Σπανάκι, αμύγδαλα και γλυκοπατάτες θεωρούνται από τις πιο υγιεινές επιλογές της διατροφής. Για εκατομμύρια ανθρώπους, όμως, που ζουν με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου (IBD), νέα έρευνα δείχνει ότι οι συγκεκριμένες τροφές μπορεί υπό ορισμένες προϋποθέσεις να επιβαρύνουν τη φλεγμονή στο έντερο.

Στο επίκεντρο της μελέτης βρίσκεται μια φυσική ουσία που υπάρχει στα φυτικά τρόφιμα και είναι λιγότερο γνωστή στο ευρύ κοινό: το οξαλικό οξύ .

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cellular and Molecular Gastroenterology and Hepatology (CMGH), πραγματοποιήθηκε από ερευνητική ομάδα της Ιατρικής Σχολής του UNC. Επικεφαλής ήταν η μεταδιδακτορική ερευνήτρια Anna Salvador, PhD, RD, LDN, από το εργαστήριο του Shehzad Z. Sheikh, MD, PhD, καθηγητή Ιατρικής και Γενετικής.

Οι ερευνητές εξέτασαν δείγματα από ασθενείς με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου και υγιείς συμμετέχοντες, ενώ πραγματοποίησαν παράλληλα πειράματα σε μοντέλα ποντικών και κυτταρικές καλλιέργειες, προκειμένου να διερευνήσουν τη σχέση ανάμεσα στο διατροφικό οξαλικό και τη φλεγμονή του εντερικού βλεννογόνου.

Τι είναι τα οξαλικά

Τα οξαλικά είναι φυσικές ενώσεις που υπάρχουν σε όλα τα φυτικά τρόφιμα. Στον υγιή οργανισμό, το μεγαλύτερο μέρος του διατροφικού οξαλικού αποβάλλεται με τα κόπρανα.

Η νέα μελέτη, ωστόσο, εντόπισε σημαντικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο φαίνεται να διαχειρίζεται το οξαλικό το έντερο των ασθενών με IBD.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι δύο ειδικές πρωτεΐνες-μεταφορείς, οι SLC26A2 και SLC26A3, οι οποίες συμμετέχουν στην απορρόφηση του οξαλικού από το έντερο, παρουσιάζουν σταθερά και σημαντικά μειωμένη έκφραση στον εντερικό ιστό ασθενών τόσο με ελκώδη κολίτιδα όσο και με νόσο του Crohn.

Μάλιστα, όσο μεγαλύτερη ήταν η φλεγμονή στον ιστό, τόσο χαμηλότερη ήταν η έκφραση των συγκεκριμένων μεταφορέων.

Όταν οι μεταφορείς αυτοί δεν λειτουργούν επαρκώς, το διατροφικό οξαλικό δεν απορροφάται φυσιολογικά και μπορεί να παραμένει σε μεγαλύτερες ποσότητες στο εντερικό περιβάλλον. Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι η αυξημένη παρουσία του μπορεί να ενισχύει τη φλεγμονώδη διαδικασία.

Δεν είναι μόνο τι τρώει ο ασθενής

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα αφορά τους ασθενείς με νόσο του Crohn.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι είχαν σημαντικά υψηλότερες συγκεντρώσεις οξαλικών στα κόπρανα σε σύγκριση με ανθρώπους χωρίς IBD, παρότι οι δύο ομάδες κατανάλωναν παρόμοιες ποσότητες φυτικών τροφών.

Το αποτέλεσμα επιβεβαιώθηκε με δύο διαφορετικές μεθόδους αξιολόγησης της διατροφής: ένα επικυρωμένο διατροφικό ερωτηματολόγιο και τη μέθοδο DNA metabarcoding, μια μοριακή τεχνική που μπορεί να εντοπίζει ποια φυτικά είδη υπάρχουν στα δείγματα κοπράνων.

Πρόκειται, σύμφωνα με τους ερευνητές, για την πρώτη φορά που χρησιμοποιήθηκε metabarcoding για την αξιολόγηση της διατροφής σε πληθυσμό ασθενών με IBD.

«Για πρώτη φορά, παρατηρήσαμε ότι οι ασθενείς με IBD και οι υγιείς συμμετέχοντες κατανάλωναν παρόμοιες ποσότητες φυτικών τροφών, αλλά οι ασθενείς με νόσο του Crohn εξακολουθούσαν να έχουν περισσότερο οξαλικό στα κόπρανά τους», δήλωσε η Anna Salvador.

«Αυτό μας έδειξε ότι δεν πρόκειται μόνο για το τι τρώνε οι ασθενείς. Κάτι είναι θεμελιωδώς διαφορετικό στον τρόπο με τον οποίο το έντερό τους διαχειρίζεται το οξαλικό».

Το εύρημα ενισχύει την υπόθεση ότι το πρόβλημα μπορεί να αφορά έναν βιολογικό μηχανισμό διαχείρισης του οξαλικού και όχι απλώς την ποσότητα οξαλικών που καταναλώνει ένας ασθενής.

