και της παράκαμψης όλων των νόμιμων μέσων, η επιτροπή PCRM υποστηρίζει και την απουσία επιστημονικής έγκρισης και ορθότητας. Αναφέρουν ότι οι έρευνες και οι μετα-αναλύσεις ετών καταδεικνύουν αντίθετα αποτελέσματα, επισημαίνοντας ότι τα δημητριακά, τα αμυλούχα τρόφιμα (μακαρόνια, ρύζι, πατάτες) και οι φυτικές πηγές πρωτεΐνης (όπως όσπρια, ξηροί καρποί) συμβάλλουν στη μακροζωία, στην πρόληψη ασθενειών και στην προάσπιση της υγείας λόγω βιταμινών, φυτικών ινών και άλλων θρεπτικών στοιχείων, ενώ το επεξεργασμένο κρέας και η καθημερινή κατανάλωση λιπαρών συνδέονται με αυξημένη «κακή» χοληστερόλη και καρδιαγγειακά συμβάματα.
Συμπερασματικά, βασικός στόχος της PCRM είναι η απόσυρση των εν λόγω οδηγιών και η έκδοση νέων, οι οποίες θα βασίζονται σε έγκυρα επιστημονικά δεδομένα, θα τηρούν τις νόμιμες διαδικασίες και θα διακρίνονται από απόλυτη διαφάνεια.
Ισορροπία και εξατομίκευση στη σύγχρονη διατροφή
Η επιτροπή PCRM δεν καταδικάζει τη στροφή στην αυξημένη πρωτεΐνη, αλλά την αποκλειστική στροφή σε ζωικές πηγές. Συμφωνεί με την υψηλότερη πρωτεϊνική πρόσληψη, εστιάζοντας ωστόσο σε φυτικές πηγές όπως τα όσπρια, η σόγια και οι ξηροί καρποί, οι οποίες σε ορισμένα άτομα μπορεί να αποδειχθούν ζωτικής σημασίας. Αντίθετα, η υπερκατανάλωση κόκκινου κρέατος χαρακτηρίζεται από υψηλό περιεχόμενο κορεσμένων λιπαρών και ελάχιστα καρδιαγγειακά και μεταβολικά οφέλη.
Τα σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα συντάσσονται με τις θέσεις της PCRM, επισημαίνοντας ότι τα μέταλλα, οι βιταμίνες και οι φυτικές ίνες των φυτικών πρωτεϊνών λειτουργούν αποτρεπτικά στην ανάπτυξη νοσημάτων. Επιπλέον, η λογική της ανεστραμμένης πυραμίδας παραμένει αντιφατική, καθώς δεν μπορεί να συνυπάρχει ο περιορισμός των κορεσμένων λιπαρών κάτω του 10% με την καθημερινή κατανάλωση ζωικών τροφών πλούσιων σε αυτά.
Μια διατροφή βασισμένη σε φυτικές πηγές πρωτεΐνης, όπως προτείνει η επιτροπή PCRM, μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη για την υγεία, ωστόσο σε κάθε περίπτωση παραμένει απαραίτητη η εξατομίκευση και ο σχεδιασμός διαιτητικών πλάνων με βάση τις ανάγκες και τις προτιμήσεις του καθενός.
Οι ζωικές πηγές μπορούν επίσης να αποτελέσουν καλές πηγές πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας, βιταμινών και ιχνοστοιχείων. Τα θαλασσινά, τα πουλερικά, τα αυγά, τα γαλακτοκομικά, ακόμα και το κόκκινο κρέας - όταν καταναλώνονται με μέτρο- δύνανται να αποτελέσουν μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής.
Εξατομίκευση και το μέλλον της Ιατρικής Διατροφής
Συμπερασματικά, τα πιο κρίσιμα στοιχεία είναι:
- Η επιλογή τροφίμων με βάση την περιεκτικότητά τους σε θρεπτικά συστατικά, τη χαμηλή επεξεργασία, την απουσία πρόσθετων (όπως ζάχαρη και αλάτι) και τον περιορισμό των κορεσμένων και τρανς λιπαρών, σύμφωνα με το πρότυπο της Μεσογειακής Διατροφής.
- Η λήψη υπόψη των προσωπικών προτιμήσεων και αναγκών του κάθε ατόμου (personalized diet plan), ώστε η διατροφή αυτή να μπορεί να υιοθετηθεί εφόρου ζωής.
«Η εποχή μας είναι η εποχή της ιατρικής ακρίβειας, η οποία στη διατροφή εκφράζεται ως Ιατρική Διατροφή (Medical Nutrition). Η μεσογειακή, εξατομικευμένη και προσωποποιημένη ιατρική διατροφή διαθέτει ισχυρό παρελθόν, τεκμηριωμένο παρόν και ελπιδοφόρο μέλλον. Ας την ακολουθήσουμε!» καταλήγουν οι ειδικοί.
