Η έκφραση των ορμονικών υποδοχέων (HR), η υπερέκφραση ή ενίσχυση του HER2 και, πλέον, ένα ευρύ φάσμα μοριακών βιοδεικτών καθορίζουν τη θεραπευτική στρατηγική. Η ανάπτυξη στοχευμένων θεραπειών, συζευγμάτων αντισώματος-φαρμάκου (antibody-drug conjugates, ADCs) και αναστολέων των κυκλινοεξαρτώμενων κινασών 4 και 6 (CDK4/6) έχει μεταβάλει ουσιαστικά τη φυσική ιστορία της μεταστατικής νόσου. Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι δύο πρόσφατες εξελίξεις αναδεικνύουν αυτή τη συνεχιζόμενη αλλαγή του θεραπευτικού αλγορίθμου.
Νέο πρότυπο πρώτης γραμμής στον HER2
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) εξέδωσε στις 23 Ιουλίου 2026 θετική γνωμοδότηση για τη χορήγηση του trastuzumab deruxtecan (T-DXd, Enhertu) σε συνδυασμό με pertuzumab ως θεραπεία πρώτης γραμμής σε ενήλικες ασθενείς με ανεγχείρητο ή μεταστατικό HER2-θετικό καρκίνο του μαστού.
Η εξέλιξη βασίζεται στα αποτελέσματα της τυχαιοποιημένης μελέτης φάσης III DESTINY-Breast09, η οποία συνέκρινε τον συνδυασμό trastuzumab deruxtecan και pertuzumab με το μέχρι σήμερα καθιερωμένο σχήμα πρώτης γραμμής taxane–trastuzumab–pertuzumab (THP). Το trastuzumab deruxtecan αποτελεί ADC που συνδυάζει ένα μονοκλωνικό αντίσωμα έναντι του HER2 με έναν ισχυρό αναστολέα της τοποϊσομεράσης Ι, επιτρέποντας την εκλεκτική μεταφορά κυτταροτοξικού φορτίου στα HER2-εκφράζοντα καρκινικά κύτταρα.
Τα αποτελέσματα της DESTINY-Breast09 ήταν ιδιαίτερα σημαντικά. Η διάμεση επιβίωση χωρίς εξέλιξη της νόσου (progression-free survival, PFS) έφθασε τους 40,7 μήνες με trastuzumab deruxtecan και pertuzumab, έναντι 26,9 μηνών με THP. Ο σχετικός κίνδυνος εξέλιξης της νόσου ή θανάτου μειώθηκε κατά 44%. Το ποσοστό αντικειμενικής ανταπόκρισης ήταν 85,1% έναντι 78,6%, ενώ πλήρης ανταπόκριση καταγράφηκε στο 15,1% και 8,5% των ασθενών, αντίστοιχα. Η διάμεση διάρκεια της ανταπόκρισης ανήλθε στους 39,2 μήνες με τον νέο συνδυασμό έναντι 26,4 μηνών με την καθιερωμένη θεραπεία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η παρακολούθηση για διάμεση πνευμονοπάθεια/πνευμονίτιδα (ILD/pneumonitis), γνωστή ανεπιθύμητη ενέργεια του T-DXd. Στη μελέτη, σχετιζόμενη με τη θεραπεία ILD/πνευμονίτιδα καταγράφηκε στο 12,1% των ασθενών που έλαβαν T-DXd και pertuzumab, με την πλειονότητα των επεισοδίων να είναι βαθμού 1–2, αλλά και δύο θανατηφόρα συμβάματα.
Τα δεδομένα αυτά μπορούν να οδηγήσουν σε ουσιαστική αναδιαμόρφωση της πρώτης γραμμής θεραπείας του HER2-θετικού μεταστατικού καρκίνου του μαστού, μεταφέροντας ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό ADC σε ακόμη πρωιμότερο θεραπευτικό στάδιο.
DARVIN: CDK4/6 αναστολή ακόμη και σε ασθενείς με σπλαχνική κρίση;
Μια δεύτερη σημαντική εξέλιξη αφορά μία από τις δυσκολότερες κλινικές καταστάσεις στον HR-θετικό/HER2-αρνητικό προχωρημένο καρκίνο του μαστού: τη σπλαχνική κρίση (visceral crisis). Πρόκειται για κατάσταση σοβαρής οργανικής δυσλειτουργίας λόγω ταχείας εξέλιξης της κακοήθειας, όπου παραδοσιακά επιλέγεται χημειοθεραπεία λόγω της ανάγκης για άμεση επίτευξη ανταπόκρισης.
Η πολυκεντρική, μη τυχαιοποιημένη μελέτη φάσης II DARVIN διερεύνησε κατά πόσο ο CDK4/6 αναστολέας dalpiciclib σε συνδυασμό με ενδοκρινική θεραπεία μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματική εναλλακτική στρατηγική σε γυναίκες με HR+/HER2− προχωρημένο καρκίνο του μαστού και σπλαχνική κρίση. Συνολικά εντάχθηκαν 53 ασθενείς.
Το πρωτεύον καταληκτικό σημείο επιτεύχθηκε: το 92,5% των ασθενών ήταν εν ζωή στους έξι μήνες. Το PFS ήταν 11,2 μήνες, ενώ το ποσοστό αντικειμενικής ανταπόκρισης ήταν 26,4% και το ποσοστό ελέγχου της νόσου 79,2%. Η διάμεση συνολική επιβίωση δεν είχε ακόμη επιτευχθεί κατά την ανάλυση.
Η αιματολογική τοξικότητα ήταν σημαντική, με ουδετεροπενία βαθμού ≥3 στο 77,4% και λευκοπενία βαθμού ≥3 στο 54,7% των ασθενών.
Τα αποτελέσματα απαιτούν προσεκτική ερμηνεία, καθώς πρόκειται για μικρή, μονού σκέλους, μη τυχαιοποιημένη μελέτη και συνεπώς δεν τεκμηριώνουν ακόμη αντικατάσταση της χημειοθεραπείας ως καθιερωμένης προσέγγισης στη σπλαχνική κρίση. Ωστόσο, αποτελούν ένα σημαντικό κλινικό σήμα ότι η ενδοκρινική θεραπεία σε συνδυασμό με CDK4/6 αναστολή μπορεί να έχει θέση ακόμη και σε επιλεγμένους ασθενείς με υψηλό φορτίο και ταχέως εξελισσόμενη νόσο.
Συνολικά, οι δύο αυτές εξελίξεις αποτυπώνουν τη σύγχρονη κατεύθυνση της θεραπείας του προχωρημένου καρκίνου του μαστού: ισχυρότερη βιολογική στόχευση, περιορισμό της συμβατικής χημειοθεραπείας και εξατομίκευση της θεραπευτικής στρατηγικής με βάση τον μοριακό υπότυπο και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της νόσου.
