Σχεδόν όλοι βιώνουν από καιρό σε καιρό έναν εφιάλτη ή ένα ασυνήθιστα ζωντανό όνειρο – ιδιαίτερα σε περιόδους άγχους, ανησυχίας ή σημαντικών αλλαγών στη ζωή.
Ωστόσο, οι ειδικοί λένε ότι ορισμένα παράξενα, έντονα ή ενοχλητικά όνειρα μπορεί επίσης να αποτελούν ένα πρώιμο προειδοποιητικό σημάδι ότι μια ασθένεια είναι έτοιμη να εκδηλωθεί – ακόμη και πριν εμφανιστούν τα πρώτα σωματικά συμπτώματα. Οι ψυχολόγοι πιστεύουν ότι αυτά τα «προδρομικά όνειρα» μπορεί να εμφανίζονται όταν ο εγκέφαλος ανιχνεύει λεπτές βιολογικές αλλαγές στο σώμα κατά τα πρώτα στάδια της ασθένειας.
Σύμφωνα με αυτήν τη θεωρία όταν ξεκινά η λοίμωξη, το σώμα παράγει λεπτές εσωτερικές ενδείξεις πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα, προειδοποιώντας τον εγκέφαλο ότι κάτι δεν πάει καλά.
Κατά τη διάρκεια του ύπνου REM – το στάδιο κατά το οποίο συμβαίνουν τα όνειρα – ο εγκέφαλος επεξεργάζεται αυτές τις ενδείξεις καθώς σαρώνει το σώμα για σημάδια διαταραχής.
Αυτές οι ενδείξεις θεωρείται ότι περνούν επεξεργασία σε περιοχές του εγκεφάλου, συμπεριλαμβανομένης της αμυγδαλής, η οποία παίζει βασικό ρόλο στην ανίχνευση απειλών όταν είμαστε ξύπνιοι. Εάν ανιχνευθεί μια απειλή, ο εγκέφαλος μπορεί να δημιουργήσει συμβολικές ή ανησυχητικές εικόνες που αντανακλούν τη διαταραχή στο εσωτερικό του σώματος – ακόμα και αν δεν έχουν εμφανιστεί ακόμη διαγνώσιμα συμπτώματα.
Ο καθηγητής Patrick McNamara, ψυχολόγος ειδικευμένος στον ύπνο στη Σχολή Ιατρικής του Πανεπιστημίου της Βοστώνης, δήλωσε: «Ο εγκέφαλος παρακολουθεί συνεχώς τα σήματα από τα εσωτερικά όργανα του σώματος για να διατηρεί τα φυσιολογικά μας συστήματα σε ισορροπία.
Αυτά τα σήματα ενσωματώνονται σε εγκεφαλικές περιοχές όπως η πρόσθια νησίδα, η οποία παρακολουθεί την εσωτερική κατάσταση του σώματος. Κατά τη διάρκεια του ύπνου REM, ο εγκέφαλος συμπιέζει και συνθέτει αποτελεσματικά αυτές τις πληροφορίες, παράγοντας ένα είδος στιγμιότυπου του τι συμβαίνει μέσα στο σώμα».
Τα όνειρα και οι ασθένειες συνδέονται εδώ και χιλιετίες. Στην Αρχαία Ελλάδα, οι ασθενείς επισκέπτονταν ειδικούς ναούς που ονομάζονταν Ασκληπιεία, όπου τελούσαν τελετές και κοιμόντουσαν στο ιερό με την ελπίδα να έχουν ένα θεραπευτικό όνειρο.
Ωστόσο, η θεωρητική εργασία του καθηγητή McNamara, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers τον περασμένο Αύγουστο, είναι μία από τις πρώτες προσπάθειες να περιγραφεί ένας πιθανός βιολογικός μηχανισμός που εξηγεί πώς τα όνειρα μπορεί να προηγούνται της ασθένειας.
Ελπίζει ότι η ιδέα θα οδηγήσει σε μεγαλύτερες μακροπρόθεσμες μελέτες του φαινομένου.
Τα ισχυρότερα στοιχεία που υποστηρίζουν τη θεωρία μέχρι στιγμής προέρχονται από έρευνες σε νευρολογικές παθήσεις όπως η νόσος του Πάρκινσον και η άνοια.
