Η πρώτη τεχνητή γλυκαντική ουσία, η σακχαρίνη, κυκλοφόρησε στο εμπόριο στις αρχές του 1900. Από τότε, τα τεχνητά γλυκαντικά και τα υποκατάστατα ζάχαρης με χαμηλές θερμίδες μπήκαν για τα καλά στη ζωή εκατομμυρίων καταναλωτών.

Από τη δεκαετία του 1970, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) έχει εγκρίνει συγκεκριμένα υποκατάστατα ζάχαρης για χρήση ως πρόσθετα τροφίμων, όπως η σακχαρίνη, η σουκραλόζη και η ασπαρτάμη, καθώς και κάποιες αλκοόλες σακχάρου όπως η ξυλιτόλη και η ερυθριτόλη. Στον κατάλογο συμπεριλαμβάνονται επίσης υποκατάστατα ζάχαρης φυτικής προέλευσης όπως η στέβια και το “φρούτο του μοναχού”.

Αρκετές έρευνες τα τελευταία χρόνια έχουν αναδείξει κάποια οφέλη από τη χρήση υποκατάστατων ζάχαρης, συμπεριλαμβανομένης της ελεγχόμενης αύξησης του σακχάρου για άτομα με διαβήτη και την αρωγή που προσφέρουν στον υπολογισμό των ημερήσιων θερμίδων που λαμβάνει κάποιος.
Ωστόσο, ταυτόχρονα, άλλες μελέτες έχουν εντοπίσει και πιθανούς κινδύνους, όπως η αρνητική επίδραση που φαίνεται να έχουν αυτές οι ουσίες στο μικροβίωμα του εντέρου. Τα γλυκαντικά με χαμηλές θερμίδες έχουν επιπλέον συνδεθεί με υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης ορισμένων παθήσεων, όπως καρδιακή προσβολή και εγκεφαλικό επεισόδιο, μεταβολικό σύνδρομο, παχυσαρκία, ημικρανία και καρκίνος.

Η νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο Neurology, το ιατρικό περιοδικό της Αμερικανικής Ακαδημίας Νευρολογίας, αποκαλύπτει τώρα και ενδείξεις για πιθανώς ισχυρή σύνδεση μεταξύ της χρήσης υποκατάστατων ζάχαρης και της γνωστικής εξασθένησης.

Εστιάζοντας σε 7 υποκατάστατα

Στη μελέτη τους, οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν στα τεχνητά γλυκαντικά ασπαρτάμη, σακχαρίνη, ακεσουλφάμη-Κ, ερυθριτόλη, ξυλιτόλη, σορβιτόλη και ταγατόζη.

«Προηγούμενες μελέτες είχαν ήδη δείξει ότι τα τεχνητά γλυκαντικά συνδέονταν με διάφορες παθήσεις, όπως ο διαβήτης τύπου 2, ο καρκίνος, οι καρδιαγγειακές παθήσεις και η κατάθλιψη, αλλά η πιθανή επίδρασή τους στη γνωστική λειτουργία δεν είχε διερευνηθεί», εξηγεί η Claudia Kimie Suemoto, MD, PhD, αναπληρώτρια καθηγήτρια γεροντολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο στη Βραζιλία και επικεφαλής συγγραφέας αυτής της έρευνας.

62% ταχύτερη μείωση της γνωστικής λειτουργίας

Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι συμμετέχοντες στη μελέτη που κατανάλωναν τη μεγαλύτερη ποσότητα υποκατάστατων ζάχαρης - κατά μέσο όρο 191 mg/ημέρα - είχαν 62% ταχύτερη μείωση στις συνολικές δεξιότητες σκέψης και μνήμης τους, σε σύγκριση με εκείνους που κατανάλωναν περίπου 20 mg/ημέρα.