Τι έδειξαν τα πειράματα σε ποντίκια

Τα ευρήματα από τους ανθρώπους ενισχύθηκαν από ελεγχόμενα πειράματα σε ζώα.

Ποντίκια που ακολούθησαν διατροφή εμπλουτισμένη με οξαλικό, σε συνδυασμό με παράγοντα που προκαλεί κολίτιδα, είχαν 60% μικρότερη πιθανότητα επιβίωσης σε σχέση με τα ζώα που δεν έλαβαν επιπλέον οξαλικό.

Σε δύο ανεξάρτητα γενετικά ευαίσθητα μοντέλα ποντικών με αυτόματη εμφάνιση κολίτιδας, η διατροφική πρόσληψη οξαλικού επιτάχυνε την έναρξη της νόσου και αύξησε τη σοβαρότητά της.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι τα γονίδια των μεταφορέων οξαλικού ήταν ήδη μειωμένα στα συγκεκριμένα μοντέλα πριν από την προσθήκη οξαλικού στη διατροφή, γεγονός που αντανακλά το μοτίβο που παρατηρήθηκε και στους ανθρώπους με IBD.

Παράλληλα, σε πειράματα κυτταρικών καλλιεργειών, το οξαλικό ενίσχυσε τις φλεγμονώδεις αντιδράσεις των μακροφάγων και των δενδριτικών κυττάρων, δηλαδή κυττάρων που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανοσολογική άμυνα του εντέρου.

Μπορεί να προβλέψει την πορεία της νόσου;

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης έναν τρίτο μεταφορέα, τον SLC26A6, και διαπίστωσαν ότι η χαμηλή έκφρασή του συνδεόταν με τη στενωτική μορφή της νόσου του Crohn.

Πρόκειται για πιο επιθετική μορφή της νόσου, κατά την οποία δημιουργούνται ουλές και στενώσεις στο έντερο.

Σχεδόν 75% των ασθενών με χαμηλή έκφραση του SLC26A6 είχαν στενωτική νόσο. Το εύρημα δημιουργεί την προοπτική ο συγκεκριμένος δείκτης να μπορούσε στο μέλλον να αξιοποιηθεί ως μοριακό σήμα για την πρόβλεψη της πορείας της νόσου, αν και απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες για να επιβεβαιωθεί.

Πρέπει να κόψουμε το σπανάκι και τα αμύγδαλα;

Οι ερευνητές είναι σαφείς: η μελέτη δεν υποστηρίζει την πλήρη απουσία των φυτικών τροφών από τη διατροφή των ασθενών με IBD.

Αντίθετα, τα ευρήματα δείχνουν ότι σε γενετικά ευαίσθητα άτομα ακόμη και μέτρια πρόσληψη οξαλικών μπορεί να συμβάλλει στη φλεγμονή του εντερικού βλεννογόνου. Παράλληλα, οι προηγούμενες διατροφικές μελέτες στην IBD ενδέχεται να μην είχαν λάβει επαρκώς υπόψη τις διαφορές στην έκθεση ή στον τρόπο διαχείρισης των οξαλικών από τον οργανισμό.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι δυνατό να διατηρηθεί ένα διατροφικά πλήρες, φυτικής βάσης διατροφικό πρότυπο, μειώνοντας παράλληλα τη συνολική πρόσληψη οξαλικών, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.

Πριν όμως διατυπωθούν επίσημες συστάσεις για την πρόσληψη οξαλικών από ασθενείς με IBD, απαιτούνται μεγαλύτερες και μακροχρόνιες μελέτες που θα συνδυάζουν μετρήσεις οξαλικών στα κόπρανα, λεπτομερή καταγραφή της διατροφής, μοριακές αναλύσεις και μελέτη του εντερικού μικροβιώματος.

Το μικροβίωμα στο επίκεντρο

Ένα ακόμη ενδιαφέρον πεδίο που αναδεικνύει η μελέτη είναι το εντερικό μικροβίωμα.

Ορισμένα βακτήρια, όπως το Oxalobacter formigenes, μπορούν να διασπούν τα οξαλικά. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι τα βακτήρια αυτά είναι μειωμένα σε ασθενείς με IBD, γεγονός που δημιουργεί την προοπτική ανάπτυξης θεραπειών που θα στοχεύουν στην ενίσχυση της διάσπασης των οξαλικών από το μικροβίωμα.

Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε ενδεχομένως να αποτελέσει πιο βιώσιμη λύση από τον αυστηρό περιορισμό συγκεκριμένων τροφίμων.

«Για τους ασθενείς που ζουν με νόσο του Crohn ή ελκώδη κολίτιδα, αυτή η έρευνα ανοίγει μια πραγματικά νέα θεραπευτική προοπτική – μια προοπτική που συνδέει την τροφή στο πιάτο τους με τη φλεγμονή στο έντερό τους», δήλωσε ο Sheikh.