Μια μελέτη του 2017 σε περισσότερα από 1.200 άτομα με διαταραχή συμπεριφοράς ύπνου REM – μια πάθηση όπου τα άτομα ενεργούν σωματικά τα όνειρά τους – διαπίστωσε ότι εντός 12 ετών από την πρώτη αναφορά της διαταραχής, το 73% είχε διαγνωστεί με νόσο του Πάρκινσον ή άνοια.
Ανασκοπήσεις παρόμοιων ερευνών έχουν επίσης δείξει ότι τα όνειρα μπορεί να λειτουργούν ως προειδοποιητικά σημάδια για μια σειρά παθήσεων, όπως γαστρεντερικά, πνευμονικά, γυναικολογικά, οδοντικά προβλήματα και αρθρίτιδα.
Μια μικρή μελέτη του 2015 ανέφερε ακόμη ότι προειδοποιητικά όνειρα προηγήθηκαν της διάγνωσης καρκίνου του μαστού, με τις γυναίκες να αναφέρουν ότι τα όνειρα που έβλεπαν ήταν πιο ζωντανά ή έντονα από τα συνηθισμένα όνειρα στο 83% των περιπτώσεων.
«Όταν μιλάμε για προδρομικά όνειρα, όμως, δεν αναφερόμαστε μόνο σε σοβαρές ασθένειες που απειλούν τη ζωή, αλλά και σε όνειρα που μπορεί να προηγούνται ενός κρυολογήματος ή της γρίπης», λέει ο καθηγητής McNamara.
Με βάση τις μέχρι τώρα έρευνες, πιστεύει ότι ορισμένα επαναλαμβανόμενα μοτίβα ονείρων μπορεί να σηματοδοτούν ότι το σώμα ανιχνεύει μια απειλή.
«Τα όνειρα που ανιχνεύουν απειλές συχνά παρουσιάζονται με παρόμοιους τρόπους», λέει ο καθηγητής McNamara.
«Ένα από αυτά είναι ότι θα υπάρξει αδικαιολόγητη επιθετικότητα από κάποιον προς τον κοιμώμενο, κάτι που μπορεί να φαίνεται ασυνήθιστο, αλλά είναι ένα μεταφορικό σήμα από το σώμα.
Το άλλο ισχυρό σήμα είναι η εμφάνιση άγνωστων ανδρών, οι οποίοι είναι ελαφρώς απειλητικοί».
Άλλες έρευνες που αναφέρονται από τον καθηγητή δείχνουν ότι τα έντομα μπορεί επίσης να εμφανίζονται στα όνειρα πριν από την εμφάνιση της ασθένειας.
Μια μελέτη του 2022 που ανέλυσε 2.888 αναφορές ονείρων από άτομα που αργότερα διαγνώστηκαν με Covid διαπίστωσε ότι τις ημέρες πριν από την θετική διάγνωση, πολλοί περιέγραψαν όνειρα που περιελάμβαναν σκουλήκια ή δαγκώματα φιδιών.
Ο καθηγητής McNamara πιστεύει ότι το επίπεδο της απειλής που απεικονίζεται σε ένα όνειρο μπορεί να βοηθήσει στη διάκριση των ονείρων που σχετίζονται με ασθένειες από τα συνηθισμένα όνειρα που σχετίζονται με άγχος.
Προς το παρόν, ο καθηγητής McNamara τονίζει ότι η θεωρία παραμένει σε μεγάλο βαθμό υποθετική και απαιτεί πολύ περισσότερη έρευνα προτού μπορέσει να χρησιμοποιηθεί στην ιατρική πρακτική.
Ωστόσο, πιστεύει ότι η έννοια μπορεί τελικά να έχει πρακτικές εφαρμογές σε ορισμένους τομείς της υγειονομικής περίθαλψης.
Μια πιθανότητα θα μπορούσε να είναι η παρακολούθηση των αλλαγών στα όνειρα των ανθρώπων που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο σοβαρών κρίσεων ψυχικής υγείας.
«Γνωρίζουμε ότι τα άτομα με αυτοκτονικές τάσεις βιώνουν απειλητικά όνειρα για εβδομάδες πριν αποφασίσουν να επιχειρήσουν να αυτοκτονήσουν», λέει ο καθηγητής McNamara.
Μια μελέτη του 2022 σε 89 ασθενείς διαπίστωσε ότι το 80% ανέφερε αλλαγές στα όνειρά τους τους μήνες πριν από την απόπειρα αυτοκτονίας.
Πηγή: Daily Mail