«Ενώ η μελέτη μας δεν μπορεί να αποδείξει την αιτιώδη συνάφεια, αυτό το μέγεθος συσχέτισης εγείρει ανησυχία ότι η συχνή κατανάλωση γλυκαντικών δεν είναι μια ακίνδυνη συνήθεια και υπογραμμίζει την ανάγκη για περισσότερη έρευνα» επισημαίνει η Δρ. Suemoto προσθέτοντας ότι οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν τις μεγαλύτερες ποσότητες τεχνητών γλυκαντικών εμφάνισαν μείωση στη μνήμη και στις συνολικές δεξιότητες σκέψης παρόμοιες με αυτές που θα ήταν αναμενόμενες μετά από επιπλέον 1,6 χρόνια βιολογικής γήρανσης.

«Αυτός ο υπολογισμός είναι απλώς ένας τρόπος για να διευκολυνθεί η ερμηνεία των στατιστικών αποτελεσμάτων», αναφέρει. «Δεν σημαίνει ότι κάποιος αρχίζει αμέσως να αισθάνεται γηραιότερος, αλλά ότι η εγκεφαλική του λειτουργία είναι εκείνη που μπορεί να γερνάει με ταχύτερο ρυθμό. Έχει σημασία ότι ακόμη και μικρές επιταχύνσεις στη γνωστική παρακμή, όταν συσσωρεύονται με την πάροδο των ετών, μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο πρόωρης ή πιο σοβαρής βλάβης αργότερα στη ζωή», καταλήγει.

Ποιοι πλήττονται περισσότερο

Οι ερευνητές ομαδοποιώντας τα χαρακτηριστικά εκείνων που παρουσίασαν στο τέλος της μελέτης την ταχύτερη γνωστική εξασθένηση, κατέληξαν σε τρία στοιχεία αναφοράς. Το πρώτο αφορούσε την μεγάλη κατανάλωση, το δεύτερο την ηλικία και το τρίτο προϋπάρχοντα διαβήτη.

«Ένα από τα πιο εκπληκτικά ευρήματα για μένα ήταν ότι η συσχέτιση μεταξύ της κατανάλωσης γλυκαντικών και της γνωστικής εξασθένησης ήταν σημαντική μόνο μεταξύ των συμμετεχόντων ηλικίας κάτω των 60 ετών», τόνισε η Δρ. Suemoto. «Περίμενα ότι η σύνδεση θα ήταν πιο εμφανής σε ηλικιωμένους ενήλικες, καθώς αυτοί διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο άνοιας και γνωστικής έκπτωσης. Αντίθετα, τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι η έκθεση σε γλυκαντικά στη μέση ηλικία μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβλαβής, κάτι που είναι σημαντικό επειδή η μέση ηλικία είναι μια κρίσιμη περίοδος για τον καθορισμό της πορείας της υγείας του εγκεφάλου».

Η γνωστική εξασθένηση και η άνοια πιστεύεται ότι αρχίζουν να αναπτύσσονται δεκαετίες πριν τα συμπτώματα γίνουν αισθητά, λένε οι ειδικοί, και υπογραμμίζουν τη σημασία του να αντιληφθούμε όλοι ότι οι διατροφικές μας συνήθειες επηρεάζουν από νωρίς στη ζωή μας και την μελλοντική υγεία του εγκεφάλου μας.

Που κρύβεται το «γιατί»

Για τον Kamal Wagle, MD, γεροντολόγο στο Κέντρο Απώλειας Μνήμης και Υγείας Εγκεφάλου του Ιατρικού Κέντρου του Πανεπιστημίου Hackensack στο Νιου Τζέρσεϊ, τα ευρήματα της μελέτης είναι αξιοσημείωτα ωστόσο αποδεικνύουν συσχέτιση αλλά όχι αιτιώδη συνάφεια.

«Ενώ το εύρημα ότι η υψηλή κατανάλωση συνδέεται με ταχύτερη μείωση είναι άκρως προβληματικό, είναι σημαντικό να επισημανθεί αμέσως αυτό που επεσήμαναν οι ίδιοι οι ερευνητές: αυτή η μελέτη δείχνει μια σύνδεση, όχι μια αιτία. Δεν αποδεικνύει ότι τα γλυκαντικά είναι υπεύθυνα για τη γνωστική παρακμή. Είναι πιθανό να παίζουν ρόλο και άλλοι παράγοντες του τρόπου ζωής που σχετίζονται με την υψηλή κατανάλωση γλυκαντικών. Το γεγονός ότι η σύνδεση ήταν ισχυρότερη σε άτομα κάτω των 60 ετών και σε άτομα με διαβήτη είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον και μας λέει πού πρέπει να εστιάσουμε με περισσότερη προσοχή», υποστηρίζει ο Wagle.

Μειώνοντας την πρόσληψη τεχνητών γλυκαντικών

Με δεδομένο ότι τα γλυκαντικά που εξετάστηκαν είναι από τα πλέον δημοφιλή και βρίσκονται σε μια ευρεία γκάμα τροφίμων, πόσο εύκολο είναι τελικά να μειώσει κάποιος την κατανάλωση τους;
Η διατροφολόγος Monique Richard, MS, RDN, LDN, δίνει κάποιες συμβουλές σε αυτή την κατεύθυνση.

Διεξοδικός έλεγχος: “Σαρώστε” τις ετικέτες των τροφίμων που καταναλώνετε τακτικά εντοπίζοντας την περιεκτικότητα τους σε κοινά γλυκαντικά όπως ασπαρτάμη, σουκραλόζη, σακχαρίνη, ακεσουλφάμη-Κ, νεοτάμη, και ερυθριτόλη/ξυλιτόλη ώστε να μπορείτε να παρακολουθήσετε την εβδομαδιαία ποσότητα που λαμβάνετε.

Σταδιακή μείωση της πρόσληψης: Δοκιμάστε να μειώσετε, κατά 25% ή 50%, την ποσότητα γλυκαντικού που χρησιμοποιείτε σε διάστημα δύο έως τεσσάρων εβδομάδων με στόχο να φτάσετε κάποια στιγμή σε μηδενική πρόσληψη.

Το γευστικό τεστ του μήλου: Σε μια κλίμακα από 1-10, με το 10 να είναι πολύ γλυκό, πώς βαθμολογείτε ένα μήλο; Το αποτέλεσμα θα δείξει την αντίδραση των γευστικών καλύκων του σώματος σας αφού συχνά όσοι καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες από τρόφιμα με τεχνητά γλυκαντικά σταματούν να αισθάνονται την φυσική γλυκύτητα κάποιων τροφίμων όπως είναι τα φρούτα. Με την πάροδο του χρόνου ωστόσο, οι γευστικοί κάλυκες μπορούν να «επανεκπαιδευτούν» και το ραντάρ «φυσικά γλυκιάς» αίσθησης να αποκατασταθεί.

Αντικαταστήστε τα γλυκαντικά με τη βοήθεια της όσφρησης: Χρησιμοποιήστε βανίλια, κανέλα, κακάο, ξύσμα εσπεριδοειδών, τζίντζερ, μέντα ή κάρδαμο, δηλαδή τρόφιμα με έντονη και ευχάριστη μυρωδιά που μπορούν να ενισχύσουν την απόλαυση του καφέ ή του γιαουρτιού λόγου χάρη, χωρίς την ανάγκη για επιπλέον γλυκύτητα.

Χρησιμοποιήστε με φειδώ φυσικά γλυκαντικά: Δοκιμάστε μέλι, σιρόπι σφενδάμου, φρούτα, καθαρό ζαχαροκάλαμο ή αγαύη για να γλυκάνετε ποτά, αρτοσκευάσματα, ντρέσινγκ, σάλτσες ή επιδόρπια - μικρή μόνο ποσότητα αρκεί για να ικανοποιήσει την λαχτάρα για κάτι γλυκό.

Πηγή: Medical News Today